Ścieżka nawigacji

Ostatnia aktualizacja : 20/09/2016

work

Zabezpieczenie społeczne za granicą

To, w którym kraju jesteś objęty ubezpieczeniem, zależy od dwóch czynników:

  • Twojego statusu zatrudnienia (osoba zatrudniona na umowę, pracująca na własny rachunek, bezrobotna, pracownik oddelegowany, pracownik transgraniczny itd.)
  • Twojego kraju zamieszkania a nie od Twojego obywatelstwa.

Pamiętaj, że nie możesz sam wybrać kraju, który ma Ci zapewnić zabezpieczenie społeczne.

W przypadku gdy pracujesz lub mieszkasz za granicą, będziesz objęty zabezpieczeniem społecznym w kraju pochodzenia lub w kraju przyjmującym. W obu przypadkach będziesz musiał dopełnić wymogów administracyjnych, aby mieć pewność, że będziesz objęty ubezpieczeniem, kiedy przeniesiesz się do nowego kraju.

Aby uniknąć poważnych problemów lub nieporozumień, które mogą nieść ze sobą poważne konsekwencje, powinieneś zapoznać się z przepisami dotyczącymi zabezpieczenia społecznego w Twoim kraju przyjmującym.

Możliwe są różne sytuacje:

Pobyt i praca za granicą

Jako pracownik migrujący w UE – zatrudniony na umowę lub pracujący na własny rachunek – powinieneś się zarejestrować w systemie zabezpieczenia społecznego w kraju przyjmującym.

W tym przypadku Ty i osoby pozostające na Twoim utrzymaniu będziecie objęci systemem zabezpieczenia społecznego tego kraju. Twoje świadczenia rodzinne oraz związane z chorobą, bezrobociem, emeryturą i wypadkami przy pracy, a także chorobami zawodowymi, wcześniejszą emeryturą i śmiercią, będą regulowane przepisami lokalnymi.

Okresy składkowe

W wielu krajach wielkość przysługujących Ci świadczeń może zależeć od tego, jak długo wcześniej opłacałeś składki.

Kraj, w którym występujesz o świadczenia, musi uwzględnić wszystkie okresy pracy lub opłacania składek w innych państwach członkowskich UE, tak jakbyś był ubezpieczony przez ten czas w tym kraju.

Jeżeli państwo przyjmujące postąpi inaczej, skontaktuj się z naszymi serwisami w celu uzyskania pomocy.

Prawdziwa historia

Każdy okres pracy w UE wpływa na wielkość świadczeń

Ania pochodzi z Polski. Tam pracowała przez 6 lat, po czym przeprowadziła się do Niemiec, gdzie pracowała 2 lata.

Następnie wskutek obrażeń doznanych w wypadku samochodowym nie była w stanie chodzić, i dlatego ubiegała się o przyznanie renty inwalidzkiej w obu krajach: Polsce i Niemczech.

Władze Niemiec oddaliły jej wniosek, ponieważ przepracowała w ich kraju mniej niż 5 lat (minimalny okres uprawniający do uzyskania renty inwalidzkiej).

Przy obliczaniu lat pracy Ani władze niemieckie powinny uwzględnić okresy jej pracy w Polsce. To razem daje 8 lat, znacznie powyżej wymaganego w Niemczech minimalnego stażu pracy.

Zatem Ania była rzeczywiście uprawniona do renty inwalidzkiej tak z Niemiec, jak i z Polski: każdy kraj wypłaca część renty proporcjonalną do liczby lat tam przepracowanych.

Oddelegowanie za granicę na krótki okres (<2 lata)

Jako pracownik oddelegowany lub samozatrudniony wysoko wykwalifikowany specjalista możesz pracować tymczasowo w innym kraju UE i wciąż być objęty systemem zabezpieczenia społecznego swojego kraju – przez maksymalnie 2 lata.

Nie będzie to naruszać uprawnień do zabezpieczenia społecznego przysługujących Tobie lub Twojej rodzinie: ubezpieczenie zdrowotne, świadczenia rodzinne, prawa do renty inwalidzkiej lub emerytury itd.

Dostęp do usług opieki zdrowotnej zapewni Ci karta EKUZ.

Wystąp o europejską kartę ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ), aby mieć dostęp do usług opieki zdrowotnej w kraju, do którego Cię oddelegowano. Kartę EKUZ możesz otrzymać od zakładu ubezpieczeń zdrowotnych lub społecznych w swoim kraju pochodzenia.

Jeśli zmienisz miejsce zamieszkania w kraju przyjmującym, powinieneś zwrócić się do zakładu ubezpieczeń zdrowotnych w swoim kraju pochodzenia o wydanie formularza S1. Formularz S1 należy przekazać organom zdrowia publicznego kraju przyjmującego po przybyciu na jego terytorium.

Aby pozostać w systemie zabezpieczenia społecznego swojego kraju pochodzenia, będzie Ci potrzebny formularz A1.

Formularz ten potwierdza, że nadal jesteś objęty systemem ubezpieczenia w swoim kraju pochodzenia w czasie, kiedy przebywasz za granicą – maksymalnie przez 2 lata.

  • Jeśli jesteś zatrudniony na umowę o pracę, dopilnuj, aby pracodawca wydał Ci formularz A1.
  • Jeśli pracujesz na własny rachunek, uzyskaj formularz A1 od zakładu ubezpieczeń społecznych w kraju pochodzenia. Aby otrzymać ten formularz, musisz wykazać, że działalność, którą chcesz prowadzić za granicą, jest podobna do działalności prowadzonej przez Ciebie w kraju pochodzenia.

Podczas pobytu za granicą musisz być w stanie w każdej chwili przedstawić władzom formularz A1. Jeśli go nie przedstawisz, możesz stanąć przed koniecznością opłacania w tym kraju składek na ubezpieczenie społeczne. Jeśli jesteś poddany kontroli na miejscu przez inspekcję pracy i posiadasz ważny formularz A1, kraj przyjmujący, w którym pracujesz, musi go uznać.

Prawdziwa historia

Kraj przyjmujący musi uznać Twój ważny formularz A1

Alan to prowadzący działalność na własny rachunek pracownik budowlany z Czech, który przez pewien czas pracował w Irlandii. Na placu budowy, gdzie pracował, inspektorzy pracy stwierdzili, że jego formularz A1 jest nieważny. Nakazali opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne w Irlandii.

Władze irlandzkie nie miały prawa oceniać, czy Alan jest faktycznie pracownikiem delegowanym czy nie. Tylko jego kraj pochodzenia, w którym pracował przed swoim oddelegowaniem i do którego powróci później, może uznać formularz A1 za nieważny.

Władze Irlandii musiały przyznać, że Alan nie musi opłacać składek w Irlandii.


Pobyt dłuższy niż 2 lata

Oddelegowanie na dłużej niż 2 lata

Czy od samego początku wiadomo, że będziesz pracować za granicą dłużej niż 2 lata?

Możesz złożyć wniosek o zwolnienie ze składek, co umożliwi Ci pozostanie w systemie zabezpieczenia społecznego Twojego kraju pochodzenia przez cały okres oddelegowania.

Zwolnienia są udzielane na różnych warunkach zależnie od przypadku i wymagają zgody właściwych organów w obu krajach: Twoim kraju pochodzenia oraz kraju przyjmującym. Zwolnienia ze składek obowiązują tylko przez określony czas.

Jeżeli będziesz pracować za granicą dłużej niż 2 lata bez przerwy, będziesz musiał przenieść swoje ubezpieczenie do systemu zabezpieczenia społecznego kraju, w którym pracujesz, i tam opłacać składki.

Jeśli nie chcesz przenosić się do systemu zabezpieczenia społecznego kraju przyjmującego, musisz przerwać pracę na okres co najmniej 2 miesięcy.

Opóźnienia w okresie oddelegowania

Nie mogłeś dokończyć pracy określonej w formularzu A1 z powodu nieprzewidzianych okoliczności, takich jak choroba, warunki pogodowe, opóźnienia w dostawie itp.?

Twój pracodawca może złożyć wniosek o przedłużenie pierwotnego okresu oddelegowania do czasu zakończenia zaplanowanej pracy.

Niemniej jednak łączna długość okresu, w którym możesz pracować w innym kraju i jednocześnie pozostać ubezpieczony w systemie swojego kraju, nie może przekroczyć 2 lat.

Aby uzyskać przedłużenie okresu oddelegowania, musisz zwrócić się – przed upływem pierwotnego okresu oddelegowania – do władz, które wydały Ci formularz A1.

Urzędnik służby cywilnej oddelegowany za granicę

Jeżeli jesteś urzędnikiem służby cywilnej oddelegowanym do pracy w innym kraju UE (w ambasadzie, konsulacie lub innym urzędzie za granicą), będziesz objęty systemem zabezpieczenia społecznego swojego kraju pochodzenia.

Oznacza to, że Twoje świadczenia rodzinne oraz związane z chorobą, emeryturą, wypadkami przy pracy i chorobami zawodowymi, wcześniejszą emeryturą i śmiercią będą regulowane przepisami prawa Twojego kraju pochodzenia.

Inne zasady mają zastosowanie w przypadku, gdy zostaniesz bezrobotnym w czasie oddelegowania.

Pracujesz w jednym kraju, a mieszkasz w innym (jesteś pracownikiem transgranicznym)

Jako pracownik transgraniczny – bez względu na to, czy jesteś zatrudniony na umowę czy też pracujesz na własny rachunek:

  • Opłacasz składki na ubezpieczenie społeczne i jesteś objęty zabezpieczeniem społecznym w kraju UE, w którym pracujesz.
  • Możesz jednak mieć dostęp do leczenia w kraju, w którym mieszkasz.
  • Jeśli stracisz pracę, powinieneś ubiegać się o zasiłek w kraju, w którym mieszkasz.

Do opieki zdrowotnej i bezrobocia zastosowanie mają specjalne zasady. Upewnij się, że rozumiesz, jak może to wpłynąć na Twoje uprawnienia emerytalne i świadczenia rodzinne.

Prawdziwa historia

Składki na ubezpieczenie społeczne opłacane jedynie w kraju zatrudnienia

Balázs mieszkał na Węgrzech, a pracował w Austrii. W tym okresie opłacał składki w Austrii. Teraz administracja węgierska twierdzi, że powinien był opłacać je na Węgrzech.

Pracownicy transgraniczni w UE są objęci tylko jednym systemem zabezpieczenia społecznego, a mianowicie w kraju zatrudnienia. W tym przypadku władze węgierskie nie mają racji.

Praca w kilku krajach naraz

Zgodnie z podstawową zasadą jeżeli pracujesz w więcej niż jednym kraju UE, ale znaczącą część (przynajmniej 25 proc.) swojej pracy wykonujesz w kraju zamieszkania, podlegasz prawu kraju zamieszkania.

Szczególne przypadki

Jeżeli...

Kraj, w którym jesteś ubezpieczony

pracujesz poniżej 25 proc. czasu w swoim kraju zamieszkania

kraj, w którym znajduje się siedziba główna lub przedsiębiorstwo Twojego pracodawcy

pracujesz poniżej 25 proc. czasu w swoim kraju zamieszkania dla dwóch pracodawców, których siedziby główne znajdują się w różnych krajach: jedna w Twoim kraju zamieszkania, a druga w innym kraju

kraj, poza krajem Twojego zamieszkania, w którym znajduje się siedziba główna lub przedsiębiorstwo Twojego pracodawcy

pracujesz poniżej 25 proc. czasu w swoim kraju zamieszkania dla dwóch pracodawców, których siedziby główne znajdują się w różnych krajach poza Twoim krajem zamieszkania

Twój kraj zamieszkania

pracujesz na własny rachunek i wykonujesz mniejszą część swojej pracy w swoim kraju zamieszkania

kraj, w którym znajduje się centrum Twoich interesów osobistych bądź finansowych (tzw. ośrodek interesów życiowych)

pracujesz na umowę o pracę w jednym kraju i na własny rachunek w innym

kraj, w którym pracujesz na umowę o pracę

Poszukiwanie pracy

Otrzymujesz zasiłek dla bezrobotnych

Jeżeli otrzymujesz taki zasiłek z kraju UE, w którym zostałeś bezrobotnym, wyjazd za granicę w poszukiwaniu pracy nie sprawi, że zostanie odebrane Ci (lub Twojej rodzinie) prawo do ubezpieczenia zdrowotnego, świadczeń rodzinnych, renty, emerytury itp.

Aby zagwarantować, że Ty i Twoja rodzina będziecie objęci ubezpieczeniem zdrowotnym podczas tymczasowego pobytu za granicą, nie zapomnij wystąpić o europejską kartę ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ).

Po znalezieniu pracy zastosowanie mogą mieć różne przepisy dotyczące zabezpieczenia społecznego.

Przepisy obowiązujące w Twoim kraju

Nie otrzymujesz zasiłku dla bezrobotnych

Jeżeli nie otrzymujesz zasiłku z kraju UE, w którym zostałeś bezrobotnym, i w poszukiwaniu pracy przeprowadzisz się do innego kraju UE, urzędy zajmujące się zabezpieczeniem społecznym zdecydują, którym systemem zabezpieczenia społecznego będziesz objęty (ubezpieczenie zdrowotne, świadczenia rodzinne itp.)

Zrobią to na podstawie kryteriów obejmujących:

  • czas trwania pobytu
  • Twój status rodzinny i więzi rodzinne
  • sytuację mieszkaniową
  • miejsce ostatniej działalności zawodowej lub nienastawionej na zysk
  • charakter działalności zawodowej
  • Twoje miejsce zamieszkania do celów podatkowych.

Kraj odpowiedzialny za Twoje zabezpieczenie społeczne może uzależnić Twoje uprawnienia do świadczeń od długości okresu, w którym wcześniej opłacałeś składki. Musi on jednak uwzględnić wszystkie okresy pracy lub wszystkie składki opłacone w innych krajach UE, tak jakbyś był ubezpieczony przez ten czas w tym kraju.

Jeżeli państwo przyjmujące postąpi inaczej, skontaktuj się z naszymi serwisami w celu uzyskania pomocy.

Jako nowo przybyła osoba poszukująca pracy masz prawo do pobytu w tym kraju przez okres do 6 miesięcy – i dłużej, jeśli jesteś w stanie udowodnić, że wciąż rozglądasz się za pracą i masz realne szanse na jej znalezienie.

Tak więc zachowaj kopie takich dokumentów jak:

  • podania o pracę
  • zaproszenia na rozmowy kwalifikacyjne
  • wszelkie odpowiedzi pracodawców itp.

Przepisy UE nie nakładają na kraj, w którym poszukujesz pracy, obowiązku udzielenia wsparcia finansowego ani pomocy socjalnej w jakiejkolwiek innej formie osobom szukającym pracy w tym kraju po raz pierwszy.

Prawdziwa historia

Sprawdź, czy masz prawo do otrzymywania wsparcia finansowego jako osoba poszukująca pracy w innym kraju UE

Björn z Niemiec otrzymywał niemiecki zasiłek dla bezrobotnych w Belgii. Gdy wygasła ważność jego formularza U2 (dawniej formularz E 303), Björn zdecydował się zostać w Belgii i tam wystąpić o wsparcie dochodu.

Administracja belgijska odrzuciła jego podanie. Zgodnie z prawem belgijskim Björn nie był uprawniony do zasiłku w Belgii, ponieważ nigdy tam nie pracował.

Przepisy UE nie przyznają Ci automatycznego prawa do otrzymywania wsparcia finansowego (lub jakiejkolwiek innej pomocy), kiedy szukasz pracy po raz pierwszy w innym kraju UE. Ale możesz mieć prawo do takiej pomocy w ramach prawa krajowego – zawsze warto to sprawdzić w lokalnych urzędach.

Konsultacje publiczne
Potrzebujesz pomocy lub porady?
Skontaktuj się z działem pomocy

Jest to kraj, w którym zazwyczaj mieszkasz lub gdzie znajduje się Twój ośrodek interesów życiowych.

Retour au texte en cours.

W tym przypadku 28 państw UE oraz Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria

Retour au texte en cours.

W tym przypadku 28 państw UE oraz Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria

Retour au texte en cours.

W tym przypadku 28 państw UE oraz Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria

Retour au texte en cours.

W tym przypadku 28 państw UE oraz Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria

Retour au texte en cours.

W tym przypadku 28 państw UE oraz Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria

Retour au texte en cours.

W tym przypadku 28 państw UE oraz Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria

Retour au texte en cours.