Navigation path

Left navigation

Additional tools

Komisja Europejska - Zestawienie informacji

Pytania i odpowiedzi – UE intensyfikuje działania dotyczące dezinformacji

Bruksela, 5 grudnia 2018 r.

Pytania i odpowiedzi

Jakie działania UE podjęła do tej pory, aby przeciwdziałać dezinformacji?

Dezinformacja – czyli możliwe do zweryfikowania nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd informacje, które są tworzone, przedstawiane i rozpowszechniane w celu osiągnięcia korzyści ekonomicznych lub zamierzonego wprowadzenia w błąd opinii publicznej – zakłócają debatę publiczną, podważają zaufanie obywateli do instytucji i mediów, a nawet destabilizują procesy demokratyczne, takie jak wybory. 73 proc. użytkowników internetu w UE jest zaniepokojonych dezinformacją w okresie przedwyborczym. Biorąc pod uwagę transgraniczny wymiar dezinformacji, jej negatywne skutki w Unii Europejskiej wymagają skoordynowanego i długoterminowego podejścia, aby zareagować na to wyzwanie zarówno na szczeblu UE, jak i na szczeblu krajowym,

W 2015 r., po wystosowanym przez Radę Europejską wezwaniu, by podjąć działania w związku z trwającymi rosyjskimi kampaniami dezinformacyjnymi, w Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych (ESDZ) powołano grupę zadaniową East StratCom. Jak dotąd grupa zadaniowa skatalogowała, przeanalizowała i nagłośniła ponad 4 500 przykładów dezinformacji prokremlowskiej oraz znacznie poszerzyła wiedzę na temat narzędzi, technik i zamiarów dezinformacji ze strony rosyjskich źródeł. W ścisłej współpracy z służbami Komisji Europejskiej znacznie zwiększyła też skuteczność komunikacji UE w sąsiedztwie wschodnim.

W 2016 r. przyjęto wspólne ramy dotyczące przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym, a następnie w 2018 r. wspólny komunikat w sprawie zwiększenia odporności i wzmocnienia zdolności reagowania na zagrożenia hybrydowe. W ramach środków przewidzianych w tym kontekście w 2016 r. w ESDZ utworzono Komórkę UE ds. Syntezy Informacji o Zagrożeniach Hybrydowych, która ma działać jako kompleksowy punkt analizy zagrożeń hybrydowych dla instytucji UE, a w 2017 r. w Helsinkach powstało Europejskie Centrum ds. Zwalczania Zagrożeń Hybrydowych.

W komunikacie z kwietnia 2018 r. Komisja przedstawiła europejskie podejście do zwalczania dezinformacji w internecie w celu promowania bardziej przejrzystego, godnego zaufania i odpowiedzialnego środowiska online. W komunikacie zaproponowano środki mające na celu zwalczanie dezinformacji w internecie, w tym ogólnounijny kodeks postępowania samoregulacyjnego w zakresie dezinformacji, podpisany przez duże platformy internetowe i branżę reklamową, oraz wsparcie dla niezależnej sieci podmiotów weryfikujących fakty. W komunikacie podkreślono również potrzebę zapewnienia bezpiecznych i odpornych procedur wyborczych, wspierania edukacji i umiejętności korzystania z mediów oraz wspierania wysokiej jakości dziennikarstwa. Komisja wezwała również do wzmocnienia komunikacji strategicznej.

W dniu 12 września 2018 r. Komisja przedstawiła środki mające zapewnić wolne i uczciwe wybory w UE, między innymi większą przejrzystość internetowej reklamy politycznej oraz możliwość nałożenia kar za nielegalne wykorzystanie danych osobowych do świadomego wywierania wpływu na wynik wyborów.

W oparciu o te wysiłki UE przedstawiła dziś plan działania, w którym zawarto dodatkowe środki przeciwdziałania dezinformacji, oraz sprawozdanie przedstawiające dotychczasowe postępy w zwalczaniu dezinformacji w internecie.

 

1. Plan działania dotyczący dezinformacji

Co zaproponowano w planie działania i dlaczego? W jaki sposób uzupełnia on istniejące inicjatywy?

W planie działania zaproponowano szereg działań, które powinny w większym stopniu umożliwiać wspólne i skoordynowane podejście UE do zwalczania dezinformacji.

W celu zwiększenia reakcji UE na dezinformację w planie działania skoncentrowano się na czterech obszarach. Są to:

  1. zwiększenie zdolności instytucji Unii do wykrywania, analizowania i ujawniania dezinformacji;
  2. wzmocnienie skoordynowanej i wspólnej reakcji instytucji UE i państw członkowskich na dezinformację;
  3. mobilizacja sektora prywatnego w celu zwalczania dezinformacji; oraz
  4. podnoszenie świadomości na temat dezinformacji oraz poprawa odporności społecznej.

Komisja Europejska i Wysoka Przedstawiciel opracują i wdrożą te środki w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi i Parlamentem Europejskim.

 

Czy sześć miesięcy przed wyborami do Parlamentu Europejskiego to właściwy moment na wdrażanie planu działania?

Jak najbardziej. W planie działania podano szereg konkretnych działań, a wszystkie zainteresowane podmioty powinny skoordynować swoje czynności i współpracę potraktować priorytetowo, aby maksymalnie zwiększyć gotowość przed wyborami do Parlamentu Europejskiego w maju 2019 r. W tym kontekście plan działania stanowi uzupełnienie działań, które Komisja zapowiedziała we wrześniu 2018 r. w komunikacie w sprawie wolnych i uczciwych wyborów europejskich oraz w kwietniu 2018 r. komunikacie w sprawie zwalczania dezinformacji w internecie. Instytucje UE stworzyły już wewnętrzną sieć przeciwdziałania dezinformacji i równolegle pracują nad wzmocnieniem swoich zdolności w zakresie komunikacji strategicznej.

 

Jakie zasoby Komisja zamierza przeznaczyć na realizację tych działań?

Oczekuje się, że budżet ESDZ na komunikację strategiczną wzrośnie ponad dwukrotnie, z 1,9 mln euro w 2018 r. do 5 mln euro w 2019 r. Środki te zostaną przeznaczone na walkę z dezinformację i zwiększanie świadomości na temat negatywnych skutków dezinformacji. Towarzyszyć temu będzie zwiększenie liczby personelu (planowane jest zwiększenie liczby pracowników o 50–55 osób w ciągu najbliższych dwóch lat).

To ważny krok, ponieważ grupa zadaniowa ESDZ East Stratcom, utworzona w 2015 r., otrzymała specjalne środki dopiero w 2018 r., kiedy to uzyskała budżet w wysokości 1,1 mln euro w ramach działania przygotowawczego „StratCom Plus”, zaproponowanego przez Parlament Europejski. ESDZ przydzieliła ponadto 800 000 euro na komunikację strategiczną.

Pierwsze specjalne środki na prace dotyczące dezinformacji pozwalają na bardziej profesjonalne i techniczne monitorowanie przestrzeni informacyjnej w krajach Partnerstwa Wschodniego oraz w rosyjskich mediach (działających w Rosji i poza nią). Dzięki połączeniu podejścia jakościowego i ilościowego do wykrywania pojawiających się tendencji w odniesieniu do UE i jej strategii politycznych działanie zapewnia: szerszy zakres geograficzny i językowy monitorowanych mediów, systematyczne monitorowanie i analizę danych oraz wkład ekspertów ds. dezinformacji w regionie Partnerstwa Wschodniego.

We wniosku dotyczącym programu „Horyzont Europa” na lata 2021–2027 Komisja przewidziała ponadto finansowanie rozwoju nowych narzędzi umożliwiających zwalczanie dezinformacji w internecie, lepsze zrozumienie roli standardów dziennikarskich i treści tworzonych przez użytkowników oraz wsparcie aplikacji i usług internetowych nowej generacji, w tym integracyjnych i wiarygodnych mediów, mediów społecznościowych i sieci społecznościowych. Dotychczas w projekty UE w tym obszarze zainwestowano około 40 mln euro.

Komisja zaproponowała również specjalny budżet w wysokości 61 mln euro w ramach kolejnego programu „Kreatywna Europa”, aby wspierać dziennikarstwo, wolność i pluralizm mediów oraz umiejętność korzystania z mediów.

 

Jaką rolę przewidziano w planie działania dla państw członkowskich UE?

W planie działania określono kluczowe działania mające na celu zwalczanie dezinformacji w ramach skoordynowanego podejścia instytucji UE i we współpracy z państwami członkowskimi. W planie wezwano do wzmocnienia współpracy w zakresie wykrywania, analizy i ujawniania kampanii dezinformacyjnych oraz w zakresie zwiększania świadomości na temat negatywnego wpływu dezinformacji. Plan obejmuje m.in. wniosek, by państwa członkowskie wyznaczyły krajowe punkty kontaktowe, które uczestniczyłyby w systemie wczesnego ostrzegania. System wczesnego ostrzegania ułatwiłby wspólną orientację sytuacyjną i skoordynowaną reakcję. Uzupełniając wysiłki podejmowane przez instytucje UE, państwa członkowskie powinny zwiększać świadomość społeczną na temat negatywnego wpływu dezinformacji oraz wspierać pracę niezależnych mediów, weryfikatorów faktów i dziennikarzy śledczych, w tym poprzez tworzenie multidyscyplinarnych zespołów posiadających specjalistyczną wiedzę na temat lokalnego środowiska informacyjnego.

 

Czym jest system wczesnego ostrzegania i jak będzie on funkcjonował?

Atak na demokrację w jednym państwie członkowskim jest atakiem na całą europejską demokrację. Silna europejska reakcja wymaga od państw członkowskich i instytucji UE ściślejszej współpracy, aby zrozumieć zagrożenie i stawić mu czoła. System wczesnego ostrzegania będzie opierał się na bezpiecznej platformie cyfrowej, na której państwa członkowskie będą mogły wymieniać między sobą informacje na temat aktualnych zagranicznych kampanii dezinformacyjnych oraz koordynować działania. System wczesnego ostrzegania będzie opierał się wyłącznie na jawnych informacjach z otwartych źródeł i skupiać się będzie wyłącznie na skoordynowanych próbach manipulacji wolnej i otwartej debaty podejmowanych przez podmioty zagraniczne. Aby utworzyć system wczesnego ostrzegania do marca 2019 r., każde państwo członkowskie powinno wyznaczyć punkt kontaktowy, najlepiej w ramach departamentów ds. komunikacji strategicznej.

 

Czy UE planuje koordynować swoje działania z podmiotami lub forami międzynarodowymi, na przykład z NATO lub G7?

Obecnie prowadzona jest współpraca z NATO w zakresie analizy zagrożeń i orientacji sytuacyjnej. Partnerzy z grupy G7 są w trakcie tworzenia mechanizmu szybkiego reagowania w celu wzmocnienia ochrony demokracji. Komisja i Wysoka Przedstawiciel będą kontynuować regularną wymianę informacji z kluczowymi partnerami w ramach bieżącej współpracy między personelem. Współpraca ta będzie też okazją do promowania wymiany informacji i najlepszych praktyk.

 

Co Komisja zamierza zrobić, aby poprawić umiejętność korzystania z mediów przez użytkowników internetu?

W ramach Europejskiego Tygodnia Umiejętności Korzystania z Mediów w marcu 2019 r. Komisja, we współpracy z państwami członkowskimi, będzie promować transgraniczną współpracę między osobami zajmującymi się umiejętnością korzystania z mediów. Zainicjuje ponadto praktyczne narzędzia propagowania umiejętności korzystania z mediów wśród obywateli. W planie działania wezwano też państwa członkowskie do zapewnienia szybkiego i skutecznego wdrożenia przepisów dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych w zakresie umiejętności korzystania z mediów.

 

Jakie działania, w tym w ramach planu działania, podejmuje UE w celu wspierania mediów?

Komisja wspiera wysokiej jakości media i dziennikarstwo jako zasadniczy element demokratycznego społeczeństwa. Jak potwierdzono w sprawozdaniu z postępów, Komisja pragnie zwiększyć przejrzystość i przewidywalność zasad pomocy państwa w sektorze mediów. Uruchomiła też zaproszenie do składania wniosków, w ramach którego na produkcję i rozpowszechnianie wysokiej jakości treści informacyjnych przeznaczona zostanie kwota około 1,9 mln euro. Aby wspierać wysokiej jakości dziennikarstwo, wolność mediów, umiejętność korzystania z mediów i pluralizm mediów, Komisja zaproponowała specjalny budżet w ramach programu „Kreatywna Europa” na lata 2021–2027, uwzględniający zmiany strukturalne zachodzące w sektorze mediów. Komisja współfinansuje ponadto, wraz z inicjatywami Parlamentu Europejskiego, niezależne projekty w dziedzinie wolności i pluralizmu mediów. Projekty te obejmują między innymi monitorowanie zagrożeń dla pluralizmu mediów w całej Europie, wskazywanie przypadków łamania zasad wolności mediów, finansowanie transgranicznego dziennikarstwa śledczego oraz wsparcie dla dziennikarzy znajdujących się w niebezpieczeństwie.

 

Jaką rolę w zwalczaniu dezinformacji w internecie odgrywa europejska sieć podmiotów weryfikujących fakty?

Podmioty weryfikujące fakty mają zasadnicze znaczenie dla zwalczania dezinformacji. Sprawdzają one i oceniają prawdziwość treści w oparciu o fakty i dowody, pomagając tym samym utrzymać czystość i trwałość ekosystemu informacyjnego. Komisja dąży do zacieśnienia współpracy między europejskimi podmiotami weryfikującymi fakty i w związku z tym popiera utworzenie europejskiej sieci podmiotów weryfikujących fakty. Warunki członkostwa w tej sieci zostaną określone w nadchodzących miesiącach przez samą społeczność tych podmiotów. Sieć zachowa niezależność redakcyjną. Na platformę internetową mającą na celu nawiązywanie kontaktów przez naukowców i podmioty weryfikujące fakty przewidziano finansowanie początkowe w wysokości 2,5 mln euro w ramach instrumentu „Łącząc Europę”.

Pierwszym krokiem Komisji będzie udostępnienie narzędzi internetowych podmiotom weryfikującym fakty w celu umożliwienia współpracy. W drugiej kolejności Komisja uruchomi bezpieczną europejską platformę internetową dotyczącą dezinformacji. Zapewni to transgraniczne gromadzenie danych, narzędzia analizy i dostęp do danych ogólnounijnych, usprawniając współpracę między społecznością zajmującą się kontrolą faktów a pracownikami akademickimi zajmującymi się problemem dezinformacji w internecie.

 

2. Kodeks postępowania

Jaką rolę ma do odegrania branża, np. platformy mediów społecznościowych, reklamodawcy lub sektor reklamy?

Branża ma do odegrania bardzo ważną rolę w skutecznym rozwiązaniu problemu dezinformacji, głównie ze względu na wykorzystanie nowych technologii i mediów społecznościowych do rozpowszechniania i udostępniania dezinformacji. W październiku główne platformy internetowe (Google, Facebook, Twitter i Mozilla) podpisały kodeks postępowania, zobowiązując się do podjęcia szeregu działań przed wyborami do Paramentu Europejskiego. W planie działania podkreślono, że platformy internetowe powinny niezwłocznie zapewnić przejrzystość reklamy politycznej, podjąć zdecydowane działania przeciwko fałszywym kontom oraz identyfikować boty i odpowiednio je oznaczać. Zachęcono również platformy do współpracy z krajowymi punktami kontaktowymi ds. dezinformacji oraz z podmiotami weryfikującymi fakty, aby pomóc skutecznie zwalczać dezinformację. Pełne zaangażowanie tych platform w kodeks postępowania oraz szybkie i skuteczne wdrożenie kluczowych środków są niezbędne do zapewnienia bezpiecznych i uczciwych wyborów oraz bardziej przejrzystego środowiska online.

 

W jaki sposób Komisja będzie monitorować wdrażanie kodeksu postępowania podpisanego przez platformy internetowe i sektor reklamy?

Komisja zwróci się do sygnatariuszy o przekazanie aktualnych informacji na temat środków podjętych w celu wdrożenia kodeksu do końca 2018 r. i opublikuje te informacje w styczniu 2019 r. Od stycznia platformy powinny też przedstawiać pełne informacje na temat tego, w jaki sposób realizują zobowiązania w ujęciu miesięcznym, w tym poprzez udzielanie odpowiedzi na konkretne wnioski Komisji. Jesienią Komisja będzie prowadzić ukierunkowane monitorowanie wdrażania. Na podstawie dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych Komisja zwróci się o pomoc w monitowaniu wdrażania kodeksu postępowania w różnych państwach członkowskich do europejskiej grupy organów regulacyjnych odpowiedzialnych za audiowizualne usługi medialne – niezależnej sieci organów regulacyjnych w sektorze audiowizualnym.

 

Dlaczego Komisja uważa, że samoregulacja platform internetowych jest właściwym podejściem do tej kwestii?

Dezinformacja w internecie to nowy, wieloaspektowy i dynamiczny problem wymagający natychmiastowych działań. W związku z tym samoregulacja, o ile zostanie prawidłowo wdrożona, jest właściwym sposobem szybkiego podjęcia działań przez platformy internetowe. Przygotowanie i wdrożenie podejścia regulacyjnego zajęłoby więcej czasu. Jeżeli podejście oparte na samoregulacji nie przyniesie skutków, Komisja może jednak zaproponować dalsze działania, w tym działania regulacyjne.

 

Jakie działania są podejmowane przez platformy w celu uniknięcia dezinformacji w okresie poprzedzającym wybory do Parlamentu Europejskiego?

Platformy internetowe, które podpisały kodeks postępowania, przedstawiły indywidualne plany działania zawierające szczegółowe informacje na temat kluczowych narzędzi i polityki, które będą miały zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich UE przed wyborami. Obejmują one na przykład narzędzia służące przejrzystości w zakresie reklamy politycznej, tak aby reklama polityczna w internecie rozpowszechniana za pośrednictwem mediów społecznościowych była wyraźnie oznaczona jako reklama i była możliwa do odróżnienia od innych rodzajów treści sponsorowanych.

Plany działania zawierają szczegółowy opis polityki każdego przedsiębiorstwa w zakresie wdrożenia kodeksu postępowania, z podziałem na pięć tematów: polityka reklamowa; reklama polityczna; uczciwość usług; wzmocnienie pozycji konsumentów i wzmocnienie pozycji społeczności badawczej.

 

Czy Komisja wierzy, że platformy wdrożą kodeks?
Przystąpienie do kodeksu jest dobrowolne. Coraz częściej oczekuje się jednak, aby platformy internetowe nie tylko wypełniały obowiązki prawne wynikające z prawa unijnego i krajowego, ale także działały odpowiedzialnie, by chronić użytkowników przed dezinformacją.
Komisja oczekuje od sygnatariuszy pełnego, skutecznego i terminowego wdrożenia kodeksu. W tym celu Komisja będzie ściśle monitorować wdrażanie kodeksu i oceniać jego skuteczność. Platformy powinny do końca bieżącego roku dostarczać Komisji aktualne i kompletne informacje na temat działań, które podjęły w celu wypełnienia swoich zobowiązań. Komisja opublikuje te informacje w styczniu 2019 r. Następnie przed końcem roku Komisja dokona pierwszej oceny wdrożenia kodeksu.

 

Więcej informacji

MEMO/18/6648


Side Bar