Navigation path

Left navigation

Additional tools

European Commission - Fact Sheet

Eagar nua margaidh d'earnáil an leictreachas; beartas nua do thomhaltóirí

Brussels, 15 Iúil 2015

Eagar nua margaidh atá ceaptha an tslí a réiteach do bheartas nua do thomhaltóirí

Tuilleadh eolais: Preaseisiúint: Córas fuinnimh na hEorpa a chlaochlú – pacáiste fuinnimh an Choimisiúin don samhradh ar thús cadhnaíochta (15 Iúil 2015)

Cad is brí le 'eagar margaidh' in earnáil an leictreachais?

Is éard atá in eagar margaidh tacar socruithe a rialaíonn an chaoi a ndéanann gníomhaithe an mhargaidh leictreachas a ghiniúint, a thrádáil, a sholáthar agus a thomhailt, agus a rialaíonn an úsáid a bhaineann siad as an mbonneagar leictreachais freisin.

Tá sé tábhachtach go dtabharfaidh na socruithe sin (.i. an t‑eagar margaidh) caoi an córas fuinnimh a chlaochlú agus go gcuirfidh siad ar chumas oibreoirí líonraí, lucht ginte fuinnimh, agus tomhaltóirí – idir thomhaltóirí tí agus tomhaltóirí tionsclaíocha – lántairbhe a bhaint as teicneolaíocht nua.

Is ar bhonn an mhargaidh mhórdhíola agus an mhargaidh mhiondhíola is ceart cinntí infheistíochta a dhéanamh, agus is iad na margaí sin is ceart borradh a chur faoi sheirbhísí nua, trí bhíthin comhlachtaí nuálacha. I gcás tionscal ina bhfuil líonra, ar nós thionscal an leictreachais, ní féidir eagar an mhargaidh a bheith éifeachtach in éagmais formhaoirseacht rialála éifeachtach, go háirithe formhaoirseacht ar oibreoirí córas dáileacháin agus tarchurtha.

Tá sé d'aidhm ag an eagar nua atá beartaithe ag an gCoimisiún d'earnáil an leictreachais feabhas a chur ar fheidhmiú an mhargaidh inmheánaigh do leictreachas sa chaoi is go bhféadfar leictreachas a chur gan bhac chuig an áit is mó a bhfuil gá leis an tráth is mó a bhfuil gá leis, a oiread tairbhe is féidir a bhaint as an iomaíocht trasteorann don tsochaí, na comharthaí is gá a thabhairt agus na dreasachtaí is gá a chur ar fáil chun an infheistíocht is gá a spreagadh, agus san am céanna, an sciar d'fhuinneamh atá ina fhuinneamh in‑athnuaite a mhéadú.

Cad chuige a bhfuil eagar nua margaidh ag teastáil?

Tá córas leictreachais na hEorpa i lár thréimhse mórathruithe i láthair na huaire. Méadóidh an céatadán leictreachais a ghinfear le fuinneamh in‑athnuaite ó 25%, san am i láthair, go dtí 50% in 2030. Ach nuair nach mbeidh an ghrian ag taitneamh ná an ghaoth ag séideadh, caithfear leordhóthain leictreachais a ghiniúint chun riar ar riachtanais tomhaltóirí agus an eangach leictreachais a choinneáil ar mheá chothrom.Bíonn margadh an leictreachais ag síorathrú, agus tá difríochtaí bunúsacha idir margadh an lae inniu agus an margadh a bhí ann cúig bliana ó shin.

Anois agus an tAontas ag féachaint leis an mbealach a réiteach do chóras a sholáthróidh fuinneamh go buanseasmhach agus ar phraghas réasúnta do shaoránaigh agus gnólachtaí uile an Aontais, i dtreo is go mbeidh an tAontas ar thús cadhnaíochta ar domhan i réimse an fhuinnimh in‑athnuaite, tá sé i ndán is go leanfaidh an margadh de bheith ag athrú. Ar an gcéad dul síos, caithfear méadú go seasta ar an méid leictreachais a thrádáiltear thar theorainneacha náisiúnta, agus teastaíonn comhar éifeachtúil idir gníomhaithe uile an mhargaidh chuige sin. De réir mar a mhéadóidh an sciar leictreachais a tháirgtear le fuinneamh in‑athnuaite agus go mbeidh cineálacha éagsúla táirgthe i gceist, caithfear breis acmhainne a thabhairt do na heangacha le mbeidh siad in ann ag comhar trasteorann.

Tá cineálacha éagsúla teicneolaíochta nua ann, m.sh. eangaí cliste, méadrú cliste, tithe cliste, féinghiniúint agus trealamh stórála, agus tá siad ag cur ar chumas na saoránach a gcuid féin a dhéanamh den aistriú fuinnimh, agus a bhuí leo tá saoránaigh ag laghdú a mbillí agus ag glacadh páirte go gníomhach sa mhargadh.

Conas is féidir na margaí a dhéanamh níos solúbtha?

Is féidir margaí níos solúbtha a dhéanamh ar na dóigheanna seo a leanas:

- caoi a thabhairt do thomhaltóirí páirt ghníomhach a ghlacadh sa mhargadh trína gcuid tomhaltais a chur in oiriúint do phraghsanna fíor‑ama.

- féachaint chuige go dtabharfaidh na margaí na comharthaí cearta chun infheistíocht i nginiúint leictreachais a spreagadh agus go mbainfear úsáid éifeachtúil as na hacmhainní atá ar fáil.

- codanna den bhonneagar atá in easnamh a thógáil, agus úsáid níos fearr a bhaint as an mbonneagar atá ann cheana;

- féachaint chuige go ndéanfar fuinneamh a thrádáil ar shlí éifeachtach: le go bhféadfar fuinneamh in‑athnuaite a ionchorprú san eangach, caithfidh caoi a bheith ag lucht ginte leictreachais, ag soláthraithe, agus ag trádálaithe leictreachas a thrádáil chomh gar don fhíor‑am agus is féidir ionas go mbeidh sé níos fusa acu réamhaisnéisí i dtaobh an méid fuinnimh ghréine nó ghaoithe a ghinfear a chur san áireamh;

- deireadh a chur, ar thaobh, le praghsanna rialálaithe, agus ar an taobh eile, le scéimeanna tacaíochta neamhéifeachtúla. Mura mbeidh praghsanna leictreachais ina léiriú ar fhíorchostais a ghiniúna, tabharfar comharthaí míthreoracha d'infheisteoirí agus do thomhaltóirí leictreachais.

- tosú ar scéimeanna tacaíochta um fhuinneamh in‑athnuaite a reáchtáil ar shlí níos comhordaithe ó Bhallstáit go chéile. Is iad na margaí is ceart infheistíocht a spreagadh. I margadh atá ag feidhmiú go réidh bíonn praghsanna íseal nuair a bhíonn an soláthar flúirseach agus is ard a bhíonn siad nuair a bhíonn easpa giniúna ann. Nuair a bhíonn an scéal amhlaidh, tugann praghsanna le fios d'infheisteoirí cá háit ar fearr infheistíocht a dhéanamh.

Caithfidh sé a bheith ar chumas lucht táirgthe fuinnimh ar shlí in‑athnuaite dul in iomaíocht leo siúd a tháirgeann fuinneamh ar an dóigh thraidisiúnta, agus sin ar aon bhonn leo. I gcás ina bhfuil gá fós le tacaíocht phoiblí le sin a bhaint amach, d'fhéadfaí cor mór chun éifeachtúlachta a chur sa scéal ach scéimeanna tacaíochta um fhuinneamh in‑athnuaite a chomhordú ó thír go chéile, go háirithe trí chomhar réigiúnach a fheabhsú.

An bhfuil tuilleadh líonraí leictreachas de dhíth orainn?

Tá dul chun tosaigh mór déanta ó thaobh acmhainn líonraí a úsáid ar shlí éifeachtúil. Tháinig den rud ar a dtugtar 'margadhchúpláil' (.i. leictreachas agus acmhainn idirnascachta a dhíol in éineacht, seachas iad a dhíol ar leithligh) i gcuid mhaith den Eoraip agus acmhainn a ríomh ar bhonn sreabhadh (.i. níos mó airde a thabhairt ar fhíorshreabhadh an leictreachais in eangach na hEorpa, eangach atá thar a bheith idirnasctha), tháinig de sin mórmhéadú ar an acmhainn líonra is féidir a úsáid. Ina ainneoin sin, beidh gá le líonraí breise laistigh de thíortha an Aontais agus idir tíortha an Aontais. I dtreo is nach ndéanfar barraíocht infheistíochta i líonraí, ní mór cineálacha eile solúbthachta a lorg, cuir i gcás caoi a thabhairt do thomhaltóirí an t‑éileamh a bhíonn acu ar leictreachas a chur in oiriúint do phatrúin ghiniúna.

Cad is gá a dhéanamh chun líonraí a chothromú nuair atá an méid fuinnimh gréine agus gaoithe a ghintear suas is anuas?

Ar an gcéad dul síos, tríd an gcumas fuinneamh in‑athnuaite a ghiniúint a leathadh ar fud na hEorpa le líonraí idirnasctha, is féidir leibhéal íseal giniúna limistéir amháin a chúiteamh le hardleibhéal giniúna limistéir eile. San am céanna caithfidh an margadh dreasachtaí follasacha a chur ar fáil dóibh siúd a ghineann leictreachas ar shlí in‑athnuaite sa chaoi is go mbeidh an táirgeadh fuinnimh chomh hintuartha acu agus is féidir. Ina cheann sin, nuair a bhíonn leibhéal íseal giniúna ann, i bhfochair praghsanna airde, is féidir le tomhaltóirí an bhearna a dhúnadh tríd an éileamh atá acu ar fhuinneamh a laghdú. Caithfidh an margadh deimhin a dhéanamh de go gcúiteofar sin leo go leordhóthanach.

Tá an t‑aistriú go córas fuinnimh éifeachtúil ísealcharbóin ar siúl sna margaí mórdhíola. Cad chuige nach bhfuil sin ag dul chun tairbhe do thomhaltóirí go fóill?

Sa lá atá inniu ann níl teacht ag formhór thomhaltóirí an Aontais ar fhaisnéis faoin difear, ó thaobh costas airgid agus costas comhshaoil, a bhíonn idir fuinneamh a úsáid tráthanna éagsúla den lá, den tseachtain nó den bhliain. Bíonn na costais sin suas is anuas gan stad de dhroim fachtóirí ar nós na haimsire agus gnáthamh laethúil daoine.

An chuid is mó de thomhaltóirí miondíola, tá siad ag íoc, i ngan fhios dóibh féin, airgead sa bhreis as socracht praghsanna a bheith acu. Ní hé amháin go gcuireann sin le costas an fhuinnimh, ráite go gcaithfimid íoc as tuilleadh stáisiún cumhachta agus líonraí chun bheith in ann ag pointí buaicéilimh de réir mar a thagann siad, ach is é an chaoi, dá dheasca, a mbímid ag iompórtáil níos mó breosla iontaise ná is gá agus á dhó.

Tá tomhaltóirí áirithe ann, ámh, agus roghnaíonn siad conarthaí a bhaineann leas as an suas is anuas sin a bhíonn sa mhargadh, agus sábhálann siad airgead dá bharr. Cuir i gcás, tomhaltóirí san Fhionlainn agus sa tSualainn a roghnaigh conarthaí leictreachais ag a bhfuil praghsáil dhinimiciúil agus méadrú cliste, tháinig laghdú 15–30% ar a gcuid billí leictreachais.

Rud eile a chuireann bac ar thomhaltóirí lántairbhe a bhaint as an aistriú fuinnimh is ea a dheacra atá sé billí agus tairiscintí comhlachtaí fuinnimh éagsúla a chur i gcomparáid – fágann sin go mbíonn fonn ar thomhaltóirí cloí leis an soláthraí atá acu cheana. Tá na margaí mórdhíola ag éirí níos trédhearcaí agus níos iomaíche, ach os a choinne sin is minic mearbhall ar thomhaltóirí miondíola i dtaobh na roghanna soláthair atá ar fáil dóibh. Agus ní amháin sin, fiú nuair a théann ag tomhaltóirí tairiscint soláthair is fearr a aimsiú, cuireann oibleagáidí conarthacha agus bacainní riaracháin cosc orthu glacadh leis an tairiscint.

Cad a theastaíonn le beartas nua a cheapadh do thomhaltóirí?

Ní mór athrú ó fhréamh a dhéanamh ar ról an tomhaltóra sa mhargadh. Caithfimid caoi a thabhairt do thomhaltóirí an tslí a n‑úsáideann siad fuinneamh a athrú chun tairbhe a bhaint as athruithe fíor‑ama a bhíonn ar sholáthar agus éileamh.

Is ceart é a bheith ar chumas tomhaltóirí a bheith ina gceannaitheoirí agus ina ndíoltóirí araon, i margadh ina mbeidh comhlachtaí nuálacha a thairgfidh seirbhísí nua dóibh, a bheidh bunaithe ar bhilleáil shoiléir inchomparáide, agus ina mbeidh rialacha fógraíochta leagtha síos a dhéanfaidh éascaíocht do dhaoine gabháil le malairt soláthraí. Is féidir sin a dhéanamh le huirlisí iontaofa praghaschomparáide agus tríd an mórchumhacht margála atá ag tomhaltóirí a fheidhmiú le scéimeanna comhchoiteanna (m.sh. athrú comhchoiteann, comharchumainn fuinnimh). Ní ceart aon bhac a bheith ar thomhaltóirí a gcuid fuinnimh féin a ghiniúint agus a úsáid, ar choinníollacha féaráilte, chun airgead a shábháil, leas an chomhshaoil a dhéanamh, agus sábháilteacht an tsoláthair fuinnimh a chinntiú.

Agus ar deireadh, fad is a bheidh an t‑aistriú fuinnimh seo ar siúl is ceart cosaint éifeachtach a thabhairt do thomhaltóirí atá leochaileach nó a bhfuil tearcrochtain fuinnimh ag dul dóibh, agus do theaghlaigh ar deacair dóibh an t‑éileamh fuinnimh atá acu a athrú nó ar deacair dóibh bheith ina dtáirgeoirí agus ina dtomhaltóirí san am céanna. Is ceart, leis, cúnamh saincheaptha a thabhairt dóibh chun a dtithe a dhéanamh níos tíosaí ar fhuinneamh.

Cén chaoi a bhféachfaimid chuige go gcosnófar tomhaltóirí agus a gcuid sonraí pearsanta faoin mbeartas nua seo?

Tá cearta leathana cheana féin ag tomhaltóirí fuinnimh faoi dhlí an Aontais, agus tá cur i bhfeidhm na gceart sin ina thosaíocht. Anuas air sin, déanfaidh an Coimisiún a mhachnamh ar rialacha nua a bhainfidh go sonrach le gnóthaí fuinnimh a cheapadh, faoin Rialachán maidir le Comhar um Chosaint Tomhaltóirí. Cuirfidh an Coimisiún acmhainní ar fáil le feabhas a chur ar an monatóireacht a dhéantar ar thearcrochtain fuinnimh ar fud an Aontais agus le dea‑chleachtais a chraobhscaoileadh chun féachaint le deimhin a dhéanamh de go rachaidh an t‑aistriú fuinnimh seo ar sochar do shaoránaigh den uile shaghas.

Ní féidir córais méadraithe a úsáid go héifeachtúil gan sonraí pearsanta a phróiseáil. Ar an ábhar sin, ní mór féachaint chuige go gcosnófar sonraí pearsanta agus go gcuirfear bearta slándála i bhfeidhm. Molann an Coimisiún cur chuige "slándáil agus cosaint sonraí ionsuite".

Cad é an rud é féintomhaltas fuinnimh in‑athnuaite?

Sa lá atá inniu ann, a bhuí leis an mórlaghdú atá tagtha ar chostas na teicneolaíochta, is féidir le tomhaltóirí a gcuid leictreachais féin a tháirgeadh ar an láthair le foinsí in‑athnuaite fuinnimh (m.sh. cumhacht na gréine nó na gaoithe), agus roinnt den fhuinneamh sin nó é ar fad a úsáid, láithreach bonn nó i leaba a chéile, trí mhodhanna stórála mionscála (m.sh. caidéal teasa nó cadhnra). Ar an dóigh sin, daoine a tháirgeann fuinneamh, is féidir leo airgead a shábháil trí leictreachas a ghiniúint seachas é a cheannach, agus fiú amháin an barrachas leictreachais atá acu a sheoladh isteach san eangach.

Is féidir féintomhaltas a bheith ina chuidiú caillteanais san eangach a laghdú de bharr gur go háitiúil a dhéantar an leictreachas a ghiniúint agus a úsáid. Chomh maith leis sin, féadann sé an gcostas a bhíonn ar chórais fuinnimh a laghdú, m.sh. i dtíortha gréine is féidir giniúint fhótavoltach gréine a bheith ina chuidiú laghdú a dhéanamh ar an mbuaicéileamh a bhíonn ar an eangach nuair a bhíonn córais aerchóiriúcháin ar siúl. Agus ar deireadh, is féidir féintomhaltas infheistíocht phríobháideach a mhealladh agus ar an dóigh sin cuid de chostas an aistrithe fuinnimh a sheasamh.

Os a choinne sin, is féidir dúshláin nua eascairt ó fhéintomhaltas agus is féidir laghdú a theacht ar theacht isteach oibreoirí eangach dá dhroim. Lena chois sin, d'fhéadfadh sé go gcaithfí coigeartuithe teicniúla a dhéanamh ar an eangach chun caighdeáin slándála agus buanseasmhachta a chaomhnú. Tá sainaitheanta ag an gCoimisiún na dea‑chleachtais a chuideoidh le tíortha an Aontais féintomhaltas a chur chun cinn ar shlí chostéifeachtach.

Cén ról is féidir a bheith ag stóráil fuinnimh san eagar nua margaidh?

Tá sé ag éirí níos deacra an eangach a oibriú de dheasca an mhórmhéadaithe atá tagtha ar fhoinsí in‑athnuaite fuinnimh de chineálacha éagsúla, agus is éigean dreasachtaí a chur ar fáil do lucht ginte leictreachais agus do thomhaltóirí chun iad a spreagadh le dul i ngleic le dúshlán seo na solúbthachta. Dá ndéanfaí stóráil leictreachais a ionchorprú i margadh an leictreachais, mhéadófaí an tsolúbthacht is gá: ba cheart leictreachas a stóráil nuair a bhíonn barrachas ann agus go mbíonn praghsanna íseal; ba cheart é a scaoileadh amach nuair a bhíonn leibhéal íseal giniúna ann agus go mbíonn praghsanna ard, agus ar an dóigh sin éagothroime sa leibhéal táirgeachta fuinnimh a chothromú.

Cad iad na chéad chéimeanna eile?

I ndiaidh comhairliúchán poiblí a dhéanamh i dtaobh eagar mhargadh an leictreachais, ullmhóidh an Coimisiún moltaí reachtacha sa dara leath de 2016. Is féidir go ndéanfar leasuithe ar an reachtaíocht maidir leis an margadh inmheánach, ar an Treoir maidir le fuinneamh in‑athnuaite, ar an Treoir maidir le héifeachtúlacht fuinnimh agus ar an Rialachán Bonneagair.

Leanfaidh an Coimisiún de bheith ag obair leis na geallsealbhóirí a mbaineann seo leo, féachaint uirlisí a cheapadh a chuirfidh ar chumas tomhaltóirí páirt ghníomhach a ghlacadh sa mhargadh, e.g. uirlisí praghaschomparáide, íoschaighdeáin a shainaithint maidir leis na príomhbhlúirí faisnéise is ceart a bheith i mbillí, agus cosaint sonraí.

Tuilleadh eolais:

https://ec.europa.eu/energy/en/news/new-electricity-market-consumers

Tuilleadh eolais i dtaobh an mhargaidh mhórdhíola agus an mhargaidh mhiondíola: http://ec.europa.eu/energy/en/topics/markets-and-consumers

Féach freisin an ghrafaic faisnéise atá i gceangal leis an doiciméad seo

MEMO/15/5351

Press contacts

General public inquiries:


Side Bar

Documents


Retail Market.pdf