Navigation path

Left navigation

Additional tools

Ευρωπαϊκή Επιτροπή - Δελτίο Τύπου

Επανεξέταση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων για τους ΓΤΟ στην ΕΕ: Ερωτήσεις και απαντήσεις

Βρυξέλλες, 22 Απρίλιος 2015

Τι αφορά η παρούσα δέσμη;

Η σημερινή δέσμη μέτρων σχετικά με τους ΓΤΟ πηγάζει από τις πολιτικές κατευθυντήριες γραμμές βάσει των οποίων εξελέγη η Επιτροπή. Στις κατευθυντήριες αυτές γραμμές, έχει αναληφθεί η δέσμευση για αναθεώρηση της ισχύουσας νομοθεσίας σχετικά με την έγκριση των ΓΤΟ.

Η δέσμη μέτρων που εγκρίθηκε στις 22 Απριλίου 2015 από την Επιτροπή εκτελεί τη συγκεκριμένη πολιτική εντολή. Περιλαμβάνει τα ακόλουθα έγγραφα:

  • Ανακοίνωση της Επιτροπής για την επανεξέταση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων σχετικά με τους γενετικώς τροποποιημένους οργανισμούς· και
  • Πρόταση κανονισμού που επιτρέπει στα κράτη μέλη να περιορίζουν ή να απαγορεύουν τη χρήση ΓΤΟ ως τροφίμων ή ζωοτροφών στο έδαφός τους.

 

Ποιο είναι το πλαίσιο της επανεξέτασης αυτής;

Διαδικασία λήψης αποφάσεων: οι αντίστοιχοι ρόλοι της Επιτροπής και των κρατών μελών κατά τη διαδικασία έγκρισης της ΕΕ

Το νομικό πλαίσιο της ΕΕ σχετικά με τους ΓΤΟ[1] προβλέπει ότι κανένας ΓΤΟ ή γενετικώς τροποποιημένο τρόφιμο και ζωοτροφή δεν μπορεί να διατίθεται στην αγορά πριν λάβει έγκριση σύμφωνα με το εν λόγω νομικό πλαίσιο. Για τον σκοπό αυτό διενεργείται επιστημονική αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), σε συνεργασία με τους επιστημονικούς φορείς των κρατών μελών.

Σε περίπτωση που τα αποτελέσματα της εκτίμησης επικινδυνότητας αποδεικνύουν ότι το προϊόν δεν ενέχει κίνδυνο για την υγεία ή για το περιβάλλον υπό τους προτεινόμενους όρους διάθεσης στην αγορά/χρήσης, η Επιτροπή υποβάλλει στα κράτη μέλη, που εκπροσωπούνται στη μόνιμη επιτροπή, σχέδιο εκτελεστικής απόφασης έγκρισης, σύμφωνα με τη διαδικασία που καθορίζει ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 182/2011 (διαδικασία επιτροπολογίας). Στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, τα κράτη μέλη ψηφίζουν σύμφωνα με την «ειδική πλειοψηφία» όπως ορίζεται από τη Συνθήκη[2].

Στο πλαίσιο της μόνιμης επιτροπής, αν τα κράτη μέλη ψηφίσουν «Ναι», η Επιτροπή εγκρίνει το σχέδιο απόφασης. Αν ψηφίσουν «Όχι», ή αν το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας είναι «Δεν διατυπώνεται γνώμη» (δεν υπάρχει ειδική πλειοψηφία ούτε υπέρ, ούτε κατά), η Επιτροπή μπορεί να υποβάλει το σχέδιο απόφασης σε άλλον φορέα που εκπροσωπεί τα κράτη μέλη σε υψηλότερο επίπεδο: την επιτροπή προσφυγών.

Στην επιτροπή προσφυγών, τα κράτη μέλη ψηφίζουν για δεύτερη φορά σχετικά με το σχέδιο απόφασης που υπέβαλε η Επιτροπή. Αν τα κράτη μέλη ψηφίσουν «Ναι», η Επιτροπή εγκρίνει το σχέδιο απόφασης. Αν ψηφίσουν «Όχι», η Επιτροπή δεν μπορεί να εγκρίνει το σχέδιο απόφασης. Αν το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας είναι «Δεν διατυπώνεται γνώμη», το νομικό πλαίσιο για τους ΓΤΟ και ο Χάρτης των θεμελιωδών δικαιωμάτων υποχρεώνουν την Επιτροπή να εκδώσει απόφαση σχετικά με την αίτηση· κατά συνέπεια, στην πράξη, η Επιτροπή δεν έχει άλλη επιλογή παρά να χορηγήσει την έγκριση.


Πώς ψηφίζουν τα κράτη μέλη όσον αφορά τις εγκρίσεις;

Μετά την έναρξη ισχύος του νομικού πλαισίου της ΕΕ για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές, τα αποτελέσματα των ψηφοφοριών στη μόνιμη επιτροπή και στην επιτροπή προσφυγών ήταν συστηματικά «Δεν διατυπώνεται γνώμη» όταν η έγκριση αφορούσε είτε την καλλιέργεια, είτε τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές. Η τελική απόφαση σχετικά με τις εγκρίσεις, επομένως, λαμβάνεται πάντοτε από την Επιτροπή στο τέλος της διαδικασίας. Η κατάσταση των επανειλημμένων αποτελεσμάτων «Δεν διατυπώνεται γνώμη» είναι μοναδική σε σύγκριση με τις χιλιάδες εκτελεστικές αποφάσεις που εγκρίνονται μέσω της επιτροπολογίας κάθε χρόνο, όταν τα κράτη μέλη γενικά υποστηρίζουν το σχέδιο απόφασης της Επιτροπής στο στάδιο της μόνιμης επιτροπής.

Όσον αφορά τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές, οι τάσεις της ψηφοφορίας δείχνουν ότι, γενικά, ο αριθμός των κρατών μελών που υποστηρίζουν το σχέδιο απόφασης είναι μεγαλύτερος από τον αριθμό των κρατών μελών που είναι αντίθετα. Οι λόγοι που επικαλούνται τα κράτη μέλη για να δικαιολογήσουν την αποχή τους ή την αρνητική τους ψήφο είναι μερικές φορές επιστημονικού χαρακτήρα, αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις βασίζονται σε άλλα κριτήρια, που αντικατοπτρίζουν την κοινωνική δημόσια συζήτηση στη χώρα τους.

Επί του παρόντος, το νομικό πλαίσιο για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να διατυπώσουν όλες τις επιμέρους ανησυχίες τους, σε έναν τομέα μεγάλου ενδιαφέροντος για το κοινό.


Υπάρχουν ΓΤΟ στην αλυσίδα τροφίμων και ζωοτροφών στην ΕΕ;

Ναι. Σήμερα υπάρχουν 58 γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές που έχουν εγκριθεί από την ΕΕ[3].

Ο αριθμός των γενετικώς τροποποιημένων τροφίμων που βρίσκονται σήμερα στα ράφια είναι περιορισμένος. Αυτό μπορεί να είναι συνέπεια των απαιτήσεων επισήμανσης για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και της διαθεσιμότητας μη γενετικώς τροποποιημένων εναλλακτικών επιλογών.

Η κατάσταση είναι διαφορετική στον τομέα των γενετικώς τροποποιημένων ζωοτροφών. Υπάρχει σημαντική αγορά για τις γενετικώς τροποποιημένες ζωοτροφές στην ΕΕ: πάνω από το 60% των αναγκών της ΕΕ σε φυτικές πρωτεΐνες για τα βοοειδή καλύπτονται μέσω εισαγωγών σόγιας και αλεύρου σόγιας από τρίτες χώρες στις οποίες η καλλιέργεια ΓΤΟ είναι διαδεδομένη.


Ποια είναι τα συμπεράσματα της επανεξέτασης; Για ποιους λόγους προτείνεται να τροποποιηθεί ο κανονισμός για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές;

Η ανακοίνωση της Επιτροπής περιγράφει τα διάφορα στοιχεία που πρέπει να εξεταστούν στο πλαίσιο αυτό και επιβεβαιώνει την ανάγκη προσαρμογής του νομικού πλαισίου για τους ΓΤΟ, προκειμένου να γίνει δυνατή η καλύτερη έκφραση των απόψεων των εθνικών κυβερνήσεων σχετικά με τη χρήση των ΓΤΟ.

Τον Μάρτιο του 2015 το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο συμφώνησαν σχετικά με μιατροποποίηση του νομικού πλαισίου για τους ΓΤΟ, ώστε να επιτραπεί στα κράτη μέλη να περιορίζουν ή να απαγορεύουν την καλλιέργεια εγκεκριμένων ΓΤΟ (οδηγία2015/412/ΕΕ).Η ανακοίνωση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι υπάρχει ανάγκη να επεκταθεί αυτή η λύση στα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές.

Για τον σκοπό αυτό, υποβάλλεται πρόταση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003: παρότι η διαδικασία έγκρισης δεν θα τροποποιηθεί, θα δοθεί στα κράτη μέλη η εξουσία λήψης αποφάσεων σχετικά με τη χρήση γενετικώς τροποποιημένων τροφίμων ή ζωοτροφών στο έδαφός τους.

 

Τι αφορά η νομοθετική πρόταση;

Ποια είναι τα κύρια στοιχεία της νομοθετικής πρότασης;

Η Επιτροπή προτείνει να τροποποιηθεί ο κανονισμός για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές, προκειμένου να επιτρέπεται στα κράτη μέλη να θεσπίζουν εθνικές αποφάσεις περί περιορισμού ή απαγόρευσης της χρήσης, στα τρόφιμα ή στις ζωοτροφές, ΓΤΟ που έχουν εγκριθεί σε επίπεδο ΕΕ (μέτρα εξαίρεσης).

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι τα μέτρα εξαίρεσης είναι συμβατά με τη νομοθεσία της ΕΕ και τις αρχές της αναλογικότητας και της απαγόρευσης των διακρίσεων μεταξύ εθνικών και μη εθνικών προϊόντων. Ωστόσο, δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιούν αιτιολογήσεις που έρχονται σε σύγκρουση με την εκτίμηση επικινδυνότητας για την υγεία του ανθρώπου και των ζώων και για το περιβάλλον, η οποία διενεργείται από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA). Πράγματι, η πρόταση δεν θα πρέπει να μεταβάλλει το ενιαίο επίπεδο ασφάλειας που εξασφαλίζεται από την αξιολόγηση σε επίπεδο ΕΕ. Επιπλέον, στην περίπτωση που νέα στοιχεία αποδεικνύουν ότι το προϊόν θα μπορούσε να ενέχει σοβαρό κίνδυνο για την υγεία ή για το περιβάλλον, το νομικό πλαίσιο της ΕΕ περιλαμβάνει ήδη διατάξεις που επιτρέπουν στα κράτη μέλη να απαγορεύουν γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές, εν αναμονή της επανεξέτασης της κατάστασης από την ΕΕ.

Τα εν λόγω μέτρα θα πρέπει να κοινοποιούνται στην Επιτροπή και στα λοιπά κράτη μέλη πριν από την έγκρισή τους, ενώ η Επιτροπή και τα λοιπά κράτη μέλη θα έχουν προθεσμία 90 ημερών για να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους, κατά περίπτωση.

Όταν γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές χρησιμοποιούνται ήδη κατά τη στιγμή που ένα κράτος μέλος θεσπίζει μέτρο εξαίρεσης, η πρόταση προβλέπει ότι θα πρέπει να παρέχεται στους φορείς εκμετάλλευσης εύλογο χρονικό διάστημα για να εξαντλήσουν τα αποθέματα του συγκεκριμένου προϊόντος. Επιπλέον, τα μέτρα δεν θα πρέπει να στοχεύουν προϊόντα στα οποία διαπιστώνεται τυχαία παρουσία ΓΤΟ εγκεκριμένων από την ΕΕ, κάτω από το όριο επισήμανσης που ορίζεται στη νομοθεσία.


Είναι τα μέτρα εξαίρεσης που θεσπίζουν τα κράτη μέλη συμβατά με την εσωτερική αγορά και τις υποχρεώσεις στον ΠΟΕ;

Τα μέτρα που θεσπίζουν τα κράτη μέλη πρέπει να είναι συμβατά με την εσωτερική αγορά, ιδίως με το άρθρο 34 της ΣΛΕΕ, το οποίο απαγορεύει τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος προς ποσοτικούς περιορισμούς της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα κράτη μέλη που κάνουν χρήση της παρούσας πρότασης θα πρέπει να δικαιολογούν τα μέτρα που λαμβάνουν με βάση τη συμφωνία τους με το άρθρο 36 της ΣΛΕΕ και με την έννοια των επιτακτικών λόγων δημόσιου συμφέροντος, όπως αναπτύχθηκε από τη νομολογία του Δικαστηρίου. Επιπλέον, τα προβλεπόμενα μέτρα θα πρέπει να είναι συμβατά με τις αρχές της αναλογικότητας και της απαγόρευσης των διακρίσεων μεταξύ εθνικών και μη εθνικών προϊόντων.

Γενικότερα, τα μέτρα των κρατών μελών θα πρέπει να είναι σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης και με τις διεθνείς υποχρεώσεις της ΕΕ – αναπόσπαστο τμήμα των οποίων είναι οι υποχρεώσεις της ΕΕ στον ΠΟΕ.


Η επιστημονική αξιολόγηση των ΓΤΟ θα επηρεαστεί από την παρούσα πρόταση;

Όχι. Η προτεινόμενη τροποποίηση του κανονισμού σχετικά με τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές δεν επηρεάζει την εκτίμηση επικινδυνότητας που έχει διενεργηθεί για τους ΓΤΟ πριν από την έγκρισή τους, ούτε θίγει το επίπεδο ασφάλειας που καθορίζεται για όλα τα κράτη μέλη στην απόφαση έγκρισης, όπου λαμβάνεται δεόντως υπόψη η αρχή της προφύλαξης.

Τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίζουν μέτρα εξαίρεσης εφόσον ο ΓΤΟ έχει εγκριθεί σε επίπεδο ΕΕ και τα εν λόγω μέτρα δεν μπορούν να δικαιολογηθούν από λόγους που έρχονται σε σύγκρουση με την εκτίμηση επικινδυνότητας που έχει διενεργηθεί από την EFSA, αλλά πρέπει να βασίζονται σε διαφορετικές εκτιμήσεις. Πράγματι, το νομικό πλαίσιο επί του παρόντος προβλέπει διαδικασίες για τις περιπτώσεις κατά τις οποίες διαπιστώνεται ότι ένα προϊόν παρουσιάζει σοβαρό κίνδυνο που δεν είχε εξεταστεί κατά τη διάρκεια της διαδικασίας έγκρισης. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη διαθέτουν ήδη τη δυνατότητα να εγκρίνουν μέτρα έκτακτης ανάγκης που μπορεί να οδηγήσουν, ενδεχομένως, στην απαγόρευση του προϊόντος στο έδαφος ενός κράτους μέλους, ή σε τμήμα αυτού, ή στο σύνολο της ΕΕ.

Πρέπει να τονιστεί ότι το 2013 εγκρίθηκε εκτελεστικός κανονισμός της Επιτροπής[4] προκειμένου να ενισχυθεί και να βελτιωθεί η διαδικασία εκτίμησης επικινδυνότητας και διαχείρισης του κινδύνου για τους ΓΤΟ για χρήση σε τρόφιμα και ζωοτροφές, κυρίως με την αποσαφήνιση των απαιτήσεων για επιστημονικά δεδομένα κατά την υποβολή αίτησης ΓΤΟ.


Γιατί η νομική πρόταση εξαιρεί τους ΓΤΟ για καλλιέργεια;

Οι ΓΤΟ για καλλιέργεια εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της πρότασης, επειδή καλύπτονται ήδη από την οδηγία (ΕΕ) 2015/412 η οποία εγκρίθηκε πρόσφατα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Η εν λόγω οδηγία βασίζεται στις ίδιες αρχές στις οποίες βασίζεται η παρούσα πρόταση: προσφέρει στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη τη δυνατότητα να περιορίσουν ή να απαγορεύσουν την καλλιέργεια ΓΤΟ στο έδαφός τους, χωρίς να επηρεάζεται η εκτίμηση επικινδυνότητας της ΕΕ.


Ποια είναι τα επόμενα βήματα;

Η παρούσα νομοθετική πρόταση θα διαβιβαστεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, καθώς και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών, που θα την εξετάσουν στο πλαίσιο της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας.


Για περισσότερες πληροφορίες

Δελτίο Tύπου

Γενικές ερωτήσεις σχετικά με το ενημερωτικό δελτίο για τους ΓΤΟ


[1] Οδηγία 2001/18/ΕΕ και κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1829/2003.

[2]Η νέα ειδική πλειοψηφία που εισήγαγε η Συνθήκη της Λισαβόνας αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 55% των κρατών μελών, περιλαμβάνει τουλάχιστον 15 κράτη μέλη και αντιπροσωπεύει τουλάχιστον το 65% του ευρωπαϊκού πληθυσμού. Είναι δυνατό να συσταθεί μειοψηφία αρνησικυρίας αποτελούμενη τουλάχιστον από τέσσερα κράτη μέλη.

[3] Σύνδεση με το μητρώο για τους ΓΤΟ.

[4] Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 503/2013 της Επιτροπής σχετικά με τις αιτήσεις έγκρισης γενετικώς τροποποιημένων τροφίμων και ζωοτροφών

MEMO/15/4779

Ερωτήσεις του κοινού:


Side Bar