Navigation path

Left navigation

Additional tools

MEMO/06/280

Bruksela, dnia 13 lipca 2006 r.

Zreformowana polityka spójności dla zmieniającej się Europy – wzrost gospodarczy i zatrudnienie w regionach, miastach i obszarach przygranicznych

10 pytań i odpowiedzi

1. Do czego służy Europie nowa polityka spójności?

Spójność oznacza solidarność łączącą państwa członkowskie na rzecz poprawy atrakcyjności, innowacyjności i konkurencyjności regionów jako miejsc do pracy i zamieszkania. Przysłuży się to wszystkim regionom: te mniej rozwinięte korzystają z inwestycji, które w innych warunkach byłyby nieosiągalne, podczas gdy również w tych bardziej rozwiniętych regionach przed obywatelami i przedsiębiorstwami otwierają się nowe możliwości na polu działalności gospodarczej. Komisja wraz z partnerami w państwach członkowskich i regionach dokładają wszelkich starań, by dopilnować, żeby środki zainwestowane dzięki polityce spójności zostały co do centa efektywnie wykorzystane.

Od 1988 r. począwszy, Unia zainwestowała dotychczas około 480 mld euro w mniej rozwinięte regiony – z czego około 70 % przypadało na regiony o dochodach na poziomie poniżej 75 % przeciętnej. W latach 2007-2013 inwestycje osiągną najwyższy jak dotąd pułap 308 mld euro. Wiele już osiągnęliśmy: dysproporcje między regionami i państwami grożące spowolnieniem integracji jednolitego rynku i zakłóceniem funkcjonowania wspólnej waluty zostały znacznie ograniczone. Wiele jednak pozostaje do zrobienia, zwłaszcza po przyjęciu nowych partnerów w 2004 r. Najbiedniejsze z regionów, zwłaszcza w nowych państwach członkowskich, mają jeszcze sporo do nadrobienia w niejednej dziedzinie. Zwiększa się liczebność, aktywność i długowieczność populacji emerytów i rencistów, podczas gdy topnieje liczba aktywnych zawodowo, którzy ich utrzymują. Naprawdę bardziej niż kiedykolwiek potrzeba nam dziś polityki spójności, i to realizowanej lepiej niż kiedykolwiek. Zarys tej polityki przedstawiony został w nowych rozporządzeniach obejmujących lata 2007-2013, podczas gdy zasady i priorytety w odniesieniu do jej realizacji zostały uwypuklone w strategicznych wytycznych Wspólnoty.

2. Czym są strategiczne wytyczne?

Strategiczne wytyczne są dokumentem opracowanym przez Komisję, aby wspomóc krajowe i regionalne władze w modernizacji własnej gospodarki i w celu połączenia ich programowania z ogólnoeuropejskim dążeniem do wzrostu gospodarczego oraz tworzenia lepszych miejsc pracy. Wytyczne stanowią uzupełnienie rozporządzeń. Rozporządzenia natomiast ustanawiają ramy prawne, wszelkie działania mają przebiegać w zgodzie z traktatami na tej samej podstawie. Strategiczne wytyczne wytyczają polityczne priorytety dokonywanych inwestycji. Są to odrębne dokumenty, ale muszą one wzajemnie się uzupełniać.

Nowe strategiczne wytyczne są istotne, ponieważ zwiększają jeszcze nacisk na wzrost gospodarczy i na zatrudnienie. Wskazują one, iż punkt ciężkości przyszłego rozwoju powinien spoczywać na wiedzy i społeczeństwie informacyjnym, przedsiębiorczości, ochronie środowiska i zatrudnieniu.

3. Co wyróżnia politykę spójności?

Wyjątkowe procedury i metodologia unijnej polityki spójności pozwoliły jej działać lepiej i skuteczniej niż jakiejkolwiek polityce tego rodzaju na całym świecie. Dopomogła ona biedniejszym regionom Europy w znaczącym nadrobieniu zaległości i zachęciła do tworzenia miejsc pracy na szeroką skalę w regionach o wysokim bezrobociu. Przyczyną tej skuteczności są wyasygnowane na nią wyjątkowo stabilne zasoby finansowe (na ponad 7-letni okres), w oparciu o które możliwe jest długofalowe planowanie i rozwój. Efekty przynosi również wypracowana przez nas specjalna metodologia pracy, której wiele krajów mogłoby nam pozazdrościć.

Ta specjalna metodologia nakłada na regiony odpowiedzialność za dobór projektów i zarządzanie nimi. Prowadzi ona do sprzęgnięcia sił krajowych, regionalnych i lokalnych władz, przedsiębiorstw i organizacji pozarządowych w skutecznym partnerstwie. Zapewnia przy tym dobór projektów odpowiadających priorytetom i celom, jakie zostały na początku uzgodnione z Komisją. W następnym okresie (w latach 2007-2013) te priorytety i cele kładą znaczny nacisk na unijny program wzrostu i zatrudnienia.

4. Kto na tym skorzysta?

Unia wyraźnie zogniskowała politykę spójności na najbiedniejszych regionach i krajach. Ponad 80 % środków zostanie zainwestowane w tzw. regiony konwergencji, czyli o średnim dochodzie (ściślej: produkcie krajowym brutto na osobę) poniżej 75 % przeciętnej europejskiej. Obejmują one około połowy ludności Europy – w tym większość obywateli nowych państw członkowskich. Na potrzeby „Regionalnej konkurencyjności” na pozostałym obszarze Europy (z pominięciem regionów konwergencji) zarezerwowano 15,7 % ogółu funduszy. Pieniądze te sfinansują projekty związane z rozwojem gospodarczym i zatrudnieniem, pozwalające wszystkim pozostałym regionom na sprostanie procesom modernizacji. Pozostałe nakłady przeznaczone są na cel europejskiej współpracy terytorialnej i na działalność związaną z tworzeniem sieci kontaktów.

Zatem środki dostępne są szerokim kręgom ludzi w całej Europie. Dzięki rynkowi wewnętrznemu UE obywatele i przedsiębiorstwa wszystkich regionów mogą zwracać się o udostępnienie tworzonych dzięki polityce spójności możliwości na polu działalności gospodarczej, a następnie z nich korzystać. Inwestowane miliardowe nakłady stanowią zatem wyjątkowy bodziec dla gospodarki w całej Europie, a ich owoce nie są bynajmniej ograniczone do regionów docelowych. Równie istotne jest, aby wyboru dokonywano lokalnie w zależności od tego, na ile zgłaszane projekty spełniają ogólne kryteria, mieszcząc się w prowadzonych w danym regionie programach.

5. Czy fundusze dysponują masą krytyczną, zapewniającą realne zmiany?

Rok po roku europejska polityka spójności dofinansowuje wiele tysięcy projektów we wszystkich państwach członkowskich, przyczyniając się do nadrabiania zapóźnień przez biedne regiony, do zwiększenia konkurencyjności regionalnej i tworzenia miejsc pracy. Wybór tych projektów opiera się na analizie potrzeb i perspektyw rozwoju gospodarczego regionów, a dokonywany jest na poziomie władz regionalnych i krajowych w ramach strategicznego podejścia na skalę całej Unii. Wyniki interwencji funduszy są oceniane zarówno przez państwa członkowskie, jak i przez służby Komisji.

Z ocen wynika, że w latach 1988-2001 rozbieżności dzielące najbiedniejsze regiony od przeciętnej UE uległy zmniejszeniu o jedną szóstą. Przykładowo, wzrost poziomu PKB w latach 1989-1999 wywołany polityką spójności wyniósł 10 % w Grecji i 8,5 % w Portugalii, a docelowy wzrost PKB obu krajów w latach 2000-2006 ma wynieść około 6 %. W okresie od 2007 do 2013 r. w świetle najświeższych badań przewiduje się dodatkowy wzrost PKB w nowych państwach członkowskich rzędu 7-12 %, przy utworzeniu 2,5 mln nowych miejsc pracy.

Pobieżny rzut oka na dotychczasowe dokonania wystarcza, by uświadomić sobie, jak wiele projektów odniosło sukces, i że dokonano dzięki nim rzeczywiście wielkich zmian. Dość spojrzeć na system transportu w Hiszpanii, który przeszedł dogłębne przemiany w ciągu ostatnich 20 lat, kiedy regiony udało się otworzyć na świat dzięki nowym autostradom, a miasta – dzięki liniom superszybkiej kolei, tramwajów i metra. Albo na Ateny, gdzie dojazd do nowego lotniska zapewnia kolej podmiejska zbudowana z wspólnotowych funduszy, i gdzie tramwaje, wydłużone linie metra i obwodnica pozwoliły na zmniejszenie zanieczyszczeń, dzięki czemu pojaśniał błękit nieba nad miastem. Wymowne są przykłady nowych sieci wodociągów i uzdatniania wody dla miast w Polsce, na Litwie czy w Estonii. Zgrupowania przedsiębiorstw i technopolie, które udało się wspomóc w Szwecji, Finlandii, Niemczech, Francji oraz Irlandii mówią same za siebie.

6. Jak kontroluje się te wydatki? Na ile realna jest groźba nadużyć?

W rzeczywistości to państwa członkowskie odpowiadają w przeważającej części za zarządzanie i nadzór – a Komisja wymaga, by zapewniały one najdoskonalsze systemy i personel do tych zadań. Nie udało się uniknąć odosobnionych – nieznacznych wobec skali ogółu poniesionych nakładów – problemów. W przypadku występujących błędów, często są one wykrywane przez zainteresowane państwa członkowskie, po czym Komisja wspólnie z państwami członkowskimi podejmują konieczne kroki do naprawy sytuacji lub odzyskania środków. Powodem tak dobrych wyników jest fakt, iż służby Komisji weryfikują razem z władzami krajowymi możliwość zakwalifikowania wydatków i sposób zarządzania nimi na poziomie regionalnym. Poza tym nie bez znaczenia jest coraz częstszy szeroki udział przedstawicieli przedsiębiorstw i sektora organizacji pozarządowych w lokalnych instytucjach zarządzających i w komitetach monitorujących – co najwyraźniej trzyma zainteresowane strony w ryzach.

7. Jaki jest związek tych działań z moim codziennym życiem?

Projekty polityki spójności wpływają na życie obywatela przede wszystkim na dwa następujące sposoby: Po pierwsze, poprzez uczestnictwo wszystkich czynnych obywateli – tzw. społeczeństwa obywatelskiego – w etapie przygotowawczym i we wdrożeniu projektu, a następnie poprzez istotne korzyści, jakie skutecznie zaplanowane i wdrożone projekty mogą przynieść lokalnej społeczności. Efekty działania polityki spójności są na wiele sposobów widoczne w bezpośrednim sąsiedztwie niemal każdego obywatela Europy.

Komisja zawsze stała na stanowisku, że prawidłowe działanie tej polityki polega na uwzględnianiu doświadczeń lokalnych, wykrywaniu problemów na poziomie regionalnym i na opracowywaniu i osiąganiu rozwiązań przez zainteresowane osiągnięciem ich ostatecznych owoców społeczności. W różnych krajach obserwuje się oczywiście zróżnicowane sposoby działania, ale zaleca się, by zarówno władze centralne, jak i regionalne, były głęboko zaangażowane w wybór projektów i zarządzanie nimi, aby włączeni zostali partnerzy społeczni w rodzaju przedsiębiorstw lokalnych, związków zawodowych i pracodawców, a wszystkie te warunki były uzupełnione przez zaproszenie organizacji pozarządowych wyspecjalizowanych w danej dziedzinie (jak ekolodzy czy działacze na rzecz praw człowieka) do czynnego udziału w całym procesie.

Skuteczne sprzężenie wspólnych wysiłków tak różnorodnych gremiów nie jest bynajmniej rzeczą oczywistą, i w niektórych – zwłaszcza najmłodszych – z państw członkowskich wypłynięcie na tak szerokie wody budzi pewne obawy. Jednak korzyści wykraczają poza poprawę stanu demokracji lokalnej oraz zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego. Należy do nich zwiększona liczba propozycji projektów mających znaczenie dla regionu oraz znacząca poprawa lokalnego dialogu i upowszechnienia wiedzy o dofinansowywanych projektach.

8. Co poza tym Komisja może zrobić dla regionów, by dopomóc im w realizowaniu jej priorytetów?

Komisja rozważa sposoby zachęcenia do nowych inicjatyw i pobudzenia nowatorskich działań, a także zacieśnienia współpracy umożliwiającej regionom rozwiązywanie ich problemów. Jedną z metod byłoby rozwijanie obecnie prowadzonej wymiany doświadczeń poprzez grupowanie podobnie zorientowanych regionów we wczesnym stadium opracowywania własnych programów, w celu skupienia się na właściwych dla nich zagadnieniach i  osiągania postępów poprzez gromadzenie katalogu wszystkich stosownych pomysłów. Komisja mogłaby odegrać czynną rolę w tworzeniu takich grup – być może zapraszając ich przedstawicieli na spotkania w Brukseli i zapewniając stosowne doradztwo.

Następnie zgromadzonym doświadczeniem można by dzielić się z innymi, przyczyniając się do postępów w realizacji krajowych programów reform, dzięki którym państwa członkowskie nadają nowy impet procesowi lizbońskiemu. Ugrupowania regionów powinny być skupione wokół zagadnień takich jak efektywność energetyczna lub udostępnianie małym i średnim przedsiębiorstwom korzyści płynących z badań naukowych. Nie powinno się jednak ograniczać zagadnień, wokół których takie ugrupowania regionalne mogłyby się skupiać.

9. Jaki wpływ na politykę spójności wywiera globalizacja i przenoszenie miejsc pracy do innych krajów?

Decyzje podejmowane gdzieś poza regionami i społecznościami lub poza Europą mogą nieść dla nich opłakane skutki. Sama polityka spójności stanowiła odpowiedź UE na ewentualne efekty uboczne integracji europejskiej, a następnie – na skutki globalizacji w postaci wolnorynkowej gospodarki na skalę światową. Podobnie jak sprawdzona i namacalna solidarność państw członkowskich, polityka spójności zapewniała znaczące wsparcie dla poszkodowanych regionów, pozwalające im na modernizację gospodarki, i nie zamierza zaprzestać go w kolejnym okresie. Jednak sama polityka spójności nie może zapobiec decyzjom, które podejmowane są zazwyczaj na szczeblu globalnym, i opierają się na twardych faktach gospodarczych. Jedyne, co pozostaje w zasięgu polityki spójności, wysiłki na rzecz uczynienia regionów atrakcyjnymi dla inwestorów z zewnątrz. Oto w istocie pierwszy element strategicznych wytycznych. Jednocześnie udało się uruchomić źródło wiedzy, gotowej do wykorzystania dla wsparcia regionów dotkniętych niekorzystnymi zmianami gospodarczymi, i która wielokrotnie potwierdziła swą użyteczność.

10. Jak zapewnia się przejrzystość?

Najważniejszymi partnerami w tej grze są same zainteresowane państwa członkowskie. To one ponoszą podstawową odpowiedzialność za uświadamianie swoim obywatelom działań współfinansowanych przez wspólnotowe fundusze strukturalne. Polityka spójności jest jedną z dziedzin polityki UE, która zobowiązuje państwa członkowskie do informowania i promocji swoich działań. Jednocześnie Komisja umożliwia urzędnikom ds. informacji z państw członkowskich kontaktowanie się w celu wymiany myśli na temat rzeczywiście skutecznych form promocji. Grupa robocza ds. rozpowszechniania informacji o funduszach strukturalnych należy do najbardziej dynamicznych i twórczych grup współpracujących z Komisją.


Side Bar