Ceannródaithe AE

Ag seo na ceannairí fadbhreathnaitheacha ab inspioráid don Aontas ina bhfuilimid ag maireachtáil inniu. Gan a gcuid dúthrachta agus an spreagadh a thug siad, ní bheimis ag maireachtáil anois sa limistéar síochána agus cobhsaíochta seo, a ndéanaimid talamh slán de go minic.

Idir throdaithe frithbheartaíochta agus dlíodóirí, ba ghrúpa an-éagsúil daoine iad na ceannródaithe ach b’ionann idéal dóibh ar fad: an Eoraip agus í aontaithe, faoi shíocháin agus faoi rath.

Le cois na gceannródaithe a ndéantar cur síos orthu thíos, is iomaí duine eile a spreag tionscadal na hEorpa agus a d’oibrigh gan stad gan staonadh chun é a chur i gcrích. Obair idir lámha, dá bhrí sin, is ea an roinn seo na gceannródaithe AE.

1945–1959

An Eoraip faoi shíocháin – tús le comhar

Ba é an aidhm a bhí le bunú an Aontais Eorpaigh deireadh a chur leis an iliomad cogaí fuilteacha a chur tíortha comharsanacha ar a chéile i gcaitheamh na mblianta, agus arb é an Dara Cogadh Domhanda an ceann ba mheasa díobh ar fad. Ó 1950 amach, thosaigh an Comhphobal Eorpach do Ghual agus do Chruach ar thíortha Eorpacha a aontú ó thaobh geilleagair agus polaitíochta de, chun síocháin bhuan a bhaint amach. Is iad an Bheilg, an Fhrainc, an Ghearmáin, an Iodáil, Lucsamburg agus an Ísiltír na sé thír a bhunaigh an Comhphobal sin. Is é an Cogadh Fuar idir an t-oirthear agus an t-iarthar an rud is mó a bhí i dtreis sna 1950idí. I 1956, chuir tancanna Sóivéadacha agóidí san Ungáir in aghaidh réimeas na gCumannach faoi chois. Cruthaíodh Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (CEE) nó 'an Cómhargadh’ le Conradh na Róimhe i 1957.

1960–1969

Tréimhse fáis eacnamaíoch

Tréimhse mhaith a bhí ann sna 1960idí, rud a chuidigh go mór leis an ngeilleagar, agus ceann de na cúiseanna a bhí sin amhlaidh gur chuir tíortha an Aontais Eorpaigh deireadh le bheith ag gearradh dleachtanna custaim ar a chéile. Chinn siad freisin táirgeadh bia a rialú go comhpháirteach, ionas go mbeadh go leor le hithe ag gach duine; agus níorbh fhada ina dhiaidh sin go raibh barrachas de tháirgí talmhaíochta ann fiú. D'éirigh 1968 cáiliúil as círéibeacha na mac léinn i bPáras, agus is iomaí athrú sa tsochaí agus in iompar daoine a shamhlaítear le 'glúin '68', mar a thugtar uirthi.

1970–1979

Comhphobal ag fás – an chéad mhéadú

Tháinig an Danmhairg, Éire agus an Ríocht Aontaithe isteach sa Chomhphobal an 1 Eanáir 1973, rud a d'ardaigh líon na mBallstát go naoi gcinn. Tháinig géarchéim fuinnimh agus fadhbanna eacnamaíocha san Eoraip as an gcogadh gearr, ach bruidiúil, idir tíortha Arabacha agus Iosrael a fearadh i nDeireadh Fómhair 1973. Tháinig deireadh le ré na ndeachtóireachtaí deireanacha de chuid na heite deise san Eoraip le coscairt réimeas Salazar sa Phortaingéil i 1974 agus le bás an Ghinearáiil Franco na Spáinne i 1975. Faoina bheartas réigiúnach, thosaigh an tAontas Eorpach ag aistriú suimeanna móra airgid chun fostaíocht a chruthú agus chun bonneagar a thógáil sna réigiúin is boichte. Mhéadaigh ar thionchar Pharlaimint na hEorpa ar ghnóthaí an Aontais Eorpaigh agus i 1979, den chéad uair riamh, bhí gach saoránach in ann a fheisirí a thoghadh go díreach. Chuaigh an comhrac i gcoinne thruailliú an chomhshaoil i ndéine sna 1970idí. Thug an tAontas Eorpach isteach dlíthe chun an comhshaol a chosaint, cuir i gcás an coincheap nua ‘íoc mar a thruaillítear’.

1980–1989

Titim Bhalla Bheirlín, athrú mór ar dhreach na hEorpa

Tháinig an ceardchumann Polannach, Solidarność, agus a cheannaire Lech Wałęsa, chun bheith i mbéal an phobail ar fud na hEorpa agus ar fud an domhain tar éis stailceanna i longchlós Gdańsk i samhradh 1980. I 1981, tháinig an Ghréig isteach san Aontas Eorpach, an deichiú Ballstát san am, agus lean an Spáinn agus an Phortaingéil í cúig bliana ina dhiaidh sin. Síníodh an Ionstraim Eorpach Aonair i 1986. Conradh é seo a leag síos an bonn do chlár ábhalmhór sé bliana arb é ab aidhm dó na fadhbanna a bhain le saorsreabhadh na trádála ar fud na hEorpa a réiteach; is uaidh a d'eascair an ‘Margadh Aonair’. Tharla mórchorraíl pholaitiúil nuair a leagadh Balla Bheirlín an 9 Samhain 1989 agus gur osclaíodh an teorainn idir oirthear agus iarthar na Gearmáine den chéad uair le 28 mbliana. Mar thoradh air sin, athaontaíodh an dá chuid den Ghearmáin i nDeireadh Fómhair 1990.

1990–1999

An Eoraip gan teorainneacha

Le cliseadh an chumannachais ar fud lár agus oirthear na hEorpa, d'éirigh muintir uile na hEorpa níos gaire dá chéile. Tugadh an Margadh Aonair chun críche i 1993 nuair a baineadh amach na ‘ceithre shaoirse’, mar atá saorghluaiseacht earraí, seirbhísí, daoine agus airgid. Is i gcaitheamh na 1990idí a tugadh dhá chonradh i gcrích freisin: Conradh 'Maastricht’ ar an Aontas Eorpach i 1993 agus Conradh Amstardam i 1999. Conas an comhshaol a chosaint agus conas a d'fhéadfadh Eorpaigh dul i gcomhar le chéile ar cheisteanna slándála agus cosanta, sin iad na hábhair a bhí ag déanamh imní don phobal san am. I 1995 tháinig trí Bhallstát nua isteach san Aontas Eorpach: an Ostair, an Fhionlainn agus an tSualainn. As Schengen, sráidbhaile beag i Lucsamburg, a ainmníodh na comhaontuithe lenar tugadh cead, diaidh ar ndiaidh, do dhaoine a bheith ag dul ó thír go chéile gan pas a thaispeáint ag na teorainneacha. Le tacaíocht an Aontais Eorpaigh thosaigh daoine óga ag dul i mbun staidéir i dtíortha eile, rud atá déanta ag na milliúin duine faoin am seo. D'éirigh an chumarsáid níos fusa de réir mar a thosaigh tuilleadh daoine ag baint úsáide as fóin phóca agus as an idirlíon.

2000–2009

Méadú breise

Is é an euro an t-airgeadra nua i gcás mórchuid de mhuintir na hEorpa. I gcaitheamh na ndeich mbliana sin ghlac tuilleadh tíortha an euro. An 11 Meán Fómhair 2001, dáta nach féidir a scaradh ón ‘gCogadh in Éadan na Sceimhlitheoireachta’ nuair a tiomáineadh aerlínéir fhuadaithe isteach i bhfoirgnimh i Nua-Eabhrac agus Washington. Thosaigh tíortha an Aontais Eorpaigh ag obair i ndlúthpháirtíocht le chéile chun an choireacht a chomhrac. Fógraíodh go raibh na deighiltí polaitiúla idir oirthear agus iarthar na hEorpa leigheasta ar deireadh tráth a tháinig 10 dtír nua isteach san Aontas Eorpach in 2004, agus ina ndiaidh, in 2007, an Bhulgáir agus an Rómáin. Bhuail géarchéim airgeadais an geilleagar domhanda i Meán Fómhair 2008. Dhaingnigh tíortha uile an Aontais Eorpaigh Conradh Liospóin agus tháinig sé i bhfeidhm in 2009. Dá bharr sin, bhíothas in ann institiúidí nua-aoiseacha agus modhanna oibre éifeachtúla a chur ar bun don Aontas Eorpach.

2010 - 2019

Deich mbliana de dhúshláin

Bhuail an ghéarchéim eacnamaíoch dhomhanda buile trom ar an Eoraip. Chuidigh an tAontas Eorpach le cuid mhór tíortha aghaidh a thabhairt ar a gcuid deacrachtaí agus bhunaigh sé 'an tAontas Baincéireachta' chun bainc níos sábháilte agus níos iontaofa a chinntiú. I Nollaig 2012, bronnadh Duais Nobel na Síochána ar an Aontas Eorpach. Tháinig an Chróit isteach san Aontas Eorpach in 2013 – an 28ú Ballstát. Bhí an t-athrú aeráide go hard ar liosta tosaíochtaí an chláir oibre go fóill agus tháinig ceannairí ar chomhaontú chun astaíochtaí dochracha a laghdú. Bhí na toghcháin Eorpacha ann in 2014, tráth a toghadh tuilleadh Eoraisceipteach go Parlaimint na hEorpa. Bunaíodh beartas nua slándála tar éis don Rúis an Chrimé a ghabháil isteach inti féin. I ngeall ar chorraíl agus cogaí i dtíortha éagsúla, bíonn ar go leor daoine teitheadh óna dtithe agus dídean a lorg san Eoraip. Is é an dúshlán atá roimh an Eoraip conas aire a thabhairt dóibh agus, san am céanna, a leas a chosaint agus meas a léiriú dá gcearta.

2020 go dtí an t-am i láthair