Europejski Portal Młodzieżowy
Informacje i możliwości dla młodych ludzi w całej Europie

Laureaci Pokojowej Nagrody Nobla 1991-2000

fot. domena publiczna
Lata 90 to czas walki o własną tożsamość narodową. Laureaci Pokojowej Nagrody Nobla w tych latach zasłużyli się m.in. walką o prawa rdzennych ludności, obaleniem reżimu apartheidu i próbą przywrócenia pokoju na Bliskim Wschodzie.

Rigoberta Menchú Tum

fot. Surizar, cropped by Jen (CC BY-SA 2.0)

 

Rigoberta Menchú została laureatką Pokojowej Nagrody Nobla w 1992 roku. Komitet Noblowski nagrodził ją za pracę na rzecz sprawiedliwości społecznej, demokracji i obrony praw Indian.

Menchú dorastała w kraju trawionym wojną domową (1960-1996) i nasączonym niezwykłą przemocą i okrucieństwem. Sama, w wyniku prześladowania przez wojsko przeciwników reżimu, utraciła najbliższych członków rodziny. W 1979 jej brat został aresztowany, torturowany i zamordowany. Rok później zginął jej ojciec podczas antyrządowego protestu w jednej z ambasad Gwatemali. Niedługo potem, po uprzednim aresztowaniu, torturach i gwałcie, zmarła jej matka.

 

W 1981 roku Menchú uciekła do Meksyku i stamtąd rozpoczęła swoją działalność na rzecz praw człowieka w Gwatemali.  W 1983 roku powstała jej autobiograficzna książka "Me llamo Rigoberta Menchú" ( Ja, Rigoberta). Książka stanowi opis dramatycznej sytuacji dyskryminowanych i mordowanych Indian.

 

Opisane przez Menchú wspomnienia zostały jednak zakwestionowane przez amerykańskiego antropologa Davida Stolla. Stoll zarzuca autorce opisanie zdarzeń, które w rzeczywistości nigdy nie miały miejsca (chociaż główne fakty, dotyczące śmierci jej najbliższych wydarzyły się naprawdę) i oskarża ją o ubarwienie swojej historii w celu uzyskania silniejszego wsparcia dla gwatemalskich partyzantów. Po ujawnieniu niezgodności padły głosy o odebraniu Menchú Nagrody Nobla. Komitet Noblowski odrzucił jednak wniosek stwierdzając, że przyznanie nagrody nie było tylko i wyłącznie uzasadnione jej autobiografią.  

 

Nelson Mandela i Frederik Willem de Klerk

Nelson Mandela i Frederik Willem de Klerk zostali wspólnie uhonorowani Pokojową Nagrodą Nobla w 1993 roku za pracę na rzecz zakończenia apartheidu i stworzenia fundamentu pod budowę nowej demokratycznej Republiki Południowej Afryki.

 

Nelson Mandela

fot. South Africa The Good News (CC BY 2.0)

 

Rewolucjonista walczący z apartheidem, polityk i filantrop urodził się w 1918 roku. W wieku 24 lat dołączył do Afrykańskiego Kongresu Narodowego (The African National Congress, ANC), organizacji narodowowyzwoleńczej czarnej ludności w RPA działającej na rzecz likwidacji reżimu apartheidu.

Na początku lat 50 został wybrany przewodniczącym młodzieżowego skrzydła ANC. Przez kolejne 20 lat, usiłował pokojowymi metodami przeciwdziałać rządowi i jego rasistowskiemu podejściu. Jednak, kiedy w 1960 roku rząd zdelegalizował ANC, Mandela nabrał przekonania, że wysiłek zbrojny był jedyną możliwą opcją walki z reżimem. Zainspirowany wojną partyzancką w Algierii i na Kubie, zorganizował podziemny ruch oporu, paramilitarną organizację Umkhonto we Sizwe ("Włócznia Narodu") zajmującą się sabotażem i walką partyzancką.

 

W 1962 roku został aresztowany i po dwóch latach skazany na dożywocie za zdradę i konspirowanie przeciwko państwu. Podczas odbywania kary, Mandela stał się symbolem represji rządowych oraz najsłynniejszym więźniem politycznym świata. Mandela został wypuszczony na wolność 2 lutego 1990 roku przez prezydenta Frederika Willem de Klerk.

Po wyjściu z więzienia Mandela naciskał na rządy innych państw, aby nie zmniejszały presji wywieranej na rządzie RPA. Ogłosił również, że antyrządowe walki będą trwać dopóki nie osiągną prawa wyborczego dla czarnych obywateli.

 

27 kwietnia 1994 Mandela osiągnął swój cel, gdy odbyły się pierwsze demokratyczne wybory w RPA, a sam został wybrany pierwszym czarnym prezydentem kraju. Podczas swoich rządów koncentrował się na wyeliminowaniu dziedzictwa apartheidu poprzez przeciwdziałanie rasizmowi i nierównościom społecznym.

 

Frederik Willem de Klerk

fot. domena publiczna

 

W 1989 został przewodniczącym Partii Narodowej, południowoafrykańskiej partii politycznej o charakterze mocno konserwatywnym, nacjonalistycznym i rasistowskim, a niedługo potem prezydentem RPA.

Do tej pory w swojej karierze był zwolennikiem uprzywilejowanej rasy białej. Po objęciu władzy, zrozumiał jednak, że apartheid jako system był niestabilny gospodarczo i ekonomicznie i nie mógł trwać wiecznie. W związku z tym, w 1990 roku, pomimo protestów niektórych członków rządu, de Klerk zarządził bezwarunkowe wypuszczenie Mandeli z więzienia i legalizację wszystkich wcześniej zakazanych partii politycznych.

 

Po uwolnieniu Mandeli, obaj poświęcili się pracy na rzecz wprowadzania polityki eliminującej segregację rasową. W ramach tego odbyły się przygotowania do wyborów prezydenckich i negocjacje dotyczące nowej konstytucji zapewniającej równe prawa do głosowania wszystkim mieszkańcom RPA.

W 1990 de Klerk wydał również nakaz o zakończeniu programu nuklearnego RPA oraz rozbrojeniu sześciu istniejących bomb jądrowych. W 1992 roku przeprowadził referendum wyłącznie wśród białych obywateli, w którym zdecydowana większość opowiedziała się za obaleniem apartheidu. Kiedy Mandela został wybrany prezydentem de Klerk dostał funkcję wiceprezydenta.

 

Jaser Arafat, Szymon Peres i Icchak Rabin

Jaser Arafat, Szymon Peres i Icchak Rabin otrzymali Pokojową Nagrodę Nobla w 1994 roku za  starania na rzecz tajnych negocjacji, które doprowadziły do podpisania porozumienia z Oslo w 1993 roku. Zawarte w Oslo, ale oficjalnie podpisane w Waszyngtonie porozumienie było próbą stworzenia fundamentu, który pozwoliłby na rozwiązanie konfliktu pomiędzy Izraelem i Palestyną na Bliskim Wschodzie.

 

Umowa zawarta pomiędzy rządem Izraela a Organizacją Wyzwolenia Palestyny (OWP) gwarantowała podstawę prawną do utworzenia Autonomii Palestyńskiej, tymczasowej struktury administracyjnej zarządzającej obszarem Strefy Gazy i Zachodniego Brzegu Jordanu oraz wycofanie wojsk izraelskich z okupowanych stref. W zamian za to OWP obiecała uznać prawo Izraela do istnienia w pokoju i bezpieczeństwie oraz zlikwidować zagrożenie ze strony islamskich terrorystów.

 

Icchak Rabin

fot. domena publiczna

 

Urodzony w Jerozolimie izraelski polityk, mąż stanu i dowódca wojskowy został w 1992 roku wybrany przewodniczącym izraelskiej lewicowej Partii Pracy. Kiedy partia zwyciężyła w lipcu 1992 w wyniku wyborów parlamentarnych Rabin został 11 premierem Izraela. Od samego początku swojej kadencji, Rabin porzucił użycie siły na rzecz negocjacji i mocno zaangażował się w rozmowy pokojowe z Syrią i Palestyńczykami.

 

13 września 1993 roku Rabin wraz z Jaserem Arafatem podpisał tekst porozumienia z Oslo w uroczystej ceremonii przed Białym Domem w Waszyngtonie. Po podpisaniu porozumień wybuchły silne protesty ze strony izraelskich środowisk prawicowych. Oskarżano Rabina o działalność przeciw państwu i nazwano go zdrajcą oddającego Arabom ziemie prawnie przynależną tylko Żydom.

 

Protesty i jawne nawoływanie do morderstwa, nie zrażały Rabina w jego misji pokojowej. We wrześniu 1993 rozpoczął negocjacje z Jordanem, a w lutym 1994 z Libanem. Niestety w 1995 roku Rabin został zamordowany przez ultraprawicowego żydowskiego ekstremistę Jigala Amira, który sprzeciwiał się porozumieniu zawartemu z Palestyńczykami.

 

Szymon Peres