Europejski Portal Młodzieżowy
Informacje i możliwości dla młodych ludzi w całej Europie

Laureaci Pokojowej Nagrody Nobla 1981-1990

fot. Giedymin Jabłoński (CC BY-SA 3.0 pl)
Lata osiemdziesiąte to czas, kiedy doszło do upadku komunizmu w Europie, to koniec zimnej wojny, ale i utrata przez Tybet niepodległości. To jak dziś wygląda świat, zawdzięczamy w dużej mierze ‘Pokojowym’ Noblistom z tamtych lat.

Lech Wałęsa

fot. MEDEF (CC BY-SA 2.0)

 

Lech Wałęsa zasłynął jako działacz związkowy, polityk, założyciel oraz pierwszy przewodniczący „Solidarności”, współtwórca porozumień Okrągłego Stołu i prezydent Rzeczypospolitej Polski w latach 1990-1995. Jest on także jedynym Polakiem w historii wyróżnionym Pokojową Nagrodą Nobla. Został nagrodzony za działania na rzecz wolności i demokracji oraz za starania o zapewnienie robotnikom prawa do zakładania własnych organizacji za żelazną kurtyną.

 

Od czerwca 1967 roku Wałęsa pracował jako elektryk okrętowy w Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Kiedy w grudniu 1970 w Stoczni Gdańskiej wybuchł strajk spowodowany wzrostem cen żywności, Wałęsa był jednym z przywódców protestu. Przeciw strajkującym użyto milicji oraz uzbrojonych oddziałów wojska, co doprowadziło do śmierci ponad 30 robotników.

 

Sześć lat później Wałęsa został zwolniony z pracy w stoczni. Powodem była jego niepokorna postawa wobec władz PRL-u, publiczna krytyka koncesjonowanych organizacji związkowych oraz udział w kampanii upamiętniającej ofiary strajku z 1970 roku. Wierząc w silną potrzebę zmian, od 1978 roku Wałęsa z pełną mocą zaangażował się w pracę na rzecz Wolnych Związków Zawodowych (WZZ) Wybrzeża, których celem było działanie niezależnie od państwa i stawanie w obronie praw robotniczych i obywatelskich.  

 

14 sierpnia 1980 roku po ponownych wzrostach cen żywności w Stoczni Gdańskiej wybuchł kolejny strajk. Wałęsa jako jeden z głównych inicjatorów protestów dostał się na teren stoczni, wykonując swój słynny „skok przez płot”. Szybko znalazł się w sercu wydarzeń stając na czele Komitetu Strajkowego i podejmując rozmowy z władzami komunistycznymi. Wynegocjował podwyższenie pensji i przywrócenie zwolnionych pracowników, a także tablicę upamiętniającą ofiary wydarzeń grudniowych. Udało mu się również doprowadzić do podpisania porozumień sierpniowych. Na ich mocy został powołany Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”, a w 1981 roku Wałęsa został wybrany jego pierwszym przewodniczącym. Wkrótce ruch ten zrzeszał ok. 10 milionów członków.

Zapoczątkowany w 1980 roku przez Lecha Wałęsę i „Solidarność” proces stał się impulsem do zmian politycznych i gospodarczych w całej Europie Środkowej i Wschodniej, doprowadzając do upadku komunizmu w Polsce i wielu innych krajach bloku sowieckiego w 1989 roku.

 

Tenzin Gjaco, XIV Dalajlama

fot. Luca Galuzzi (CC BY-SA 2.5)

 

Dalajlama został uhonorowany Nagrodą Nobla w 1989 roku za pokojowe starania na rzecz wyzwolenia Tybetu. Dalajlama jest zdobywcą wielu nagród pokojowych oraz kilku tytułów doktora honoris causa przyznanych przez zachodnie uczelnie.

Dalajlama urodził się w lipcu 1935 jako Lhamo Dondrub. W wieku 2 lat chłopiec został rozpoznany jako reinkarnacja swojego poprzednika XIII Dalai Lamy – Thuptena Gjaco zgodnie z wielowiekową tybetańską tradycją poszukiwania kolejnych wcieleń dalajlamów. Na skutek tego mały Lhamo został wyświęcony na mnicha i nadano mu imię duchowe, które w formie skróconej brzmi Tenzin Gjaco. Tenzin Gjaco oficjalnie zasiadł na tronie jako doczesny władca Tybetu w dniu 17 listopada 1950 i w wieku 15 lat stał się XIV Dalajlamą - przywódcą duchowym i politycznym Tybetu.


Rok 1950 był to również dla Tybetańczyków początek utraty ich niepodległości na skutek wkroczenia do Tybetu wojsk Chińskiej Republiki Ludowej. Nieustające represje miejscowej ludności przez chińskich żołnierzy doprowadziły do wybuchu powstania tybetańskiego w 1959 roku. W obawie o własne życie Dalajlama uciekł do Indii, gdzie do dziś żyje jako uchodźca. Stamtąd od lat stoi na czele pokojowej opozycji chińskiej okupacji Tybetu.


Na uchodźctwie Dalajlama założył Centralny Rząd Tybetański w mieście Dharamsala i od 1960 roku zasiada jako jego przewodniczący. Stworzył również tybetański system edukacji, w tym uniwersytet, by uczyć języka, historii, religii i kultury Tybetu oraz pomógł odbudować setki tybetańskich klasztorów w celu zachowania nauk buddyjskich i tybetańskiego stylu życia.


Jako gorliwy obrońca praw człowieka, Dalajlama odwołał się do ONZ walcząc o prawa Tybetańczyków. Jego apel doprowadził do wprowadzenia trzech rezolucji: w 1959, 1961 i 1965 roku nawołujących Chiny do poszanowania praw człowieka w Tybecie.


W ciągu swojego życia Dalajlama podjął wiele akcji w celu stworzenia autonomicznego stanu Tybet na terenie Republiki Chińskiej. W 1987 w orędziu do Stanów Zjednoczonych zaproponował Pięciopunktowy Plan pokojowy aby zakończyć drażliwą sytuacje z chińskim rządem. Plan zakładał, że Tybet stałby się sanktuarium, gdzie uduchowione osoby mogłyby szukać spokoju i harmonii oraz cieszyć się unikalnym środowiskiem naturalnym.

W 1988 Dalajlama rozwinął swój plan w przemówieniu wygłoszonym do członków Parlamentu Europejskiego w Strasburgu. Zaproponował podjęcie rozmów pomiędzy stroną chińską i tybetańską, które miałyby na celu utworzenie samorządnej demokratycznej jednostki politycznej Tybetu, powiązanej z rządem Chińskiej Republiki Ludowej. Niestety, z powodu negatywnego nastawienia chińskich przywódców, rząd tybetański wycofał się z tej propozycji w 1991 roku.


Michaił Gorbaczow

fot. Jbarta (CC BY-SA 3.0)

 

Urodzony w 1931 Michaił Gorbaczow był ósmym i ostatnim przywódcą Związku Radzieckiego. Nagrodę Nobla otrzymał w 1990 roku za pokojowe zakończenie zimnej wojny i za promowanie pokojowych stosunków międzynarodowych.

Gorbaczow dorastał w reżimie Stalinowskim i doświadczył okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej. Po wojnie studiował prawo w Moskwie i rozpoczął karierę w partii Komunistycznej. W 1985 roku został sekretarzem generalnym Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KC KPZR) a w marcu 1990 został wybrany na pierwszego (i zarazem jedynego) prezydenta ZSRR.

 

Podczas swoich rządów, Gorbaczow musiał zmierzyć się z poważnymi problemami wewnętrznymi i narastającymi napięciami spowodowanymi Zimną Wojną. Jednak jego entuzjazm i energia dawały nadzieję na lepszą przyszłość. Widząc fatalną sytuację gospodarczą, w której znajdował się Związek Radziecki, Gorbaczow zainicjował politykę pieriestrojki (przebudowy) i głasnosti (jawności). Podstawą jego działań było zreformowanie komunizmu poprzez złagodzenie cenzury oraz zainicjowanie ograniczonej liberyzacji gospodarczej i politycznej. Dążył do odprężenia stosunków ze Stanami Zjednoczonymi.

 

Wśród jego największych osiągnieć były spotkania przeprowadzone z Ronaldem Reaganem. Rozmowy doprowadziły do podpisania międzynarodowej umowy 8 grudnia 1987 roku o całkowitej likwidacji arsenałów rakietowych pocisków balistycznych pośredniego oraz średniego zasięgu, przez ZSRR i USA. Dwa lata później podczas spotkania z Georgem Bushem w 1989 roku, Gorbaczow ogłosił koniec zimnej wojny.

 

Gorbaczow również zadeklarował, że nie będzie popierał reżimów komunistycznych za granicą, jeżeli społeczeństwa tych krajów będą im przeciwne. Kiedy Czechosłowacja, Niemcy, Polska i inne kraje za żelazną kurtyną zaczęły iść w stronę bardziej zdemokratyzowanych systemów politycznych i wolnego handlu, Gorbaczow nie interweniował.

 

Gorbaczow odniósł większy sukces na arenie międzynarodowej, niż w naprawianiu ekonomii we własnym kraju. Dzięki jego polityce możliwa stała się rewolucja pokojowa w państwach Europy środkowej i zjednoczenie Niemiec. Jednak w kraju, gospodarka była zbyt zniszczona, a reformy zbyt słabe. Sytuacja pogarszała się z roku na rok, a niezadowolenie społeczeństwa rosło. Na stanowisku prezydenta próbował przeciwdziałać dążeniom odśrodkowym i niepodległościowym. Jednak pomimo jego starań Związek Radziecki rozpadł się w 1991 roku i Gorbaczow ustąpił ze stanowiska prezydenta ZSRR przekazując władzę Borysowi Jelcynowi.

Maria Szłapczyńska