Europejski Portal Młodzieżowy
Informacje i możliwości dla młodych ludzi w całej Europie

Laureaci Pokojowej Nagrody Nobla w latach 1901-1920

Pierwsze Nagrody Nobla zostały wręczone w 1901 roku w Królewskiej Akademii Muzycznej w Sztokholmie. Laureatami zostali wtedy Henri Dunant i Frédéric Passy. Od 1902 roku nagrody wręczane są przez króla Szwecji.

Henri Dunant

Urodzony w Genewie szwajcarski kupiec i filantrop był jednym z dwóch pierwszych laureatów Pokojowej Nagrody Nobla w 1901 r. Dunant został nagrodzony za swój wkład w powołanie Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża.

W 1859 roku, w ramach podróży służbowej, Dunant przejeżdżał obok włoskiego miasteczka Solferino, gdzie był świadkiem jednej z najkrwawszych bitew XIX wieku. Widząc tysiące żołnierzy zamordowanych i okaleczonych oraz kolejne tysiące dogorywających na polu bitwy rannych, Dunant szybko zorganizował pomoc medyczną w pobliskim kościele. Opieką objęci zostali wszyscy ranni, niezależnie od ich narodowości.

 

Po powrocie do Genewy, Dunant opisał swoje wspomnienia w książce zatytułowanej „Wspomnienie Solferino”. Oprócz przedstawienia relacji z pola bitwy, książka stanowiła również apel do wszystkich Europejczyków, aby w każdym kraju powołane zostało stowarzyszenie wolontariuszy gotowych nieść pomoc chorym i rannym na polu walki. „Wspomnienie Solferino” stało się inspiracją do stworzenia Międzynarodowego Komitetu Pomocy Rannym w 1863, który później został przekształcony w Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża.

Dziś, dzień urodzin Dunanta, 8 maja, obchodzony jest jako Międzynarodowy Dzień Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca.


Frédéric Passy

Nikt w ówczesnych czasach nie miał żadnych wątpliwości, że pierwsza Pokojowa Nagroda Nobla należała się właśnie Frédéricowi Passy, francuskiemu ekonomiście, politykowi i działaczowi pokojowemu.

Działalność pokojowa Passy’ego rozpoczęła się już podczas wojny krymskiej (1853-56), gdzie zaangażował się on w ruch antywojenny. Jego artykuły, publikowane w „Le Temps”, pomogły w uniknięciu wojny francusko-pruskiej o Luksemburg. Przyczynił się on również do złagodzenia konfliktu pomiędzy Francją i Holandią w sprawie granicy kolonialnej Gujany Francuskiej i Surinamu.

 

Passy był także założycielem kilku stowarzyszeń pokojowych, w tym Międzynarodowej i Stałej Ligi Pokoju (przekształconą później w Francuskie Towarzystwo Arbitrażu Międzynarodowego) oraz Unii Międzyparlamentarnej, której celem było promowanie współpracy pomiędzy rządami różnych krajów.

Passy poświęcił całe swoje życie działaniom na rzecz pokoju i przez wielu był nazywany „apostołem pokoju”. Do końca życia uczestniczył w wielu działaniach arbitrażowych w celu załagodzenia konfliktów międzynarodowych.

 

Bertha von Suttner



Wielojęzyczna dziennikarka, pisarka i mówczyni o arystokratycznym pochodzeniu była pierwszą kobietą nagrodzoną Pokojową Nagrodą Nobla.

Von Suttner zdobyła nagrodę w 1905 roku za napisanie jednego z najbardziej wpływowych dzieł XIX wieku. Jej antywojenna powieść Die Waffen nie der (polski tytuł „Precz z orężem”) przetłumaczona została na 16 języków i doczekała się ekranizacji jeszcze za życia autorki.

Von Suttner poświęciła ogromną ilość energii i swojej twórczości na rzecz działalności pokojowej i stała się jedną z wiodących postaci ruchu pacyfistycznego. Pisarka wiele podróżowała, między innymi po Ameryce i Europie, uczestnicząc w pokojowych spotkaniach i kongresach.

 

W 1891 Von Suttner założyła austriackie stowarzyszenie pokojowe, a w 1892 rozpoczęła pracę jako redaktorka międzynarodowego dziennika pacyfistycznego Die Waffen nieder, o nawie tej samej co jej powieść. Pod koniec wieku wielu nazywało ją mianem „generalissimusa ruchu pacyfistycznego”.

Co więcej, Bertha von Suttner była wieloletnią bliską znajomą Alfreda Nobla. Nie ma wątpliwości, że ich korespondencje wpłynęły na treść jego testamentu. Mówi się, że ustanowienie Pokojowej Nagrody Nobla zawdzięczamy właśnie jej.

 

Theodore Roosevelt

Roosevelt był pierwszym Amerykaninem i mężem stanu, który został laureatem Pokojowej Nagrody Nobla. Został nagrodzony w 1906 roku za wynegocjowanie pokoju w wojnie rosyjsko-japońskiej (1904-1905).

Występując w roli mediatora, Roosevelt poprosił Rosję i Japonię do wyznaczenia pełnomocników, którzy zgodziliby się wziąć udział w konferencji pokojowej. W sierpniu 1905 roku Roosevelt i przedstawiciele obu stron konfliktu spotkali się w Portsmouth, gdzie po kilku tygodniach trudnych negocjacji zawarty został traktat pokojowy.

 

Przyznanie nagrody amerykańskiemu prezydentowi wywołało ogromne kontrowersje. Roosevelt nie był człowiekiem pokoju w szeroko rozumianym znaczeniu. Podczas wojny pomiędzy Hiszpanią a Stanami Zjednoczonymi, Roosevelt dowodził amerykańskim pułkiem kawalerii na Kubie. Jako prezydent USA, dążył do tego, aby Stany Zjednoczone przejawiały się jako międzynarodowe mocarstwo. Lewicowa Partia Norweska określiła go nawet mianem „szalonego imperialisty”, który dopełnił amerykańską aneksję Filipin w 1902 roku.

 

Rozwiązanie konfliktu japońsko-rosyjkiego nie było jednak jedynym pokojowym osiągnięciem Roosevelta. Amerykanin został jeszcze pozytywnie oceniony za dyplomatyczne zażegnanie sporu z Meksykiem. Odwołał się on do zasad arbitrażu zgodnych z zaleceniami ruchu pokojowego i złożył pierwszą sprawę przed Trybunałem w Hadze.


Woodrow Wilson



Woodrow Wilson był kolejnym amerykańskim prezydentem, który otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla. Został nagrodzony za znaczącą rolę, jaką odegrał w powołaniu Ligi Narodów. Co ciekawe, Wilson odebrał nagrodę za rok 1919 w 1920 roku. Stało się tak, ponieważ w 1919 roku Komitet Noblowski uznał, że nikt z nominowanych nie spełniał kryteriów opisanych przez Nobla w testamencie. W takich przypadkach Komitet ma prawo wstrzymać się z wręczeniem nagrody do roku następnego.

 

Wilson był wyjątkowo pokojowo nastawionym prezydentem, próbującym za wszelką cenę zachować neutralność podczas I wojny światowej. Amerykanin mocno kontestował brytyjskie i niemieckie działania wojenne oraz wielokrotnie usiłował podejmować rozmowy pokojowe, niestety nieskutecznie. Wilson przystąpił do wojny dopiero w 1917 roku, kiedy niemieckie łodzie podwodne zaatakowały i zatopiły amerykańskie statki.

 

Wilson zasłynął ze swojego 14-punktowego programu pokojowego, który przedstawił 8 stycznia 1918 w orędziu do Kongresu. Prezydent apelował o podjęcie działań, które zapewniłyby sprawiedliwszy świat po I wojnie światowej i zapobiegły kolejnemu rozlewowi krwi. Pierwsze trzynaście punktów programu odnosiło się do dyplomacji, zapewnienia wolności mórz oraz zakończenia sporów kolonialnych i terytorialnych. Końcowy punkt nawoływał do powołania stowarzyszenia – Ligi Narodów z siedzibą w Brukseli - w celu zapewnienia niezależności i integralności terytorialnej wszystkich państw.


Maria Szłapczyńska