Portale Europeo per i Giovani
Informazioni e opportunità per i giovani in Europa.

Młodzież myśli o przyszłości zawodowej, ale potrzebuje wsparcia

Jakie są mocne strony systemu doradztwa edukacyjno-zawodowego w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych, a co należałoby zmienić? Sprawdzili to eksperci z Instytutu Badań Edukacyjnych.

IBE przeprowadził  badanie Diagnoza stanu doradztwa edukacyjno-zawodowego w gimnazjum i szkołach ponadgimnazjalnych w relacjach dyrektorów szkół i osób realizujących doradztwo. W badaniu wzięło udział  1000 placówek z całej Polski, w tym szkoły specjalne.

 

- "Zróżnicowanie działalności doradczej zachodzi na wielu płaszczyznach, a ich podstawowymi wymiarami są liczba godzin doradztwa na klasę, przygotowanie merytoryczne doradców, sposób organizacji zajęć czy też charakter i zakres nawiązanej współpracy z instytucjami zewnętrznymi" – wylicza Krzysztof Podwójcic z Pracowni Edukacji i Rynku Pracy IBE. - "Nie powinno się mówić o jednym doradztwie edukacyjno-zawodowym realizowanym w szkołach, a raczej o wielości form tej usługi" – dodaje.


Sytuacja w polskich szkołach

Około 15% polskich szkół zatrudnia osobę na stanowisku doradcy zawodowego (tzw. doradca „etatowy”), w 80% przypadków obowiązki te pełni osoba, dla której nie jest to podstawowe zadanie (wyznaczony przez dyrektora nauczyciel), 5% nie realizuje go w ogóle. Oznacza to, że na około 13 tys. istniejących gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, tylko około 2 tysiące z nich zatrudnia doradcę „etatowego”.

 

Brak prowadzenia zadań z zakresu doradztwa, z uwzględnieniem zatrudnienia „etatowego” doradcy lub „innej osoby” zajmującej się do­radztwem, obrazuje wykres nr 1. Poradnictwo zawodowe w najmniejszym stopniu realizowane jest w technikach i liceach, najlepiej sytuacja wygląda w gimnazjach i szkołach zawodowych.


Nie tylko doradca

Tylko 3% respondentów pełniło wyłącznie funkcję doradcy, a najczęściej równocześnie pracowali oni w szkole na następujących stanowiskach: pedagog szkolny (43%), nauczyciel przedmiotu (19%), pedagog będący jednocześnie nauczycielem przedmiotu (7%), nauczyciel przedmiotu pełniący również funk­cje wychowawcy (6%) i psycholog szkolny (4%). Najczęściej respondenci pełnili jedną dodatkową funkcję (74% wskazań), rzadziej dwie (19%) i najrzadziej trzy lub więcej (3%).

Osoby świadczące doradztwo w szkole w 1 na 3  przypadków nie posiadają żadnych formalnych kwalifikacji z zakresu doradztwa, w 23% są to kursy lub szkolenia, a w niecałych 50% przedmiotowe studia wyższe.  

 

Czy doradca ma czas dla uczniów?

Jeśli już szkoła realizuje usługi z zakresu doradztwa, to w 7% z nich przeznacza się na te działania nie więcej niż jedną godzinę w ciągu roku szkolnego, a 25% szkół poświęca po­niżej 4 godzin rocznie na klasę. Szkoły, które rzadziej prowadzą samodzielnie doradztwo, do jakiegoś stopnia wspierają się pomocą ze­wnętrznych instytucji, przysyłających do nich swoich specjalistów.

 

Doradca „etatowy” – w porównaniu do „innej osoby” realizującej poradnictwo (nauczyciela planującego i realizującego zadania z zakresu doradztwa edukacyjno-zawodowego) nie tylko poświęca więcej czasu na świadczenie doradztwa, ale też większy odsetek uczniów jest nim objętych, a realizowana usługa jest bardziej intensywna i stosowane są bardziej zróżnicowane techniki pracy z uczniami. Także w przypadku posiadania doradcy „na etacie” szkoła korzysta z większej liczby (i intensywności) form wsparcia niż placówki, w których zadania doradcze wykonuje „inna osoba”.

 

Wsparcie szkół przez instytucje zewnętrzne

Z badania IBE wynika, że część szkół szuka zewnętrznego wsparcia w zakresie realizacji poradnictwa dla swoich uczniów. Głównymi instytucjami wspierającymi doradców są: poradnie psychologiczno-pedagogiczne, OHP i urzędy pracy. W przypadku liceów i w mniejszym stopniu techników rośnie rola szkół wyższych.

 

Widać jednak różnicę pomiędzy typami szkół – gimnazja w największym zakresie współpracują z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi oraz innymi szkołami (przeważnie ponadgimnazjalnymi). Ten drugi rodzaj wsparcia może odnosić się w dużej mierze do prezentacji oferty szkół ponadgimnazjalnych uczniom, którzy niebawem staną przed zasadniczym wyborem typu kształcenia, jaki będą chcieli otrzymywać.

 

Co  warte podkreślenia, szkoły zawodowe częściej niż inne typy szkół (gimnazja, licea) korzystają z form wsparcia doradztwa oferowanych przez pracodawców lub ich stowarzyszenia, przy czym doradztwo w szkołach zawodowych jest bardziej „zawodowe” niż „edukacyjne”.

Ważną  tendencją jest coraz większa aktywność szkół wyższych jako instytucji wspierających doradztwo szczególnie w technikach i liceach. Przeważnie jest to także do pewnego stopnia prezentacja swojej oferty edukacyjnej wobec potencjalnych studentów, a współpraca odbywa się za pośrednictwem akademickich biur karier.

 

Źródło: Instytut Badań Edukacyjnych