Europejski Portal Młodzieżowy
Informacje i możliwości dla młodych ludzi w całej Europie

Zapomniana kraina - Tybet

fot. Dennis Jarvis (CC BY-SA 2.0)
„Za siedmioma górami, za siedmioma lasami…” - mimo, że to jeden z popularnych wstępów do bajek, można zacząć od niego opisywanie krainy na dachu świata - Tybetu.

Kształtująca historia

Przed rozwojem buddyzmu, koczownicze ludy w Himalajach wyznawały religię Bon, która jest uznawana za prebuddyjską tradycję. Początki buddyzmu w Tybecie przypadają na  I połowę VII w. kiedy dotarły tam z Indii nauki oświeconego buddy.

Pod koniec XIV w.  wybudowano wiele klasztorów, które stały się miejscem równie ważnym pod względem politycznym, jak i kulturowym. W tym też czasie na czele feudalnego państwa stanął pierwszy dalajlama, uznawany za wcielenie Bodhisattwy - oświeconej istoty.

fot. Desmond Kavanagh (CC BY-ND 2.0)

Dopiero na przełomie XVII i XVIII w. do Tybetu dotarli pierwsi przedstawiciele cywilizacji zachodu, byli nimi Jezuiccy mnisi, którzy bezskutecznie starali się nawrócić Tybetańczyków na chrześcijaństwo. Pierwszym europejczykiem, który poznał stolicę Tybetu - Lhasę był niemiec Heinrich Harrer, który podczas II Wojny Światowej uciekł z brytyjskiego obozu jenieckiego w północnych Indiach i rozpoczął wędrówkę przez Himalaje docierając do Lhasy w 1946r. Jego wędrówka została opisana w książce „Siedem lat w Tybecie”, a później zekranizowana w filmie o tym samym tytule.

 

Walka ze smokiem

Ciężkie czasy dla Tybetu i buddyjskiej kultury nadeszły wraz z wkroczeniem do Lhasy Chińskiej Armii Ludowo Wyzwoleńczej w październiku 1950r. Tybet przestał istnieć jako państwo, a zaistniał jako Tybetański Region Autonomiczny Chińskiej Republiki Ludowej.

 

Armia ChALW przez wiele miesięcy toczyła walki z Tybetańczykami, którzy nie chcieli zrezygnować ze swojej niepodległości. Walki zmusiły do ucieczki wiele tysięcy Tybetańczyków oraz ich duchowego przywódcę Dalajlamę XIV, schronienie znaleźli w Indiach. Emocjonująca historia ucieczki młodego Dalajlamy została wspaniale opisana przez Stephana Talty w książce „Ucieczka z krainy wiecznego śniegu”, pokazuje nie tylko walkę bez cienia szans na wygraną, ale również zaciekawienie z jakim świat przyglądał się sytuacji w środkowej Azji.

 

Walki o zachowanie niepodległość były traumatycznym przeżyciem dla ludzi, których nauczono życia w świecie bez walk, konfliktów i broni. Wpływ na kulturę Tybetu jest bardzo duży, niestety w przeważającej części negatywny. Chiński rząd nakazał wyburzenie wielu świątyń i klasztorów stanowiących dziedzictwo kulturowe. Mimo to Tybet dalej pozostaje  ważnym ośrodkiem buddyzmu i dla obserwatora stanowi wrażenie zupełnie odmiennego świata. Miejmy nadzieję, że zawsze taki pozostanie.

 

Buddyzm

Religia stanowi podstawę tybetańskiej kultury. Buddyzm narodził się na przełomie VI i V w. p.n.e. Siddhartha Gautama (Budda), zamieszkiwał Indie i pochodził z rodziny królewskiej. Według przepowiedni, warunkiem utrzymania rodzinnego bogactwa było zachowanie go z dala od widoku bólu i cierpienia ludzi. Kiedy  w wieku 29 lat wyszedł  za bramy swojej posiadłości, zobaczył biedaka i zaczął zastanawiać się nad sensem życia ludzi. Postanowił zostać ascetą - wieść ubogie życie, utrzymując się jedynie z tego co podarują mu ludzie oraz oddać się medytacji. Dzięki swoim praktykom osiągnął on stan oświecenia i wiecznego szczęścia. Nauki Buddy szybko rozpowszechniły się w Indiach, następnie w Tybecie ( religia państwowa od ok. 760r.) i w końcu w całej wschodniej części Azji.

 

Buddyzm to największa religia nieteistyczna (nie ma w niej Boga). Obok Chrześcijaństwa i Islamu, jest uznawana za religię globalną. Wpływ Buddyzmu na wyznawców jest bardzo mocny i przenika przez wszystkie dziedziny życia. Podstawą jest skromne życie, więc u wyznawców spotkamy się z niewielką konsumpcją dóbr.  Życie wśród szczytów najwyższych gór świata od wieków budziło u ludzi respekt, wierzono, że są miejscem życia istot, które żądają składania ofiar z płodów rolnych. Tradycja sprawiła, że Buddyzm jest religią odznaczającą się szacunkiem do natury i wszystkich żywych stworzeń.

 

Duchowym przywódcą Tybetańczyków jest dalajlama, którego duch po śmierci wciela się w kolejne osoby przez reinkarnację. Aktualnie przywódcą Tybetańczyków jest Tenzin Gjaco - Dalajlama XIV. Ze względów politycznych przebywa na uchodźctwie w Indiach cały czas prowadząc działania na rzecz wolności Tybetu oraz pokoju na świecie.

 

Lhasa - święte miasto

Nieodłącznym elementem życia każdego Tybetańczyka jest odbycie pielgrzymki do Lhasy. Wydarzenie to wymaga ogromnego poświęcenia i przygotowania, ponieważ podróż może trwać nawet kilka miesięcy. Podczas drogi pielgrzymi wykonują co dwa kroki skłon i kładą się na ziemi. Ich celem jest Lhasa - święte miasto.

fot. Michael Rehfeldt (CC BY 2.0)

W centrum Lhasy znajduje się świątynia Dżo-k’ang zbudowana  w VII w. Z pozoru nie wyróżnia się stylem architektonicznym od innych, których w Tybecie nie brakuje. Dopiero po wejściu do środka ukazuje się niezwykła architektura, rzeźby i freski. Mimo różnorodności kolorów i wzorów stanowią jedność nawiązującą do historii Buddyzmu wśród najwyższych gór świata.

 

Największe wrażenie robi jednak dawna siedziba Dalajlamów - pałac Potala, którego złote dachy górują nad całym miastem. Perła architektury tybetańskiej została zbudowana przez V Dalajlamę. Architekci określają ją jako kwintesencję tradycyjnej tybetańskiej architektury opartej na trapezoidalnych bryłach. Wejście do pałacu prowadzi przez strome schody do wielkiej bramy, następnie na dziedziniec i rozdziela się łącząc ze sobą trzydzieści pięter budowli, w której znajduje się ponad tysiąc pomieszczeń. W podziemiach Potali znajdują się groby ośmiu dalajlamów, a legendy opowiadają o zgromadzonym tam złocie i kamieniach szlachetnych. W pałacu znajduje się też wiele malowideł przedstawiających historię Tybetu, m.in. związki dalajlamów z chińskimi cesarzami. Poza malowidłami w pomieszczeniach znajdują się niezliczone rzeźby buddów, bodhisattwów, dalajlamów i bóstw. Dawniej pałac Potala był niedostępny dla turystów, teraz wiele z jego pomieszczeń jest dostępnych do zwiedzania, w tym również te, które należały do Dalajlamy XIV.

fot. Dennis Jarvis (CC BY-SA 2.0)

Indywidualna kultura

Ponieważ w Buddyzmie nie ma boga wyznawcy modlą się do bóstw oraz Buddy. Charakterystyką buddyzmu tybetańskiego są flagi modlitewne, które można spotkać zarówno przy świątyniach jak i na przełęczach górskich. Kolorowe kawałki materiału są zapisane cytatami z buddyjskich ksiąg - sutr.

fot. Desmond Kavanagh (CC BY-ND 2.0)

Inną cechą odróżniającą buddyzm tybetański są młynki modlitewne. Na ich powierzchni zapisuje się mantry - formuły będące praktykami dla ducha. Symboliczne obracanie takich młynków jest równoznaczne z ich wypowiedzeniem. Ten symbol buddyzmu tybetańskiego można spotkać przy wielu świątyniach oraz wśród pielgrzymów.

 

Celestyna Miłoś