Europejski Portal Młodzieżowy
Informacje i możliwości dla młodych ludzi w całej Europie

Jak zapobiegać radykalizacji osób młodych?

HRYO
3 maja 2017 r. odbyła się zorganizowana przez Młodzieżową Organizację Praw Człowieka (HRYO) konferencja pt. „Walka z marginalizacją młodzieży”. Wzięli w niej udział prawnicy, osoby kształtujące politykę i osoby zajmujące się zawodowo tą kwestią. Celem konferencji było poruszenie problemu młodych Europejczyków, którzy zwracają się ku brutalnemu ekstremizmowi.

 

We wrześniu 2015 r. Tamimount Essaïdi, dyrektor Maison de Quartier St Antoine (MQSA) w Brukseli, poznała Salihę Ben Ali, matkę, której 19-letni syn zginął w Syrii po przyłączeniu się do Państwa Islamskiego. Saliha Ben Ali jest założycielką Stowarzyszenia na rzecz Walki z Brutalnym Ekstremizmem. Wspólnie z MQSA i Kobietami Bez Granic stowarzyszenie uruchomiło Szkołę dla Matek, mającą stanowić narzędzie zrozumienia i walki z problemem zwracania się przez młodych ludzi ku ekstremizmowi. „Dzwonią do nas matki, które niepokoją się o przyszłość swoich dzieci – a to właśnie matki mogą być pierwszymi osobami, które zauważą smutek czy izolację dziecka, dzięki czemu mogą one ostrzec swoje dzieci na wczesnym etapie i ochronić je”, wyjaśnia Tamimount Essaïdi. Podczas trwającej 15 tygodni nauki w Szkole dla Matek uczestniczki uczą się, jak lepiej zrozumieć środowisko swoich dzieci, inteligentnie zapobiegać oraz wzmacniać więzi emocjonalne między rodzicami a dziećmi”.

 

Ta inicjatywa stanowi odzwierciedlenie myśli, która przyświeca wszystkim osobom przemawiającym podczas konferencji: pierwszym polem walki z marginalizacją młodzieży i walki o zapobieganie brutalnej radykalizacji jest środowisko lokalne.

 

Zdecydowanym obrońcą podejścia lokalnego jest Bart Somers, burmistrz belgijskiego miasta Mechelen i laureat nagrody dla najlepszego burmistrza na świecie World Mayor Prize 2016. Rozpoczął on swoją wypowiedź od stwierdzenia dwóch niewygodnych prawd: „po pierwsze do Państwa Islamskiego przyłączyło się niemal 4,2 tys. młodych Europejczyków i jeżeli liczba brutalnie zradykalizowanych młodych ludzi przyłączających się do ISIS będzie w dalszym ciągu rosła, służby bezpieczeństwa nie będą w stanie ich monitorować. Po drugie odwrócenie radykalizacji jest bardzo trudne, wymaga dużej ilości pieniędzy i czasu. Nie ma też gwarancji, że się powiedzie”. Dlatego też Bart Somers jest rzecznikiem zapobiegania marginalizacji i jej zwalczania.

 

„Nie potrzebujemy większej liczby policjantów ani specjalnych przepisów. Po pierwsze, potrzeba nam polityki sprzyjającej włączeniu społecznemu na poziomie lokalnym, trzeba zapewnić w swoim mieście poczucie bezpieczeństwa i nie dopuszczać, by do dzielnic nie docierały usługi, a wzorami do naśladowania byli kryminaliści”, stwierdził burmistrz Mechelen. Zauważył również, że mimo iż twierdzimy, że żyjemy w społeczeństwie wielokulturowym, „w wielu miastach ludzie nie żyją ze sobą, ale obok siebie, w archipelagach społeczności jednokulturowych”. Podkreślił on, jak ważne są mieszane szkoły, kluby sportowe i kluby młodzieżowe. W Mechelen jest klub piłki nożnej, w którym gra młodzież o różnym pochodzeniu kulturowym. Poza wspólną grą w piłkę odrabiają oni także wspólnie pracę domową, a jeśli dostaną w szkole złe stopnie, to w następnym tygodniu nie mogą grać w piłkę. Jest również klub bokserski, założony przez dawnego handlarza narkotykami, którego celem jest niesienie pomocy mieszkającym w mieście młodym ludziom, którzy znajdują się w najtrudniejszej sytuacji. Uczą się oni boksować, pod warunkiem że dobrze sprawują się w szkole, a jeżeli chociaż raz zostaną przyłapani na bójce na ulicy, są wyrzucani z klubu.

 

Dla Cateriny Chinnici, współprzewodniczącej zespołu międzypartyjnego Parlamentu Europejskiego ds. praw dziecka, walka z marginalizacją i dyskryminacją powinna być priorytetem na poziomie europejskim. „Zapobieganie i ponowna integracja muszą odbywać się poprzez edukację”. Nie jest to nowe podejście. Jak przypomina Caterina Chinnici, jej ojciec, Rocco Chinnici, sędzia zamordowany przez mafię w 1983 r., „miał innowacyjne podejście do prawa karnego, ponieważ był pierwszym sędzią, który spotykał się i pracował z młodymi ludźmi, traktując to jako narzędzie zapobiegania radykalizacji”.

 

Adélaide Vanhove z Międzynarodowego Obserwatorium Wymiaru Sprawiedliwości w sprawach Nieletnich ostrzegła: „Więzienie to najgorsze miejsce dla młodych ludzi, którzy mają problemy, ponieważ istnieje ryzyko, że się zradykalizują i zostaną zrekrutowani podczas odbywania kary w więzieniu”. Zauważyła, że „niewiele uwagi poświęca się faktowi, że niektórymi osobami podejrzewanymi o terroryzm lub będącymi domniemanymi terrorystami mogą być dzieci lub nieletni. W większości krajów UE nie istnieje polityka antyterrorystyczna dostosowana pod kątem dzieci”. Adélaide Vanhove uważa, że „środki represyjne nie są już wystarczające; mogą nawet odnosić skutek odwrotny od zamierzonego”. Adélaide Vanhove zaapelowała o przyjęcie nowej strategii opartej na prewencji. Z tego względu obserwatorium zainicjowało projekt pt. „Zapobieganie radykalizacji młodzieży: promowanie korzystania ze środków alternatywnych dla pozbawienia wolności poprzez szkolenie pracowników wymiaru sprawiedliwości” (2016–2018). Celem projektu jest wymiana dobrych praktyk między sędziami, prokuratorami, urzędnikami sądowymi, prawnikami, mediatorami i osobami kształtującymi politykę. Powstanie podręcznik i szkolenie e-learningowe mające pomóc pracownikom wymiaru sprawiedliwości w rozwiązywaniu problemu radykalizacji w miejscach osadzenia i zbadaniu rozwiązań alternatywnych dla pozbawienia wolności, w tym podejść do deradykalizacji opartych na wspólnocie i rodzinie.

 

W walce z radykalizacją pewną rolę do odegrania mają również wolontariusze. Jak ujęła to Gabriella Civico, dyrektor Europejskiego Centrum Wolontariatu (CEV), „negatywne stereotypy napędzają działania motywowane nienawiścią, zaś wolontariat ma moc przezwyciężania stereotypów i promowania zrozumienia i tolerancji dla różnic, a więc zapobiega ekstremizmowi”. Podkreśliła ona, że wolontariat buduje wspólnotę i wzmacnia odporność oraz że jest przestrzenią, w której można wdrażać strategie na rzecz prewencji. Gabriella Civico skrytykowała jednak tradycyjne społeczeństwo obywatelskie, które „nie rozwiązuje problemu radykalizacji i nie zapobiega ideologiom ekstremistycznym ze względu na brak niezbędnej wiedzy eksperckiej i strach przed negatywną reakcją społeczeństwa, które mogłoby postrzegać próby takiego działania jako pobłażliwe podejście do przestępczości, co mogłoby prowadzić do utraty finansowania”.

 

Tamimount Essaïdi nie otrzymała co prawda specjalnego dofinansowania na rzecz Szkoły Matki, ale przygotowuje już następny kurs, który odbędzie się we wrześniu. Jak podkreśliła Tamimount Essaïdi, zradykalizowani młodzi ludzie przyłączają się do organizacji terrorystycznych, ponieważ „czują się przez nie zrozumiani”. Stwierdziła ona również, że odwrócenie radykalizacji jest równie trudne, jak wyciągnięcie kogoś z sekty. Tamimount z zadowoleniem opowiada o przypadku pewnego piętnastolatka, który przyłączył się do organizacji terrorystycznej w Syrii, ale dzięki pracy włożonej przez jej stowarzyszenie w odbudowę rodziny, zdołał wrócić do domu w Belgii i zerwać z brutalnym ekstremizmem. Jak twierdzi Tamimount Essaïdi, „jego matka odegrała kluczową rolę, podobnie jak lokalne władze, które dały mu drugą szansę. Studiuje on teraz na pierwszym roku medycyny”.