Pracownicy i emeryci

Jako obywatel UE masz prawo do pobytu w innym kraju UE. W przypadku pobytu krótszego niż trzy miesiące wystarczy Ci ważny dowód tożsamości lub paszport.

Zgłaszanie pobytu

Niektóre kraje UE wymagają zgłoszenia pobytu w odpowiednim terminie po przyjeździe i mogą nakładać kary, np. grzywny, w przypadku braku takiego zgłoszenia.

Zanim wyjedziesz do innego kraju, sprawdź, jakie są terminy i warunki zgłaszania pobytu we właściwych organach administracji krajowej.

Do zgłoszenia pobytu wystarczy Ci dowód tożsamości lub paszport. Przy zgłoszeniu nie powinny być pobierane żadne opłaty. Jeśli przebywasz w hotelu, zwykle wystarczy wypełnienie specjalnego formularza – hotel zajmie się resztą.

W niektórych krajach UE niezgłoszenie pobytu może być karane grzywną, samo w sobie jednak nie może być powodem do wydalenia.

Równe traktowanie

Podczas pobytu masz prawo do takiego samego traktowania jak obywatele danego kraju, zwłaszcza pod względem dostępu do zatrudnienia, płac, świadczeń ułatwiających dostęp do rynku pracy, zapisów do szkół itd.

Nawet przebywając w charakterze turysty, nie musisz np. uiszczać wyższych opłat za zwiedzanie muzeów ani płacić więcej za bilety komunikacji publicznej itd.

Wydalenie

W wyjątkowych sytuacjach władze kraju, w którym przebywasz, mogą zdecydować się na wydalenie Cię ze względów polityki publicznej, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia publicznego, ale wyłącznie w przypadku gdy potrafią wykazać, że stanowisz poważne zagrożenie.

Decyzja o wydaleniu musi Ci zostać przekazana na piśmie. Taki dokument musi określać wszystkie przyczyny oraz wskazywać sposób i termin odwołania się.

Pracownicy

Masz prawo mieszkać w dowolnym kraju UE, w którym pracujesz, prowadzisz działalność jako osoba samozatrudniona lub do którego Cię oddelegowano.

Utrata pracy

Jeśli mieszkając w innym kraju, stracisz pracę, możesz zachować prawo do pracy i pobytu w takim kraju w przypadku:

• tymczasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą lub wypadkiem
• zarejestrowania się w odpowiednim urzędzie pracy jako osoba bezrobotna z powodów od siebie niezależnych po:
  • okresie zatrudnienia trwającym ponad rok na mocy umowy o pracę na czas nieokreślony
      lub
  • okresie zatrudnienia trwającym krócej niż rok (w takim przypadku zachowujesz prawo do takiego samego traktowania, jakie przysługuje obywatelom tego kraju, przez co najmniej kolejnych sześć miesięcy)
• rozpoczęcia szkolenia zawodowego (jeśli utrata pracy nie była uzasadniona powodami od Ciebie niezależnymi, szkolenie musi być związane z poprzednią pracą).

Emeryci

Jeśli jesteś emerytem, możesz mieszkać w dowolnym kraju UE, jeśli posiadasz:

• pełne ubezpieczenie zdrowotne w takim kraju
• wystarczające dochody (z dowolnego źródła), aby móc żyć bez zasiłku.

Rejestracja

Przez pierwsze trzy miesiące pobytu w nowym kraju nie masz obowiązku rejestracji (w celu uzyskania dokumentu potwierdzającego prawo pobytu), ale jeśli chcesz, możesz się zarejestrować.

Po trzech miesiącach w nowym kraju może być konieczna rejestracja we właściwym urzędzie (często jest to urząd miasta lub lokalny posterunek policji).

Aby uzyskać zaświadczenie o rejestracji, potrzebujesz:

• Pracownicy/Oddelegowani za granicę 
  • ważnego dowodu tożsamości lub paszportu
  • świadectwa pracy lub potwierdzenia zatrudnienia od pracodawcy
• Samozatrudnieni 
  • ważnego dowodu tożsamości lub paszportu
  • dowodu statusu osoby samozatrudnionej
• Emeryci 
  • ważnego dowodu tożsamości lub paszportu
  • dowodu kompleksowego ubezpieczenia zdrowotnego
  • dowodu, że możesz się utrzymać bez zasiłku.

Nie masz obowiązku przedstawienia żadnych innych dokumentów.

Po zarejestrowaniu się otrzymasz zaświadczenie o rejestracji. To zaświadczenie potwierdza Twoje prawo do pobytu w tym kraju. Zawiera Twoje imię i nazwisko, adres oraz datę rejestracji.

Zaświadczenie powinno być wydane natychmiast i kosztować nie więcej, niż obywatele danego kraju płacą za wydanie dowodu tożsamości.

Powinno mieć nieograniczoną ważność (bez potrzeby odnawiania), aczkolwiek może być wymagane zgłaszanie władzom lokalnym wszelkich zmian adresu.

W razie problemów z uzyskaniem zaświadczenia o rejestracji możesz skorzystać z naszej pomocy.

Równe traktowanie

Podczas pobytu w nowym kraju masz prawo do takiego samego traktowania jak obywatele tego kraju, zwłaszcza pod względem dostępu do zatrudnienia, płac, świadczeń ułatwiających dostęp do rynku pracy, zapisów do szkół itd.

Wezwanie do opuszczenia kraju/Wydalenie

Możesz mieszkać w innym kraju UE, dopóki przestrzegasz warunków pobytu. Jeśli naruszysz takie warunki, władze krajowe mogą wezwać Cię do opuszczenia kraju.

W wyjątkowych sytuacjach władze kraju, w którym przebywasz, mogą zdecydować się na wydalenie Cię ze względów polityki publicznej, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia publicznego, ale wyłącznie w przypadku gdy potrafią wykazać, że stanowisz poważne zagrożenie.

Decyzja o wydaleniu lub wezwanie do opuszczenia kraju muszą zostać Ci przekazane na piśmie. Taki dokument musi określać wszystkie przyczyny oraz wskazywać sposób i termin odwołania się.

Jeśli zgodnie z prawem przebywasz w innym kraju UE przez pięć kolejnych lat – jako pracownik oddelegowany za granicę, emeryt lub osoba samozatrudniona – automatycznie nabywasz prawo pobytu stałego w tym kraju. To znaczy, że możesz przebywać tam, jak długo zechcesz.

Na ciągłość Twojego pobytu nie mają wpływu:

• tymczasowe nieobecności (mniej niż sześć miesięcy rocznie)
• dłuższe nieobecności w związku z obowiązkową służbą wojskową
• jedna nieobecność przez okres 12 kolejnych miesięcy z ważnych względów, takich jak ciąża i poród, poważna choroba, praca, szkolenie zawodowe lub delegacja w innym kraju.

Byli pracownicy i osoby samozatrudnione

Możesz kwalifikować się do pobytu stałego wcześniej, jeśli nie pracujesz już ze względu na:

• przejście na emeryturę, po przepracowaniu w danym kraju ostatniego roku lub spędzeniu tam trzech kolejnych lat
• niezdolność do dalszej pracy, po spędzeniu w danym kraju dwóch kolejnych lat
• niezdolność do dalszej pracy spowodowaną wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową – w takim przypadku masz prawo zostać w danym kraju bez względu na długość dotychczasowego pobytu.

Dokument pobytu stałego

Ten dokument różni się od zaświadczenia o rejestracji, które jest obowiązkowe w wielu krajach. Dokument pobytu stałego nie jest obowiązkowy. Potwierdza Twoje prawo do pobytu w kraju, w którym obecnie mieszkasz na stałe, bez żadnych warunków.

To znaczy, że władze nie mogą już wymagać od Ciebie udowodnienia, że masz pracę, wystarczające środki utrzymania, ubezpieczenie zdrowotne itd. Dokument pobytu stałego może być przydatny w kontaktach z urzędami lub przy załatwianiu formalności administracyjnych.

Jeśli wystąpisz do władz o dokument pobytu stałego, mają obowiązek wydania go w najwcześniejszym możliwym terminie i za opłatą nie większą od ponoszonej przez obywateli danego kraju za wydanie dowodu tożsamości. Jeśli tak się nie stanie, możesz skorzystać z naszej pomocy.

Dokument powinien mieć nieograniczoną ważność i nie wymagać odnawiania.

Aby go uzyskać, musisz przedstawić:

• dowód, że mieszkasz w danym kraju od pięciu lat, np. ważne zaświadczenie o rejestracji wydane po Twoim przyjeździe

lub

• dowód, że już nie pracujesz i spełniasz warunki wcześniejszego przyznania prawa pobytu stałego.

Równe traktowanie

Podczas pobytu stałego w innym kraju przysługują Ci takie same prawa, świadczenia i przywileje, jak obywatelom tego kraju.

Wydalenie

W wyjątkowych sytuacjach władze kraju, w którym mieszkasz, mogą zdecydować się na wydalenie Cię ze względów polityki publicznej lub bezpieczeństwa publicznego, ale wyłącznie w przypadku gdy potrafią wykazać, że stanowisz bardzo poważne zagrożenie.

Decyzja o wydaleniu musi Ci zostać przekazana na piśmie. Taki dokument musi określać wszystkie przyczyny oraz wskazywać sposób i termin odwołania się.