Uczciwa konkurencja - Polska

Ostatnia aktualizacja 10/2012

Wymogi prawne

Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi podstawę prawną działalności Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK), Upoważnia Prezesa Urzędu do prowadzenia postępowań antymonopolowych w sprawach praktyk ograniczających konkurencję - nadużywania pozycji dominującej na rynku oraz niedozwolonych porozumień (karteli). Mogą się one zakończyć nakazem zaniechania kwestionowanych działań oraz nałożeniem kary pieniężnej.

Prawo antymonopolowe

Zgodnie z postanowieniami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes urzędu wydaje decyzję zakazujące nadużywania pozycji dominującej i zawierania porozumienień ograniczających konkurencję.

Porozumienia

Zakaz porozumień ograniczających konkurencję dotyczy porozumień, których celem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie konkurencji na rynku właściwym dla danych przedsiębiorców.

Prezes UOKiK analizuje, czy nastąpiło zakłócenie konkurencji w wyniku porozumienia ograniczającego konkurencję.

Zgodnie z postanowieniami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane są porozumienia, których celem lub skutkiem jest ograniczenie konkurencji.

Zakazane są porozumienia polegające w szczególności na:

ustalaniu, bezpośrednio lub pośrednio, cen i innych warunków zakupu lub sprzedaży towarów;
ograniczaniu lub kontrolowaniu produkcji lub zbytu oraz postępu technicznego lub inwestycji;
podziale rynków zbytu lub zakupu;
stosowaniu w podobnych umowach z osobami trzecimi uciążliwych lub niejednolitych warunków umów, stwarzających tym osobom zróżnicowane warunki konkurencji;
uzależnianiu zawarcia umowy od przyjęcia lub spełnienia przez drugą stronę innego świadczenia, niemającego rzeczowego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy;
ograniczaniu dostępu do rynku lub eliminowaniu z rynku przedsiębiorców nieobjętych porozumieniem;
uzgadnianiu przez przedsiębiorców przystępujących do przetargu lub przez tych przedsiębiorców i przedsiębiorcę będącego organizatorem przetargu warunków składanych ofert, w szczególności z zakresu prac lub ceny.

Nadużywanie pozycji dominującej

Samo posiadanie pozycji dominującej nie jest zakazane, natomiast niedozwolone jest jej nadużywanie, czyli praktyka przynosząca szkody innym uczestnikom rynku. Z punktu widzenia przepisów prawa konkurencji nie ma przy tym znaczenia, czy przedsiębiorca działał w sposób zamierzony, czy też niezamierzony.

Pozycję dominującą posiada podmiot, który ma możliwość działania w znacznym zakresie niezależnie od swoich konkurentów, partnerów handlowych oraz konsumentów. Dzięki dużej sile rynkowej może on skutecznie oddziaływać na rynek i tym samym ograniczać istniejącą na nim konkurencję. Takie działania nie byłyby możliwe na rynku charakteryzującym się efektywną konkurencją, ponieważ spotkałyby się ze skuteczną reakcją konkurentów i konsumentów.

Ustawa antymonopolowa wprowadziła zasadę domniemania, dzięki której możliwe jest określenie pozycji rynkowej przedsiębiorcy. Zgodnie z zapisami ustawy, dominantem jest podmiot gospodarczy, którego udział w rynku przekracza 40 proc. Termin „domniemanie” oznacza w tym przypadku, że samo przekroczenie progu 40 proc. nie przesądza automatycznie o posiadaniu pozycji dominującej. Każdorazowo przeprowadzana jest analiza ogółu czynników funkcjonowania przedsiębiorcy na rynku.

Najczęściej spotykane praktyki nadużywania pozycji dominującej to:

praktyki cenowe, polegające na bezpośrednim lub pośrednim narzucaniu nieuczciwych cen lub warunków umów (np. cen rażąco niskich, odległych terminów płatności);
sztuczne ograniczanie wielkości produkcji lub podaży produktu, ze szkodą dla partnerów handlowych i konsumentów;
dyskryminacja, czyli stosowanie w umowach z par-tnerami handlowymi uciążliwych lub niejednolitych postanowień, stwarzających im zróżnicowane warunki konkurencji;
stosowanie umów wiązanych, uzależniających zawarcie umowy od przyjęcia lub spełnienia przez drugą stronę innego świadczenia;
ograniczanie rozwoju konkurencji polegające na przeciwdziałaniu kształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji;
narzucanie uciążliwych warunków umów przynoszących przedsiębiorcy nieuzasadnione korzyści;
podział rynku według kryterium terytorialnego, asortymentowego lub podmiotowego.

Podane tu przykłady tworzą katalog otwarty, gdyż zakaz nadużywania pozycji dominującej może również odnosić się do praktyk niewskazanych w ustawie antymonopolowej.

Ustawa reguluje także zasady koncentracji przedsiębiorstw.

Koncentracje - Polska

Inne rodzaje nieuczciwej konkurencji

Innym aktem prawnym regulującym problematykę konkurencji jest ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeśli zagraża lub narusza ono interes innego przedsiębiorcy lub klienta.

Czynami nieuczciwej konkurencji są szczególności: wprowadzające w błąd oznaczenie przedsiębiorstwa, fałszywe lub oszukańcze oznaczenie pochodzenia geograficznego towarów albo usług, wprowadzające w błąd oznaczanie towarów lub usług, naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa, nakłanianie do rozwiązania lub niewykonania umowy, naśladownictwo produktów, pomawianie lub nieuczciwe zachwalanie, utrudnianie dostępu do rynku, przekupstwo osoby pełniącej funkcję publiczną, a także nieuczciwa lub zakazana reklama, organizowanie systemu sprzedaży lawinowej oraz prowadzenie lub organizowanie działalności w systemie konsorcyjnym.

Ustawa reguluje także zasady odpowiedzialności cywilnej w przypadku dokonania czynu nieuczciwej konkurencji.

Pomoc publiczna

Zasady monitorowania i przyznawania pomocy publicznej są oparte bezpośrednio na prawie UE. Polskie przepisy dotyczące pomocy publicznej regulują krajowe procedury powiadamiania Komisji Europejskiej o przyznawaniu pomocy.
Ustawa o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej

Projekty programów przewidujących udzielanie pomocy wymagają uzyskania opinii Prezesa UOKiK, który musi zadecydować, czy dany projekt jest zgodny z zasadami wspólnego rynku, a w razie konieczności, zaproponować niezbędne zmiany.

Prezes UOKiK musi zostać niezwłocznie poinformowany o rozpoczęciu procedury udzielania pomocy, a następnie poinformować Komisję Europejską, która może sprawdzić, czy pomoc publiczna jest zgodna z właściwymi przepisami.

Ochrona konsumentów

Podstawowym zadaniem UOKiK w zakresie wdrażania rządowej polityki ochrony konsumentów jest interweniowanie w przypadku naruszenia interesów publicznych - a mianowicie, wszczynanie postępowań administracyjnych w przypadku naruszenia zbiorowych interesów konsumentów.

Prezes Urzędu wydaje decyzje zakazujące stosowania praktyk, które naruszają prawa słabszych uczestników rynku, a także nakłada kary pieniężne w wysokości do 10% przychodów przedsiębiorcy w roku poprzedzającym wydanie decyzji.

Naruszanie zbiorowych interesów konsumentów

Ważnym narzędziem Prezesa UOKiK jest prawo kontroli wzorców umownych oferowanych konsumentom.

Niedozwolone klauzule - informacje podstawowe

W następstwie kontroli, do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kierowane są liczne wnioski o zakazanie stosowania postanowień umownych. Postanowienia, które zostaną wpisane do Rejestru klauzul niedozwolonych, nie mogą być stosowane w umowach z konsumentami.

Krajowe organy antymonopolowe

Prezes UOKiK jest centralnym organem administracji państwowej. Odpowiada bezpośrednio przed Prezesem Rady Ministrów. Powoływany jest przez premiera spośród osób wyłonionych w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru.

Do kompetencji Prezesa UOKiK należy kształtowanie polityki antymonopolowej oraz polityki ochrony konsumentów.

Strona internetowa UKOiK

Fuzje podlegają ścisłym przepisom prawnym.

Łączenie firm — Polska

Procedury administracyjne

Kontrola Koncentracji

Jedynie koncentracje przedsiębiorstw, które wywołują skutki na polskim rynku, objęte są kontrolą Prezesa UOKiK, którego należy powiadomić w razie zamiaru koncentracji.

Prezes wydaje zgodę koncentracji, jeżeli w jej wyniku konkurencja nie zostanie znacząco ograniczona; w przeciwnym przypadku może zakazać koncentracji.

W przypadku dokonania koncentracji bez zgody Prezesa UOKiK, może on podjąć działania zmierzające do przywrócenia stanu efektywnej konkurencji - na przykład przez nakazanie podziału przedsiębiorcy bądź odsprzedaży części udziałów, a także nałożyć na podmioty biorące w niej udział karę finansową w wysokości do 10 proc. ubiegłorocznego przychodu.

Spory sadowe

W przypadkach innych niż porozumienia ograniczające konkurencję lub nadużywanie pozycji dominującej, przedsiębiorca, który uzna, że jego interesy zostały naruszone przez konkurenta, może dochodzić swych roszczeń przed sądem cywilnym, w oparciu o ustawę o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

Źródła informacji

Sekcja dotycząca jakości na stronie usług dla przedsiębiorców Krajowej Izby Gospodarczej zawiera informacje na temat wdrażania systemu przeciwdziałania zagrożeniom korupcyjnym.

UOKiK udostępnia informacje na temat interpretowania przepisów prawnych.