Ścieżka nawigacji

Normy społeczne - Polska

Ostatnia aktualizacja 12/2012

Wymogi prawne

Polski Kodeks pracy określa prawa i obowiązki pracowników i pracodawców.

Standardy socjalne

Równość i brak dyskryminacji

Pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązywania i rozwiązywania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia. Jakakolwiek dyskryminacja w zatrudnieniu, bezpośrednia lub pośrednia, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną jest bezprawna, bez względu na to, czy pracownik jest zatrudniony na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

Za bezpieczeństwo i higienę pracy odpowiedzialny jest pracodawca. Jego obowiązkiem jest zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym stosowanie środków zapobiegających wypadkom przy pracy, chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą.

Pracodawca zobowiązany jest oceniać i dokumentować ryzyko zawodowe związane z wykonywaną  pracą oraz stosować niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko, informować pracowników o ryzyku zawodowym i zasadach ochrony przed zagrożeniami. Pracodawca jest także zobowiązany dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie środki ochrony indywidualnej, jeśli są niezbędne dla ochrony przed zagrożeniami występującymi w środowisku pracy.

Według ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, wypadek przy pracy to nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w związku z pracą i które skutkuje urazem lub śmiercią. Za choroby zawodowe uważa się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych, jeżeli spowodowane zostały czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy.

Prawo pracy

Kodeks pracy szczegółowo reguluje nawiązanie i rozwiązanie stosunku pracy, podstawowe zasady ustalania wynagrodzeń, kwestie czasu pracy i urlopów, zatrudnienia osób nieletnich, zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz kwestie związane z układami zbiorowymi pracy.

Umowa o pracę

Zawierając umowę o pracę, pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w czasie i miejscu przez niego wyznaczonym. Pracodawca zobowiązuje się do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Umowa o pracę powinna być zawarta w formie pisemnej i określać strony umowy, rodzaj umowy, datę jej zawarcia oraz warunki zatrudnienia i płacy, a w szczególności:

  • rodzaj pracy,
  • miejsce wykonywania pracy,
  • termin rozpoczęcia pracy,
  • wynagrodzenie odpowiadające rodzajowi pracy,
  • wymiar czasu pracy.
  • Umowa o pracę

Warunki pracy

Czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym, a z godzinami nadliczbowymi nie może przekraczać 48 godzin tygodniowo w okresie rozliczeniowym. Za pracę w godzinach nadliczbowych przysługuje dodatkowe wynagrodzenie lub czas wolny rozliczany na zasadach określanych w Kodeksie pracy.

Wymiar corocznego urlopu przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze godzin jest następujący:

  • 20 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat;
  • 26 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku.

Pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze:

  • 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,
  • 31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie,
  • 33 tygodni w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie,
  • 35 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie,
  • 37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.

Co najmniej 2 tygodnie urlopu macierzyńskiego mogą przypadać przed przewidywaną datą porodu.

Kodeks pracy reguluje również szczegółowo sytuację pracowników przyjmujących dziecko na wychowanie.

Pracownica, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu. W takim przypadku niewykorzystanej części urlopu macierzyńskiego udziela się pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko, na jego pisemny wniosek.

Pracownikowi-ojcu przysługuje urlop ojcowski w wymiarze 2 tygodni, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia.

Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 4 roku życia.

Ponadto, pracownik może skorzystać z urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia, jeżeli z powodu stanu zdrowia dziecko wymaga osobistej opieki.

Wynagrodzenie za pracę powinno być tak ustalone, aby odpowiadało w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu. Powinno także uwzględniać ilość i jakość świadczonej pracy.

Aby chronić wynagrodzenie pracowników, polski Kodeks pracy zawiera zapis zabraniający pracownikowi zrzeczenia się prawa do wynagrodzenia oraz przeniesienia takiego prawa na inną osobę.

Minimalne gwarantowane wynagrodzenie w 2013 r. wynosi 1600 zł brutto, dla pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze godzin.

Ochrona pracy

Spory z zakresu prawa pracy rozstrzygają sądy pracy. Kodeks pracy stanowi jednak, że pracodawca i pracownik powinni dążyć do polubownego załatwienia sporu.

Kodeks postępowania cywilnego zawiera specjalne procedury dotyczące prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, których celem jest ułatwienie pracownikom dochodzenia swoich roszczeń.

W Polsce zasady prowadzenia akcji strajkowej regulowane są przez ustawę o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Ustawa ta nie przyznaje pracodawcy prawa do lokautu. Za nieprzestrzeganie prawa grozi kara grzywny lub kara ograniczenia wolności.

Uzupełnieniem wymogów dotyczących zarządzania kadrami są podstawowe reguły społeczne.

Firmy mogą z własnej inicjatywy swobodnie wychodzić poza minimalne prawne wymogi społeczne.

Procedury administracyjne

Pracodawca rozpoczynający działalność ma obowiązek, w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia tej działalności, zawiadomić na piśmie właściwego inspektora pracy i właściwego państwowego inspektora sanitarnego o miejscu, rodzaju i zakresie prowadzonej działalności.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

Państwowa Inspekcja Pracy jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania przepisów prawa pracy.

Ubezpieczenia społeczne

Informacje na temat przesyłania danych pracowników do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), informacje na temat sposobu opłacania składek i procedury identyfikacji płatnika można znaleźć w następującym dokumencie:

Na stronie ZUS-u znaleźć można następujące procedury:

Źródła informacji

Sekcja Kadry na stronie katalogu usług Krajowej Izby Gospodarczej zawiera informacje i usługi związane z zatrudnieniem i zarządzaniem kadrami.

Instytut Badań nad Demokracją i Przedsiębiorstwem Prywatnym ( IPED - Institute for Private Enterprise and Democracy) IPED przy Krajowej Izbie Gospodarczej opracował i upowszechnia wśród przedsiębiorstw standard zarządzania kapitałem ludzkim "Zatrudnienie Fair Play". To przedsięwzięcie przyczynia się do zminimalizowania dyskryminacji jako istotnego problemu rynku pracy. Stosowanie standardu pomaga przystosować przedsiębiorstwo i pracowników do zmian strukturalnych w gospodarce.

Programy

Krajowa Izba Gospodarcza prowadzi program Przedsiębiorstwo Fair Play promujący etykę przedsiębiorczości w kontaktach z klientami, partnerami, pracownikami, udziałowcami, społecznością lokalną oraz władzami lokalnymi i państwowymi, a także w przestrzeganiu przyjętych norm prawnych i społecznych.

Sprawdź również przepisy w tej dziedzinie w:

Życie i przemieszczanie się w Europie

Pomoc

Pomoc

Enterprise Europe Network - punkty kontaktowe

Sieć Enterprise Europe Network zapewnia przedsiębiorstwom informacje i porady za pośrednictwem  lokalnych punktów kontaktowych.

  • Enterprise Europe Network English

Znajdź najbliższy punkt kontaktowy, aby otrzymać indywidualną pomoc:

Dalsza pomoc

Organizacje pracodawców

Regionalne organizacje członkowskie Krajowej Izby Gospodarczej biorą udział w dyskusjach i inicjatywach na rzecz podniesienia kwalifikacji pracowników i równości płci. Izby gospodarcze oferują także szkolenia dla firm oraz informacje na temat prawa pracy.

Organizacje związkowe