Ochrona środowiska - Polska

Ostatnia aktualizacja 12/2012

Wymogi prawne

Zgodnie z Ustawą Prawo Ochrony Środowiska, przedsiębiorstwa mają obowiązek ponoszenia opłat za emitowanie gazów i pyłów do atmosfery, wprowadzanie ścieków do środowiska (wody lub ziemi), pobór wody oraz składowanie odpadów.

Ustawa Prawo Ochrony Środowiska

W Polsce istnieje system opłat ekologicznych, w tym za emisję gazów i pyłów do atmosfery, pobór wody, wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi oraz składowanie odpadów. Opłaty określono w rozporządzeniu Rady Ministrów z 2008 roku. Opłaty te są określane stosownie na dany rok w corocznie wydawanych obwieszczeniach Ministra Środowiska w tym zakresie.

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska

Przedsiębiorcy mają obowiązek poznać i stosować przepisy w zakresie ochrony środowiska.

Ekoportal

Kontrola ochrony środowiska

Gospodarka odpadami

Ustawa o odpadach nakłada na każdego posiadacza odpadów obowiązek prowadzenia ilościowej i jakościowej ewidencji odpadów zgodnie z przyjętym katalogiem odpadów i listą odpadów niebezpiecznych. Obowiązek ten nie dotyczy wytwórców odpadów komunalnych, wytwórców odpadów w postaci pojazdów wycofanych z eksploatacji, jeżeli pojazdy te zostały przekazane do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącego punkt zbierania pojazdów, a także osób fizycznych i jednostek organizacyjnych, nie będących przedsiębiorcami, które wykorzystują odpady na własne potrzeby.

Niezależnie od obowiązków nałożonych na posiadacza odpadów przez przepisy w/w aktów prawnych, posiadacz odpadów szczególnego rodzaju ma także obowiązki, na podstawie następujących ustaw szczególnych:

Substancje chemiczne

Krajowe Centrum Informacyjne ds. REACH

Woda

Prawo wodne określa ogólne zasady ochrony wód, w tym zakazy lub ograniczenia dotyczące korzystania z wód, wskazuje przepisy wykonawcze, w których sprecyzowano standardy jakości, jakie muszą spełniać ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi.

Dodatkowo kwestie związane z odprowadzaniem ścieków przemysłowych do systemów kanalizacyjnych reguluje Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.

Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków

Klimat i atmosfera

Podstawowym dokumentem w zakresie ochrony klimatu w Polsce jest Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu oraz stanowiący jej uzupełnienie - Protokół z Kioto (PzK).

System handlu emisjami obejmuje przepisy prawa, informacje i wszelkie zagadnienia dotyczące opłat za emisję do atmosfery gazów cieplarnianych i innych substancji.

System handlu emisjami obejmuje przepisy prawa, informacje i wszelkie zagadnienia dotyczące emisji do atmosfery gazów cieplarnianych

Ochrona przed hałasem

Wskazane prawem podmioty mają obowiązek wykonywania pomiarów hałasu w środowisku. Zakres podmiotowy i przedmiotowy określa poniższe rozporzadzenie:

Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów poziomu w środowisku substancji lub energii przez zarządzającego drogą, linią kolejową, linią tramwajową, lotniskiem, portem

Obowiązki reguluje ustawa prawo ochrony środowiska:

obowiązek dotrzymania standardów akustycznych określonych rozporządzeniem Ministra Środowiska,
w razie przekroczenia dopuszczalnych standardów akustycznych (LAeq D i LAeq N) organy ochrony środowiska wydaja decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu w środowisku,
wydawanie pozwolen zintegrowanych dla instalacji, łącznie z analizą akustycznego oddziaływania na środowisko (LAeq D i LAeq N).

Ochrona radiologiczna

Działalność związana z narażeniem na promieniowanie regulowana jest przez Prawo atomowe:

Ustawa Prawo atomowe

Inspekcje

Kontrole podmiotów korzystających ze środowiska wykonują Główny Inspektor Ochrony Środowiska, wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska oraz upoważnieni przez nich pracownicy Inspekcji Ochrony Środowiska (inspektorzy). Zakres i tryb wykonywania zadań kontrolnych przez Inspekcję Ochrony Środowiska reguluje ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska:

Kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska sprawować mogą również marszałek województwa, starosta oraz wójt, burmistrz lub prezydent miasta w zakresie uregulowanym w aktach prawa krajowego.

Kontrole przedsiębiorców prowadzone są na zasadach określonych w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej.

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej

Inspekcja Ochrony Środowiska kontroluje dotrzymywanie przez podmioty korzystające ze środowiska dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku, określonych poniższym rozporządzeniem oraz dopuszczalnych poziomów hałasu określonych decyzją właściwego organu (decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu lub pozwolenie zintegrowane), jeśli taka została wydana.

Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku

Nadzór nad działalnością związaną z wykorzystaniem promieniowania jonizującego sprawuje Państwowa Agencja Atomistyki, działająca jako urząd dozoru jądrowego:

Ustawa Prawo atomowe

Firmy mogą z własnej inicjatywy swobodnie wychodzić poza minimalne prawne wymogi środowiskowe.

Zrównoważony rozwój — Polska

Procedury administracyjne

Składanie deklaracji

Gospodarka odpadami

Przedsiębiorcy wprowadzający do obrotu na terytorium RP baterie lub akumulatory oraz prowadzący zakłady przetwarzania zużytych baterii lub zużytych akumulatorów mają obowiązek uzyskania wpisu do rejestru, prowadzonego przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska.

Wzory wniosków o wpis do rejestru

Przedsiębiorcy wprowadzający sprzęt do obrotu na terytorium RP, zbierający zużyty sprzęt, prowadzący zakłady przetwarzania, działalność w zakresie recyklingu lub inne niż recykling procesy odzysku a także organizacje odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego, zobowiązani są do wpisu do rejestru prowadzonego przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska.

Wzór wniosku o wpis do rejestru lub jego zmianę [2 MB]

Posiadacz odpadów może być zwolniony z obowiązku uzyskania zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie zbierania lub transportu odpadów, zgodnie z przepisami poniższego Rozporządzenia. W opisywanym przypadku jest on zobowiązany skierować do starosty zgłoszenie. Starosta wpisuje takiego posiadacza odpadów do właściwego rejestru.

Rozporządzenie w sprawie rodzajów odpadów, których zbieranie lub transport nie wymagają zezwolenia na prowadzenie działalności

Substancje chemiczne

Dokumenty rejestracyjne dla substancji oraz zgłoszenia informacji o klasyfikacji substancji składane są w Europejskiej Agencji Chemikaliów poprzez portal REACH-IT. Poinformowania o wprowadzeniu do obrotu preparatu niebezpiecznego składane są do Biura ds. Substancji i Preparatów Chemicznych.

Portal REACH-IT
Biuro ds. Substancji i Preparatów Chemicznych

Woda

Zgodnie z przepisami prawa wodnego, przedsiębiorstwo jest zobowiązane do posiadania pozwolenia wodnoprawnego, jeśli podejmuje działalność związaną z:

gospodarowaniem wodą (np. pobór wód powierzchniowych i podziemnych czy odprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w określonych ilościach;
wprowadzaniem ścieków przemysłowych zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego do systemów kanalizacyjnych należących do innych podmiotów.

Klimat i atmosfera

Procedura krajowa realizacji i zatwierdzania projektu:

opracowanie wstępnego opisu projektu (tzw. PIN - Project Idea Note) i przedłożenie go do Ministerstwa Środowiska (MŚ), jak i Krajowego Ośrodka bilansowania i zarządzania emisjami,
wydanie przez Ministra Środowiska wstępnego Listu Popierającegoprojekt (LoE - Letter of Endorsement) na podstawie przedstawionej dokumentacji (PIN) oraz Krajowego Ośrodka bilansowania i zarządzania emisjami,
przygotowanie właściwej dokumentacji projektu - Dokumentu Projektowego Przedsięwzięcia (tzw. PDD - Project Design Document) wraz z określeniem linii bazowej oraz planem monitorowania, a następnie przedłożenie go do MŚ i Krajowego Ośrodka bilansowania i zarządzania emisjami Ocena projektu przez międzynarodową niezależną jednostkę (AIE - Accredited Independent Entity) i przekazanie do MŚ i Krajowego Ośrodka bilansowania i zarządzania emisjami sporządzonego przez tę jednostkę wstępnego raportu z oceny PDD (Determination Report),
zatwierdzenie projektu poprzez wydanie przez Ministerstwo Środowiska Listu Zatwierdzającego projekt (LoA - Letter of Approval) na podstawie PDD, raportu z oceny oraz opinii Krajowego Ośrodka bilansowania i zarządzania emisjami,
realizacja inwestycji w ramach projektu JI,
monitorowanie zrealizowanego projektu JI - bieżący monitoring zrealizowanej inwestycji (osiągniętych efektów emisyjnych) w ramach projektu JI przez podmiot realizujący projekt,
weryfikacja projektu przez niezależną jednostkę - weryfikacja redukcji emisji wygenerowanych przez projekt,
transfer zweryfikowanych jednostek redukcji emisji (ERUs) do nabywającej jednostki lub strony Załącznika I Konwencji klimatycznej.

Pozwolenia i licencje

Gospodarka odpadami

Posiadacz odpadów - w zależności od prowadzonej działalności - jest obowiązany do uzyskania:

pozwolenia na wytwarzanie odpadów, które powstają w związku z eksploatacją instalacji, jeżeli wytwarza powyżej 1 Mg odpadów niebezpiecznych rocznie lub powyżej 5 tysięcy Mg odpadów innych niż niebezpieczne rocznie;
decyzji zatwierdzającej program gospodarki odpadami niebezpiecznymi, jeżeli wytwarza odpady niebezpieczne w ilości powyżej 0,1 Mg rocznie;
zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów;
zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie zbierania odpadów oraz prowadzenie działalności w zakresie transportu odpadów;
wymóg uzyskania powyższych decyzji nie dotyczy wytwórcy odpadów prowadzącego instalację, na której prowadzenie wymagane jest pozwolenie zintegrowane, o którym mowa w przepisach o ochronie środowiska.

Wniosek o wydanie jednej z powyższych decyzji należy przedłożyć właściwemu organowi, którym w zależności od skali przedsięwzięcia jest marszałek województwa bądź starosta w miejscu wytwarzania odpadów. We wniosku należy wskazać obszar prowadzonej działalności.

Wniosek o zatwierdzenie programu gospodarki odpadami niebezpiecznymi, do którego dołącza się ten program, wytwórca odpadów niebezpiecznych obowiązany jest przedłożyć właściwemu organowi na 30 dni przed rozpoczęciem działalności powodującej powstawanie odpadów niebezpiecznych lub zmianą tej działalności wpływającą na rodzaj, ilość wytwarzanych odpadów niebezpiecznych lub sposób gospodarowania nimi.

Ustawa o odpadach

Substancje chemiczne

Wnioski o zezwolenie na zastosowanie substancji z załącznika XIV rozporządzenia REACH składane są w Europejskiej Agencji Chemikaliów poprzez portal REACH-IT. Wnioski o zezwolenie na wwóz i wywóz niebezpiecznych chemikaliów składane są do Biura ds. Substancji i Preparatów Chemicznych. Wnioski o odstępstwo od wymogów dotyczących biodegradacji dla substancji powierzchniowo czynnych składa się do Biura ds. Substancji i Preparatów Chemicznych.

Portal REACH-IT
Biuro ds. Substancji i Preparatów Chemicznych

Woda

Pozwolenia wodnoprawne są wydawane zgodnie z przepisami prawa wodnego przez odpowiedni organ administracyjny: starostę, marszałka województwa lub dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Decyzje te wydawane są na wniosek podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą Do wniosku należy dołączyć operat wodnoprawny, ale także inne dokumenty wymagane w określonym przypadku.

Klimat i atmosfera

Jednostki organizacyjne wprowadząjące zanieczyszczenia do powietrza zobowiązane są do uzyskania pozwolenia na wprowadzanie pyłów i gazów do powietrza. W pozwoleniach tych określane są standardy emisyjne. Kwestie wydawania pozwoleń na wprowadzanie zanieczyszczeń reguluje:

Rozporządzenie w sprawie standardów emisyjnych z instalacji

Pozwolenia na wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza wydaje sie na okres 10 lat.

Ponadto w prawodawstwie polskim zostały określone przypadki instalacji które nie wymagają pozwolenia na wprowadzanie zanieczyszczeń, ale wymagają zgłoszenia takiej instalacji do eksploatacji. Sprawy te zostały określone w:

Rozporządzeniu w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia

Ochrona radiologiczna

Niektóre rodzaje działalności wymagają uzyskania zezwolenia:

Pozwolenia zintegrowane

Pozwolenie zintegrowane jest jednym z rodzajów pozwoleń na wprowadzanie do środowiska substancji lub energii i zastępuje następujące pozwolenia "komponentowe": na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, wodnoprawne na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, na wytwarzanie odpadów i pozwolenie wodnoprawne na pobór wody. Pozwolenia te są wydawane przez marszałka województwa lub starostę.

W pozwoleniu musi być uwzględniony łączny wpływ zanieczyszczeń na wszystkie elementy środowiska, a także konieczność stosowania najlepszych dostępnych technik.

Inspekcje

Gospodarka odpadami

Posiadacz odpadów - w zależności od prowadzonej działalności - jest obowiązany do uzyskania:

pozwolenia na wytwarzanie odpadów, które powstają w związku z eksploatacją instalacji, jeżeli wytwarza powyżej 1 Mg odpadów niebezpiecznych rocznie lub powyżej 5 tysięcy Mg odpadów innych niż niebezpieczne rocznie;
decyzji zatwierdzającej program gospodarki odpadami niebezpiecznymi, jeżeli wytwarza odpady niebezpieczne w ilości powyżej 0,1 Mg rocznie;
zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów;
zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie zbierania odpadów oraz prowadzenie działalności w zakresie transportu odpadów;
wszystkie elementy zezwolenia powinny być uwzględnione w pozwoleniu zintegrowanym.

Wniosek o wydanie jednej z powyższych decyzji należy przedłożyć właściwemu organowi, którym w zależności od miesjca prowadzenia działalności, jest marszałek województwa, starosta lub regionalny dyrektor ochrony środowiska dla przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zamkniętych. We wniosku należy wskazać obszar prowadzonej działalności.

Ustawa o odpadach

Substancje chemiczne

Nadzór nad przestrzeganiem przepisów ustawy oraz przepisów rozporządzeń, m. in. REACH, sprawuje Państwowa Inspekcja Sanitarna,

Państwowa Inspekcja Sanitarna

albo Państwowa Inspekcja Sanitarna Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w zakresie swojej właściwości, oraz

Inspekcja Ochrony Środowiska;
Państwowa Inspekcja Pracy;
Inspekcja Handlowa;
Państwowa Straż Pożarna;
organy celne.

Klimat i atmosfera

Inspekcja Ochrony Środowiska kontroluje podmioty, prowadzące instalacje powodujące wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza.

Poradnik dla małych i średnich przedsiębiorstw

W przypadku przekroczenia dopuszczalnych wielkości emisji, określonych w pozwoleniach, wojewódzki inspektor ochrony środowiska wydaje decyzję nakładająca na podmiot karę pieniężną.

Ochrona przed hałasem

W przypadku przekroczenia, określonych w decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu lub pozwoleniu zintegrowanym, poziomów hałasu, wojewódzki inspektor ochrony środowiska wydaje decyzję w sprawie wymiaru kary biegnącej.

Obwieszczenie Ministra Środowiska w sprawie wysokości stawek kar

W przypadku przekroczenia warunków decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu czy pozwolenia zintegrowanego wojewódzki inspektor ochrony środowiska może w drodze decyzji wstrzymać użytkowanie instalacji.

Ochrona radiologiczna

Podmioty uczestniczące w kontrolach:

Kontrole dozorowe

Źródła informacji

Komitet Ochrony Środowiska Krajowej Izby Gospodarczej skupia ekspertów gospodarczych w dziedzinie ochrony środowiska i działa w zakresie:

kształtowania świadomości ekologicznej społeczeństwa i przedsiębiorców,
systemów zarządzania środowiskowego wg standardów międzynarodowych,
rozwiązań energooszczędnych oraz minimalizacji zanieczyszczeń w energetyce, energetyce alternatywnej (ze źródeł odnawialnych),
opiniowania projektów przepisów środowiskowych,
monitoringu prawa pod kątem wpływu na środowisko i działalność gospodarczą,
prezentacji najlepszych technologii przyjaznych środowisku, gospodarki wodnej, gospodarki odpadami.
Komitet ochrony środowiska

Sprawdź również przepisy w tej dziedzinie w:

Ochrona środowiska - Polska