Printbare versie | Juridische mededeling | Wat is er nieuw? | Zoek | Contact | Index | Glossarium | Over deze site
De resultaten van de Europese Conventie Sla taalkeuze over en ga direct naar lijst met samenvattingen (toegangstoets=1)
EUROPA > Samenvattingen van de wetgeving > De grondbeginselen van de Unie

DE OPBOUW VAN EUROPA AAN DE HAND VAN DE VERDRAGEN >

Archief   Archief   Archief   Archief

De grondbeginselen van de Unie


Waarden en doelstellingen van de Unie


Inleiding
Instelling van de Unie
De waarden van de Unie
De fundamentele beginselen
De doelstellingen van de Unie
De grondrechten
Overzichtstabel

INLEIDING

De preambule van de ontwerp-Grondwet begint met een citaat van Thucydides: "Onze constitutie [...] wordt democratisch genoemd, omdat de macht niet in handen is van een minderheid, maar van de grootst mogelijke meerderheid."

Onder verwijzing naar onder andere de culturele, religieuze en humanistische tradities van Europa en de vastbeslotenheid van de Europese volkeren om hun oude tegenstellingen te overwinnen en vorm te geven aan hun gemeenschappelijke lotsbestemming, komen in de preambule ruimschoots thema's uit de preambules van de bestaande Verdragen aan de orde. Ook nieuwe onderwerpen zijn toegevoegd, met name het humanisme maar ook de billijkheid en de nationale identiteit van de volkeren. De vraag of in de preambule een eventuele verwijzing naar God of naar christelijke waarden en de klassieke tradities moest worden opgenomen, is binnen de Conventie langdurig besproken. Hierover is consensus bereikt en in de preambule wordt uiteindelijk verwezen naar de "culturele, religieuze en humanistische tradities", een formulering waarin alle leden van de Conventie zich hebben kunnen vinden.

Hoewel titel I van deel I van de ontwerp-Grondwet "Definitie en doelstellingen van de Unie" luidt, zal de burger hier geen exacte definitie van de Europese Unie met een overzicht van haar voornaamste kenmerken aantreffen. De definitie wordt indirect gegeven in de zes eerste artikelen die betrekking hebben op de instelling van de Unie, de waarden en doelstellingen, de fundamentele vrijheden, de betrekkingen tussen de Unie en de lidstaten, en de rechtspersoonlijkheid.
Titel II van deel I bevat de bepalingen betreffende de grondrechten (artikel I-7) en het burgerschap (artikel I-8). Daarom is het Handvest van de grondrechten, waarvoor totnogtoe geen rechtsgrondslag bestond, in deel II van de Grondwet opgenomen. Dit laatste aspect is een grote stap vooruit.

[ Begin pagina ]

INSTELLING VAN DE UNIE

Bij artikel I-1 van de Grondwet wordt de Europese Unie ingesteld, die wordt geïnspireerd door de wil van de burgers en de staten van Europa om hun gemeenschappelijke toekomst op te bouwen. De lidstaten kennen de Unie bevoegdheden toe om hun gemeenschappelijke doelstellingen te bereiken. De Unie coördineert het beleid van de lidstaten dat is gericht op het bereiken van die doelstellingen en oefent de bevoegdheden uit die de lidstaten aan haar toebedelen.

De door de Conventie gehanteerde formule die zegt:"bij deze Grondwet wordt een Unie ingesteld", heeft een grondwettelijk karakter, terwijl in de huidige Verdragen de Hoge Verdragsluitende Partijen onderling de Unie en de Gemeenschap hebben ingesteld. Deze taal, die eigen is aan internationale verdragen, is nu vervangen door een nieuwe formulering waarmee het grondwettelijk karakter van het nieuwe Verdrag wordt benadrukt.

[ Begin pagina ]

DE WAARDEN VAN DE UNIE

Volgens het voorstel van de Conventie berust de Unie op de volgende waarden: eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten. Deze waarden, die in artikel I-2 worden genoemd, hebben de lidstaten gemeen. Bovendien worden de samenlevingen in de lidstaten gekenmerkt door pluralisme, verdraagzaamheid, rechtvaardigheid, solidariteit en non-discriminatie. Deze waarden spelen een belangrijke rol in met name twee concrete gevallen. Ten eerste is de eerbiediging van deze waarden een voorwaarde voor de toetreding van elke nieuwe lidstaat tot de Unie volgens de in artikel I-57 beschreven procedure. Ten tweede kan inbreuk op deze waarden ertoe leiden dat de lidmaatschapsrechten van de Unie voor een lidstaat worden geschorst (artikel I-58).

Aan de bestaande waarden heeft de Conventie nieuwe waarden toegevoegd, met name de menselijke waardigheid, gelijkheid en de hierboven aangehaalde typering van de samenlevingen in de lidstaten.

[ Begin pagina ]

DE FUNDAMENTELE BEGINSELEN

Wat de betrekkingen tussen de Unie en de lidstaten betreft, heeft de Conventie de relevante bepalingen in de huidige Verdragen samengevoegd in artikel I-5. Het betreft met name de eerbiediging van de nationale identiteit alsmede de fundamentele politieke en grondwettelijke structuren van de lidstaten. Ook het beginsel van loyale samenwerking wordt in dit artikel genoemd.

Aan artikel I-6 ontleent de Europese Unie haar rechtspersoonlijkheid, een vooruitgang die nog ondenkbaar was tijdens de Intergouvernementele Conferentie van Nice in 2000. Door de samenvoeging van de Europese Gemeenschap en de Europese Unie zal de nieuwe Unie het recht hebben om internationale overeenkomsten te sluiten, zoals de Europese Gemeenschap nu, zonder dat de verdeling van de bevoegdheden tussen de Unie en de lidstaten in gevaar komt.

In titel III, die de artikelen I-9 tot en met I-17 bevat, zijn de bevoegdheden van de Unie vastgelegd. Het door het Hof van Justitie uitgewerkte beginsel dat inhoudt dat het recht van de Unie voorrang heeft op het recht in de lidstaten is formeel opgenomen in artikel I-10.

In artikel I-4 van de ontwerp-Grondwet wordt het vrije verkeer van personen, diensten, goederen en kapitaal binnen de Unie gewaarborgd en iedere discriminatie op grond van nationaliteit verboden.

[ Begin pagina ]

DE DOELSTELLINGEN VAN DE UNIE

In artikel I-3 van de ontwerp-Grondwet, dat betrekking heeft op de interne en externe doelstellingen van de Unie, worden de bepalingen van het Verdrag betreffende de Europese Unie (EU-Verdrag) en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (EG-Verdrag) samengevoegd. Deze doelstellingen moeten de Unie leiden bij de vaststelling en uitvoering van al haar beleidsmaatregelen.

De hoofddoelstellingen van de Unie zijn de bevordering van de vrede, van haar waarden en van het welzijn van haar volkeren.

Aan de in de huidige Verdragen genoemde doelstellingen worden in de ontwerp-Grondwet de bevordering van wetenschappelijke en technische vooruitgang, de solidariteit tussen generaties en de bescherming van de rechten van het kind toegevoegd. De economische en sociale samenhang krijgt een territoriale dimensie. De verscheidenheid van cultuur en taal en de instandhouding en ontwikkeling van het Europees cultureel erfgoed worden ook doelstellingen van de Unie.

Bovendien stelt de Unie zich met dit artikel ten doel haar burgers een interne markt te bieden waar de mededinging vrij en onvervalst is, alsmede een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid zonder binnengrenzen. In artikel I-4, dat ook aan de interne markt is gewijd, garandeert de Unie het vrije verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal, en de vrijheid van vestiging.

Artikel I-3, lid 4, is gewijd aan de bevordering van de waarden en belangen van de Unie in haar betrekkingen met de wereld buiten haar grenzen. Dit lid omvat de doelstellingen van het EU-Verdrag over het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en de bepalingen in het EG-Verdrag over de ontwikkelingssamenwerking. De Conventie stelt voor om hieraan als nieuwe doelstelling de bescherming van de rechten van het kind op het internationale vlak toe te voegen.

Tot slot bevatten de artikelen III-1 tot en met III-6 van de ontwerp-Grondwet bepalingen met specifiekere voorwaarden waaraan de Unie zich moet houden bij de uitvoering van de Grondwet. Deze hebben met name betrekking op de gelijkheid van mannen en vrouwen, milieubescherming, de bevordering van duurzame ontwikkeling, consumentenbescherming en het specifieke karakter van de diensten van algemeen belang. De Conventie stelt voor om artikel III-3 toe te voegen, waarin is bepaald dat de Unie ernaar streeft iedere discriminatie op grond van geslacht, ras of etnische oorsprong, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele gerichtheid te bestrijden, conform de formulering van artikel 13 van het EG-Verdrag.

[ Begin pagina ]

DE GRONDRECHTEN

Wat de bescherming van de grondrechten betreft, is in de Grondwet wezenlijke vooruitgang geboekt. Artikel I-7 van de ontwerp-Grondwet neemt de in het EU-Verdrag gewaarborgde grondrechten over en verwijst naar het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en naar de gemeenschappelijke constitutionele tradities van de lidstaten. Met dit artikel wordt ook de weg geopend voor een formele toetreding van de Unie tot dit Europees Verdrag.

Bovendien is de Conventie overeengekomen om het Handvest van de grondrechten, dat plechtig is afgekondigd tijdens de Europese Raad van Nice in december 2000, in deel II van de Grondwet op te nemen. De Europese Unie beschikt daarmee over een catalogus van grondrechten die niet alleen voor de Unie en haar instellingen, agentschappen en organen, maar ook voor de lidstaten juridisch bindend zijn wat de uitvoering van de wetgeving van de Unie betreft. Het feit dat het handvest is opgenomen in de Grondwet, doet geen afbreuk aan de verdeling van de bevoegdheden tussen de Unie en de lidstaten.

Het handvest zal worden geïnterpreteerd door de rechtspraak van de Unie en de lidstaten. De Conventie heeft de presentatie van het handvest enigszins aangepast aan de wijzigingen die door de ontwerp-Grondwet zijn ingevoerd.

Door het handvest, met aanvullende rechten die niet worden genoemd in het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (met name de sociale rechten van werknemers, de bescherming van gegevens, bio-ethiek of het recht op behoorlijk bestuur), op te nemen, is het beter zichtbaar geworden voor de burgers, die beter van hun rechten op de hoogte worden gebracht.

[ Begin pagina ]

OVERZICHTSTABEL

Artikelen Onderwerp Opmerkingen
I-1 Instelling van de Unie -
I-2 De waarden van de Unie Belangrijke wijzigingen
I-3 De doelstellingen van de Unie Belangrijke wijzigingen
I-4 Fundamentele vrijheden en het verbod van discriminatie -
I-5 De betrekkingen tussen de Unie en de lidstaten -
I-6 Rechtspersoonlijkheid Nieuwe bepaling
I-7 De grondrechten Belangrijke wijzigingen
I-8 Het burgerschap van de Unie -
I-10 Het recht van de Unie Belangrijke wijzigingen
I-57 De criteria om in aanmerking te komen en de procedure voor toetreding tot de Unie -
I-58 Schorsing van de lidmaatschapsrechten van de Unie -
Deel II Het Handvest van de grondrechten van de Unie -

[ Begin pagina ] [ Vorige tekst ] [ Volgende ] [ Inhoudsopgave ]


De informatiebladen zijn alleen ter informatie van het publiek bedoeld. Zij zijn voor de Europese Commissie juridisch niet bindend, beogen geen volledigheid en hebben geen interpretatieve waarde wat de tekst van de Conventie betreft.


Printbare versie | Juridische mededeling | Wat is er nieuw? | Zoek | Contact | Index | Glossarium | Over deze site | Bovenkant pagina