Οι θεμελιώδεις αρχές της Ένωσης

Ταξινόμηση και άσκηση των αρμοδιοτήτων

: Εισαγωγή
Οι γενικές αρχές
Οι διάφορες κατηγορίες αρμοδιοτήτων
Άσκηση των αρμοδιοτήτων: έλεγχος και ευελιξία
Ανακεφαλαιωτικός πίνακας

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το σχέδιο του Συντάγματος εισάγει μια ταξινόμηση των αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και των κρατών μελών, και προτείνει την περιγραφή των αρχών που διέπουν την κατανομή των αρμοδιοτήτων σε σχετικό τίτλο.
Η έλλειψη σαφήνειας και διευκρινίσεων στην τρέχουσα οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων έχει ως συνέπεια τρία σημαντικά προβλήματα που παρείχαν στη Συνέλευση την ώθηση να αντιδράσει:

οι πολίτες της Ένωσης διαμαρτύρονται ότι δεν κατανοούν «ποιος κάνει τι» στο πλαίσιο της Ένωσης·
η ΕΕ τείνει να νομοθετεί είτε σε τομείς όπου δεν είναι αρμόδια (καταπατώντας κατ' αυτόν τον τρόπο τις αρμοδιότητες των κρατών μελών) ή σε τομείς όπου δεν αρμόζει να νομοθετεί, ή με μεγάλη λεπτομέρεια·
δεν εξασφαλίζονται πάντα οι έλεγχοι για τη διασφάλιση της τήρησης της οριοθέτησης των αρμοδιοτήτων, και συγκεκριμένα της αρχής της επικουρικότητας.

Η ταξινόμηση των αρμοδιοτήτων που προτείνονται στο άρθρο I-11 του Συντάγματος διαχωρίζει τρεις διαφορετικές κατηγορίας αρμοδιοτήτων, ήτοι τις αποκλειστικές αρμοδιότητες, τις συντρέχουσες αρμοδιότητες και τις υποστηρικτικές αρμοδιότητες. Επιπλέον, τα μέλη της Συνέλευσης υπενθυμίζουν ότι η Ένωση έχει αρμοδιότητα να εξασφαλίζει τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών και των πολιτικών απασχόλησης, καθώς και αρμοδιότητα που της επιτρέπει να καθορίζει και να θέτει σε εφαρμογή κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ).
Από την άλλη, το σχέδιο Συνθήκης για τη θέσπιση Συντάγματος της Ένωσης διατηρεί μια ρήτρα ευελιξίας που επιτρέπει στο Συμβούλιο να εξουσιοδοτεί την Επιτροπή ώστε αυτή να ενεργεί, αν καθίσταται αναγκαίο, πέραν των αρμοδιοτήτων που της έχουν ανατεθεί και προτείνει επίσης την ενίσχυση του ελέγχου της τήρησης της οριοθέτησης των αρμοδιοτήτων.
Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι στην ουσία οι τροποποιήσεις είναι ελάχιστες διότι είναι σχεδόν ανύπαρκτες οι ρυθμίσεις των αρμοδιοτήτων (μεταφορά αρμοδιοτήτων).

[ Αρχή της σελίδας ]

ΟΙ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

Το σχέδιο Συνθήκης για τη θέσπιση Συντάγματος της Ένωσης περιλαμβάνει στο άρθρο I-9 τη βασική αρχή της ανάθεσης αρμοδιοτήτων δυνάμει της οποίας η Ένωση ενεργεί εντός των ορίων των αρμοδιοτήτων που της ανατίθενται για την επίτευξη των στόχων που ορίζει το Σύνταγμα. Το σχέδιο του Συντάγματος προσθέτει ρητώς στο ίδιο άρθρο ότι «κάθε αρμοδιότητα η οποία δεν ανατίθεται στην Ένωση στο πλαίσιο του Συντάγματος ανήκει στα κράτη μέλη».

Η κύρια καινοτομία που εισάγει η Συνέλευση συνίσταται στη συμπερίληψη στο ιδρυτικό κείμενο της Ένωσης των διαφορετικών υφιστάμενων κατηγοριών αρμοδιοτήτων, κάτι που δεν είχε συμβεί ποτέ πριν με τις επόμενες συνθήκες. Πρέπει να υπενθυμιστεί επίσης ότι το Δικαστήριο, στα πλαίσια της νομολογίας του, έχει χαράξει το περίγραμμα μιας τέτοιας θεωρίας, επιτρέποντας τον διαχωρισμό των τριών κατηγοριών αρμοδιοτήτων (αποκλειστικές, συντρέχουσες και συμπληρωματικές) που καλύπτουν σχεδόν πλήρως τις κατηγορίες που πρότειναν τα μέλη της Συνέλευσης. Από την άλλη, ευνοείται η μέθοδος ανάθεσης των αρμοδιοτήτων η οποία συνίσταται στον καθορισμό των ακριβών ενεργειών που πρέπει να διεξάγει η Ένωση, ήτοι το σχέδιο Συνθήκης για τη θέσπιση Συντάγματος της Ένωσης προτείνει την κατάρτιση καταλόγου αρμοδιοτήτων. Αυτό επιτρέπει τη διευκρίνιση στον βαθμό όπου οι υφιστάμενες συνθήκες καθορίζουν τις νομοθετικές αρμοδιότητες της Ένωσης είτε βάσει των προς επίτευξη στόχων ή ανά θέμα, γεγονός που περιπλέκει την κατανόηση του συνόλου. Ωστόσο, αυτή η βελτίωση πρέπει να διαφοροποιηθεί από το γεγονός ότι το άρθρο I-11 που παρουσιάζει τις κατηγορίες αρμοδιοτήτων προσθέτει ότι «η έκταση και οι διαδικασίες άσκησης των αρμοδιοτήτων της Ένωσης καθορίζονται από τις ειδικές για κάθε τομέα διατάξεις οι οποίες προβλέπονται στο Μέρος ΙΙΙ». Αυτό οδηγεί τελικά σε μια κατάσταση σχεδόν ταυτόσημη με εκείνη που υφίσταται προς το παρόν.

Μεταξύ των γενικών αρχών που περιλαμβάνονται σε αυτόν τον τίτλο που είναι αφιερωμένος στις αρμοδιότητες, υπάρχει ένα άρθρο αφιερωμένο στο δίκαιο της Ένωσης που θα μπορούσε να περιλαμβάνεται μεταξύ των άρθρων του Τίτλου Ι που είναι αφιερωμένος στον ορισμό και τους στόχους της Ένωσης. Πρόκειται για το άρθρο I-10 που για πρώτη φορά στις συνθήκες αναφέρει την υπεροχή του κοινοτικού δικαίου. Αυτό αποτελεί σημαντική καινοτομία διότι μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν υπήρχε συγκεκριμένη μετάφραση των δύο αυτών αρχών που αποτελούν έργο του Δικαστηρίου μέσω των γνωστών αποφάσεών του στην υπόθεση Costa το 1964 (υπεροχή) και στην υπόθεση Van Gend en Loos (άμεση επίδραση) το 1963.

[ Αρχή της σελίδας ]

ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΩΝ

Τα άρθρα I-11 έως I-16 περιλαμβάνουν με λεπτομέρειες τις κατηγορίες αρμοδιοτήτων:

Αποκλειστικές αρμοδιότητες (άρθρο I-12)
Η Ένωση διαθέτει αποκλειστική αρμοδιότητα σε συγκεκριμένο τομέα όταν μόνον αυτή δύναται να νομοθετεί και να εκδίδει νομικά δεσμευτικές πράξεις. Αποκλείεται κάθε παρέμβαση των κρατών μελών, εκτός αν εξουσιοδοτηθούν προς τούτο από την Ένωση. Το άρθρο I-12 παραθέτει λεπτομερώς τους τομείς στους οποίους η Ένωση διαθέτει αποκλειστική αρμοδιότητα. Οι τομείς αυτοί δεν έχουν τροποποιηθεί συγκριτικά με τους υφιστάμενους τομείς.
Συντρέχουσες αρμοδιότητες (άρθρο I-13)
Σε αυτήν την περίπτωση τα κράτη μέλη και η Ένωση έχουν την εξουσία να νομοθετούν και να εκδίδουν νομικά δεσμευτικές πράξεις σε συγκεκριμένο τομέα. Τα κράτη μέλη ασκούν τις αρμοδιότητές τους στον βαθμό που η Ένωση δεν έχει ασκήσει τη δική της ή αποφάσισε να παύσει να την ασκεί. Σε αυτήν την κατηγορία ανήκει η πλειοψηφία των αρμοδιοτήτων της Ένωσης. Το άρθρο I-13 παραθέτει ενδεικτικό κατάλογο των τομέων όπου εφαρμόζονται οι συντρέχουσες αρμοδιότητες που αντιστοιχούν στους υφιστάμενους τομείς, περιλαμβανομένων κάποιων προηγμένων όπως είναι ο χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Επιπλέον, στο εν λόγω άρθρο περιλαμβάνονται ορισμένες αρμοδιότητες που έως εκείνην τη στιγμή περιλαμβάνονταν στις συμπληρωματικές αρμοδιότητες (σήμερα υποστηρικτικές αρμοδιότητες). Πρόκειται για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη, την αναπτυξιακή συνεργασία και την ανθρωπιστική βοήθεια.
Υποστηρικτικές αρμοδιότητες (άρθρο I-16)
Σε ορισμένους τομείς και υπό τους όρους που προβλέπει το Σύνταγμα, η Ένωση είναι αρμόδια να διεξάγει δράσεις για την υποστήριξη, τον συντονισμό ή τη συμπλήρωση της δράσης των κρατών μελών, χωρίς ωστόσο να αντικαθιστά την αρμοδιότητά τους σε αυτούς τους τομείς. Οι νομικά δεσμευτικές πράξεις που θεσπίζονται από την Ένωση σε αυτό το πλαίσιο δεν μπορούν να περιλαμβάνουν εναρμόνιση των νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων των κρατών μελών. Οι σχετικοί τομείς ανά κατηγορία αρμοδιοτήτων διατηρούνται γενικώς ως έχουν. Σε συγκεκριμένα άρθρα δίνεται ιδιαίτερη έμφαση σε δύο τομείς δράσης, συγκριτικά με τις διάσπαρτες διατάξεις που αφορούν αυτούς τους δύο τομείς σήμερα. Πρόκειται για τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών και των πολιτικών απασχόλησης (άρθρο I-14) και της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας (άρθρο I-15). Στον τομέα της απασχόλησης, της οικονομικής πολιτικής και στην περίπτωση της κοινωνικής πολιτικής, η Ένωση διαθέτει αρμοδιότητα να προάγει και να εξασφαλίζει τον συντονισμό των εθνικών πολιτικών. Υπενθυμίζεται ότι στον τομέα της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας η Ένωση χαράζει και εφαρμόζει κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας που τα κράτη μέλη υποστηρίζουν ενεργά και ανεπιφύλακτα.

Πέραν αυτής της νέας κατηγορίας, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι είναι πάντα δυνατή η άσκηση των αρμοδιοτήτων από περιορισμένο αριθμό κρατών μελών χάρη στον μηχανισμό των ενισχυμένων συνεργασιών. Συνεπώς, το άρθρο I-43 διευκρινίζει ότι τα κράτη μέλη που το επιθυμούν μπορούν να καθιερώσουν μεταξύ τους ενισχυμένη συνεργασία στα πλαίσια των μη αποκλειστικών αρμοδιοτήτων της Ένωσης. Οι διατάξεις του Συντάγματος που αφορούν τις ενισχυμένες συνεργασίες είναι ουσιαστικά ανάλογες των σημερινών διατάξεων που προβλέπονται στη Συνθήκη ΕΕ. Η μόνη σημαντική αλλαγή μεταφράζεται από τις τροποποιήσεις του ελάχιστου ορίου των συμμετεχόντων κρατών μελών που πλέον ανέρχεται στο εν τρίτο των κρατών μελών, έναντι του ενός ογδόου που ισχύει σήμερα.

[ Αρχή της σελίδας ]

ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΩΝ: ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΙ ΕΥΕΛΙΞΙΑ

Το άρθρο I-9 υπενθυμίζει ότι η άσκηση των δραστηριοτήτων της Ένωσης διέπεται από τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας.
Τα μέλη της Συνέλευσης προτείνουν την ενίσχυση ελέγχων προκειμένου να εξασφαλίζεται η τήρηση της οριοθέτησης των αρμοδιοτήτων και κυρίως της αρχής της επικουρικότητας, εμπλέκοντας πλήρως σε αυτούς τα εθνικά κοινοβούλια. Το πρωτόκολλο σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας και της αναλογικότητας παρέχει λεπτομερώς τα μέτρα που λαμβάνονται για την εφαρμογή συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης . Το άρθρο I-17 υπενθυμίζει σχετικώς ότι η Επιτροπή πρέπει να ενημερώνει τα εθνικά κοινοβούλια σχετικά με τις προτάσεις που βασίζονται στη χρήση της ρήτρας ευελιξίας προκειμένου να μπορούν να ελέγχουν την τήρηση της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας.

Για τη διατήρηση συγκεκριμένου επιπέδου ευελιξίας στο σύστημα κατανομής των αρμοδιοτήτων, μια ρήτρα επιτρέπει στο Συμβούλιο, που αποφασίζει ομόφωνα, να πληρώσει ενδεχόμενο κενό στις αρμοδιότητες που ανατίθενται στην Ένωση αν απαιτείται δράση σε επίπεδο Ένωσης για την επίτευξη κάποιου εκ των στόχων που ορίζει το Σύνταγμα. Η συγκεκριμένη διάταξη που περιλαμβάνεται στο άρθρο I- 17 περιέχει την ουσία του άρθρου 308 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας . Το πεδίο εφαρμογής της δεν αφορά πλέον μόνον τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, αλλά έχει επεκταθεί στις πολιτικές που περιλαμβάνονται στο Μέρος ΙΙΙ του Συντάγματος. Όσον αφορά τη διαδικασία, δεν αρκεί πλέον η διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αλλά το τελευταίο πρέπει επίσης να εγκρίνει κάθε μέτρο.

[ Αρχή της σελίδας ]

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ

Άρθρα	Θέμα	Παρατηρήσεις
Άρθρα I-9 έως I-17	Οι αρμοδιότητες της Ένωσης	-
Άρθρο I-9	Η αρχή της ανάθεσης αρμοδιοτήτων, της επικουρικότητας και της αναλογικότητας	-
Άρθρο I-10	Υπεροχή και άμεση επίδραση του κοινοτικού δικαίου	Νέες διατάξεις
Άρθρο I-11	Οι κατηγορίες των αρμοδιοτήτων	Νέες διατάξεις
Άρθρο I-12	Αποκλειστικές αρμοδιότητες	Σημαντικές τροποποιήσεις
Άρθρο I-13	Συντρέχουσες αρμοδιότητες
Άρθρο I-16	Αρμοδιότητες υποστηρικτικής, συντονιστικής ή συμπληρωματικής δράσης
Άρθρο I-17	Ρήτρα ευελιξίας	-
Άρθρο I-43	Ενισχυμένες συνεργασίες	-

[ Αρχή της σελίδας ] [ Προηγούμενο δελτίο ] [ Επόμενο δελτίο ] [ Περιεχόμενα ]

Τα εν λόγω δελτία δεν δεσμεύουν νομικά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δεν καλύπτουν διεξοδικά όλους τους τομείς και δεν ερμηνεύουν το κείμενο της Συνέλευσης.