Printbare versie | Juridische mededeling | Wat is er nieuw ? | Zoek | Contact | Index | Glossarium | Over deze site
Een Grondwet voor Europa Sla taalkeuze over en ga direct naar lijst met samenvattingen (toegangstoets=1)
EUROPA > Samenvattingen van de wetgeving > De besluitvormingsprocedures van de Unie

DE OPBOUW VAN EUROPA AAN DE HAND VAN DE VERDRAGEN >

De besluitvormingsprocedures van de Unie


Nieuw systeem van stemming met gekwalificeerde meerderheid


Inleiding
Nieuw systeem voor gekwalificeerde meerderheid
Speciale clausules
Overzichtstabel

INLEIDING

De Conventie had, als resultaat van haar werkzaamheden, een geheel nieuw systeem van stemming met gekwalificeerde meerderheid voorgesteld, namelijk het systeem van "dubbele meerderheid": een meerderheid van de lidstaten en een meerderheid van de bevolking van de Unie. Deze kwestie stond centraal tijdens de besprekingen van de Intergouvernementele Conferentie (IGC ), die het door de Conventie voorgestelde principe heeft goedgekeurd maar er wel enkele wijzigingen in heeft aangebracht om de overgang tussen de twee systemen te vergemakkelijken.

Het bij het Constitutioneel Verdrag ingevoerde nieuwe systeem kan worden gezien als een ware omwenteling in de besluitvorming binnen de Raad. Ten eerste is het systeem sterk vereenvoudigd. De stemmenweging, die vaak aanleiding gaf tot langdurige en moeizame onderhandelingen tussen lidstaten, wordt afgeschaft. In plaats van de drie criteria die tot nu toe golden voor een gekwalificeerde meerderheid (drempel van de gewogen stemmen, meerderheid van de lidstaten, en 62% van de bevolking van de Unie) gelden voortaan slechts twee criteria: meerderheid van de lidstaten en meerderheid van de bevolking van de Unie.

Met het Constitutioneel Verdrag wordt dus afgestapt van de stemmenweging in de Raad en wordt in plaats daarvan een eenvoudig, doeltreffend en flexibel systeem ingevoerd.

De besluitvorming binnen de Raad wordt vergemakkelijkt aangezien meer lidstatencombinaties een gekwalificeerde meerderheid kunnen vormen dan volgens het systeem van het Verdrag van Nice . In een uitgebreide Unie is dat essentieel voor een goed functionerende en slagvaardige Unie.

Ten tweede is het systeem flexibel: het zorgt ervoor dat bij latere uitbreidingen langdurige onderhandelingen over de toekenning van stemmen aan de lidstaten en over het vaststellen van de drempel voor de gekwalificeerde meerderheid kunnen worden vermeden.

Ten derde houdt het nieuwe systeem rekening met het tweeledige karakter van de Unie, die immers een Unie van volkeren Ťn een Unie van staten is. De gelijkheid van de lidstaten wordt gerespecteerd aangezien elke lidstaat ťťn stem heeft terwijl ook de bevolkingsgrootte van de verschillende landen meespeelt.

[ Begin pagina ]

EEN NIEUW SYSTEEM VOOR GEKWALIFICEERDE MEERDERHEID

In artikel I-25 van het Constitutioneel Verdrag wordt het nieuwe systeem van gekwalificeerde meerderheid omschreven. Het oude systeem, waarbij aan elke lidstaat een bepaald aantal stemmen werd toegewezen, wordt vervangen door een systeem van dubbele meerderheid.

Voortaan is een gekwalificeerde meerderheid bereikt als een besluit wordt gesteund door 55% van de lidstaten, minimaal vijftien in getal, die tegelijkertijd ten minste 65% van de bevolking van de Unie vertegenwoordigen.

De bepaling dat een gekwalificeerde meerderheid 55% en minimaal vijftien van de lidstaten moet omvatten, vraagt om enige verduidelijking: in een Unie van 25 lidstaten vertegenwoordigen vijftien lidstaten 60% van het totaal. Als de Unie echter tot meer dan 25 lidstaten wordt uitgebreid, verliest deze bepaling aan betekenis: zodra de Unie uit 26 lidstaten bestaat, komt 55% mathematisch overeen met ten minste vijftien lidstaten. Deze bepaling kan dus worden opgevat als een overgangsbepaling.

In artikel I-25 wordt gepreciseerd dat deze bepalingen ook van toepassing zijn als de Europese Raad met gekwalificeerde meerderheid een besluit neemt. In dat geval nemen de voorzitter van de Europese Raad en de voorzitter van de Europese Commissie niet aan de stemming deel.

In de Grondwet is bepaald dat dit nieuwe systeem in werking treedt op 1 november 2009, de datum waarop de nieuwe Commissie, na de Europese verkiezingen van 2009, aantreedt. Tussen 2004 en 2009 wordt het huidige systeem van het Verdrag van Nice toegepast . Het Constitutioneel Verdrag neemt deze bepalingen over in het protocol inzake de overgangsbepalingen betreffende de instellingen en organen van de Unie, dat aan de grondwet is gehecht.

[ Begin pagina ]

SPECIALE CLAUSULES

Naast de algemene regel van dubbele meerderheid gelden bepaalde uitzonderingsclausules, die enige toelichting behoeven:


Besluiten zonder voorstel van de Commissie

Als de Europese Raad of de Raad van Ministers niet op voorstel van de Commissie of op initiatief van de minister van Buitenlandse zaken besluit, is er sprake van gekwalificeerde meerderheid wanneer de drempel van 72% van de lidstaten die 65% van de bevolking van de Unie vertegenwoordigen, is bereikt. Het vereiste aantal lidstaten is dus hoger dan in de andere gevallen.

In zekere zin bestaat deze bepaling al in de huidige verdragen: als de Raad optreedt zonder dat daarvoor een voorstel van de Commissie nodig is (in het bijzonder op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) en van politiŽle en justitiŽle samenwerking in strafzaken), is voor een gekwalificeerde meerderheid ten minste twee derde van de lidstaten vereist (artikel 205 van het EG-Verdrag en de artikelen 23 en 34 van het EU-Verdrag). In het Constitutioneel Verdrag wordt de onderliggende gedachte overgenomen en wordt de drempel licht verhoogd van twee derde tot 72% van de lidstaten.

Blokkerende minderheid

Op grond van het Constitutioneel Verdrag moet een blokkerdende minderheid ten minste vier lidstaten omvatten. Het effect van deze clausule wordt duidelijk als men kijkt naar het demografisch gewicht van de verschillende lidstaten. Zonder die clausule zou het kunnen gebeuren dat slechts drie van de vier dichtstbevolkte lidstaten (Duitsland, Frankrijk, ItaliŽ en het Verenigd Koninkrijk) een blokkerende minderheid vormen: de gezamenlijke bevolking van die landen komt namelijk overeen met meer dan 35% van de bevolking van de Unie.

Door deze clausule wordt de besluitvorming binnen de Raad vergemakkelijkt aangezien een blokkerende minderheid wordt bemoeilijkt. De clausule kan worden gezien als een bescherming tegen een mogelijke "dominantie" van de "grote" lidstaten. In de praktijk zal deze clausule waarschijnlijk niet van zeer grote betekenis zijn aangezien een duidelijke tweedeling tussen "grote" en "kleine" lidstaten zich vrijwel nooit voordoet.

Speciale overgangsclausule bij nipte meerderheid

Er geldt een speciale overgangsclausule ingeval maar zeer nipt een gekwalificeerde meerderheid wordt bereikt, d.w.z. als het te nemen besluit nogal omstreden is. De Grondwet inspireert zich op het "compromis van Ioannina", een formule die in 1994 werd goedgekeurd en die gold tot de nieuwe, bij het Verdrag van Nice vastgestelde stemmenweging van kracht werd. De verklaring van de Intergouvernementele Conferentie, die aan het Constitutioneel Verdrag is gehecht, bevat een ontwerpbesluit betreffende de tenuitvoerlegging van artikel I-25.

Doel van dit besluit is de overgang van het huidige, in het Verdrag van Nice vastgestelde systeem van de voor de lidstaten geldende stemmenweging naar het nieuwe systeem van dubbele meerderheid te vergemakkelijken. Het besluit zou op de dag van inwerkingtreding van de Grondwet door de Raad moeten worden goedgekeurd.

In het betrokken besluit is bepaald dat de Raad de besprekingen over de goedkeuring van een besluit voortzet als een aantal leden van de Raad daarom verzoekt. Voorwaarde voor zo'n verzoek is dat deze leden:

Deze bepaling geldt dus uitsluitend in gevallen waarin de bereikte gekwalificeerde meerderheid nogal nipt is.

In deze gevallen zal de Raad al het mogelijke doen om - binnen een redelijke termijn - aan de bezwaren van bepaalde lidstaten tegemoet te komen. De voorzitter van de Raad alsmede de Commissie en de andere leden van de Raad zullen alle mogelijke steun verlenen om een bredere overeenstemming te bereiken.

Het verzoek mag er echter niet toe leiden dat de termijnen die zijn vastgesteld in het Constitutioneel Verdrag (bijv. als de Grondwet bepaalt dat de Raad binnen een bepaalde termijn een besluit moet nemen), in het recht van de Unie of in het Reglement van orde van de Raad, in het gedrang komen. Het gaat hierbij dus niet om een vetorecht.

In de praktijk zal dit besluit waarschijnlijk een geringe impact hebben aangezien de Raad, bij zijn dagelijkse werkzaamheden, altijd probeert een zo breed mogelijk akkoord te bereiken en vaak tot een consensus komt zonder tot een formele stemming over te gaan. Het compromis van Ioannina is slechts zeer zelden toegepast. Deze clausule is dus een politieke verbintenis van de lidstaten om geen lidstaten in een minderheidspositie te brengen als er mogelijkheden zijn voor een breder akkoord.

Het besluit treedt in werking op 1 november 2009, de datum van de overgang naar het nieuwe systeem van de dubbele meerderheid. Het besluit blijft ten minste tot 2014 van kracht. Daarna kan de Raad het bij Europees besluit, dus een besluit met gekwalificeerde meerderheid, intrekken.

[ Begin pagina ]

OVERZICHTSTABEL

Artikelen Onderwerp Opmerkingen
I-25 Gekwalificeerde meerderheid Nieuwe bepalingen
Protocol inzake de overgangsbepalingen betreffende de instellingen en organen van de Unie Stemmenweging in de Europese Raad en in de Raad van Ministers tot 2009 Nieuwe bepalingen

[ Begin pagina ] [ Vorige tekst ] [ Volgende ] [ Inhoudsopgave ]


De informatiebladen zijn alleen ter informatie van het publiek bedoeld. Zij zijn voor de Europese Commissie juridisch niet bindend, beogen geen volledigheid en hebben geen interpretatieve waarde wat de tekst van de Grondwet betreft.


Printbare versie | Juridische mededeling | Wat is er nieuw ? | Zoek | Contact | Index | Glossarium | Over deze site | Bovenkant pagina