Printbare versie | Juridische mededeling | Wat is er nieuw? | Zoek | Contact | Index | Glossarium | Over deze site
De werkzaamheden van de IGC 2003/2004 Sla taalkeuze over en ga direct naar lijst met samenvattinge (toegangstoets=1)
EUROPA > Samenvattingen van de wetgeving > Intergouvernementele Conferentie 2003/2004

DE OPBOUW VAN EUROPA AAN DE HAND VAN DE VERDRAGEN >

Archief   Archief   Archief   Archief

Intergouvernementele Conferentie 2003/2004


Belangrijke niet-institutionele vraagstukken


Verwijzing naar de christelijke waarden in de preambule
Handvest van de grondrechten
Economische governance
Defensiebeleid
Begrotingsprocedure en financiŽle vooruitzichten
Herziening van de Grondwet
Diversen

Afgezien van de institutionele vraagstukken , waarover de discussies het hoogst zijn opgelopen, betreffen de belangrijkste wijzigingen in de tekst van de Conventie in het bijzonder de herzieningsprocedure van de Grondwet , het defensiebeleid en de begrotingsprocedure .
Daarnaast is uitvoerig gedebatteerd over andere vraagstukken, zonder dat dit heeft geleid tot belangrijke wijzigingen in de tekst van de Conventie. Dit betreft bijvoorbeeld de besprekingen in verband met de verwijzing naar de joods-christelijke waarden in de preambule van de Grondwet of het Handvest van de grondrechten .

VERWIJZING NAAR DE CHRISTELIJKE WAARDEN IN DE PREAMBULE

De voorstellen van de Conventie

De Conventie heeft uitvoerig gedebatteerd over de vraag of een referentie naar God of de christelijke religie (meer concreet door een verwijzing naar de christelijke of joods-christelijke overlevering, wortels, traditie en waarden) in de preambule moest worden opgenomen. Uiteindelijk is met een verwijzing naar de "culturele, religieuze en humanistische tradities" een voor alle leden van de Conventie aanvaardbare consensus gevonden.

Besprekingen binnen de IGC

Toen het Italiaanse voorzitterschap bij de start van de werkzaamheden van de IGC alle delegaties heeft verzocht hun voorstellen over niet-institutionele kwesties in te dienen, hebben zeven regeringen onmiddellijk een verwijzing naar de christelijke godsdienst in de preambule van de Grondwet voorgesteld. Andere delegaties daarentegen waren vierkant tegen een dergelijke verwijzing en verzochten eveneens om de schrapping van de bepaling betreffende een dialoog met de kerken.
De delegaties die voor een verwijzing naar de joods-christelijke waarden waren, hebben er uiteindelijk mee ingestemd van die verwijzing af te zien.
De twee opeenvolgende voorzitterschappen van hun kant hebben nooit een alternatieve formule voorgesteld.

De bepalingen van de Grondwet

De preambule waarover de staatshoofden en regeringsleiders het eens zijn geworden, neemt dus de door de leden van de Conventie voorgestelde formulering over, die verwijst naar "de culturele, religieuze en humanistische tradities van Europa, waaruit de universele waarden van de onschendbare en onvervreemdbare rechten van de mens, democratie, gelijkheid, vrijheid en de rechtsstaat zijn ontstaan".

[ Top ]

HET HANDVEST VAN DE GRONDRECHTEN

De voorstellen van de Conventie

De Conventie is tot een consensus gekomen waardoor het Handvest van de grondrechten, dat op de Europese Raad van Nice in december 2000 plechtig is afgekondigd, in deel II van de Grondwet is opgenomen. Het was de bedoeling dat deze grondrechten juridisch bindend zouden zijn voor de Unie, haar instellingen, agentschappen en organen en voor de lidstaten, maar uitsluitend wat betreft de tenuitvoerlegging van het recht van de Unie. In de preambule van het Handvest werd duidelijk gesteld dat "bij de interpretatie van het Handvest terdege rekening zou worden gehouden met de toelichtingen die waren opgesteld onder de autoriteit van het presidium van de Conventie die het Handvest heeft uitgewerkt".

De besprekingen binnen de IGC

Tijdens de onderhandelingen hebben bepaalde delegaties, die zich gedurende de Conventie al tegen de opname van het Handvest in de Grondwet hadden uitgesproken, opnieuw hun voorbehoud uitgesproken.
Zo hebben bepaalde landen voorgesteld in bijlage bij de Grondwet een ontwerp-interpretatieverklaring toe te voegen waarin de juridische draagwijdte van het Handvest wordt gepreciseerd. Het doel van deze verklaring was de controle van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen te beperken tot rechtsbesluiten die zijn afgeleid van de grondrechten die al deel van het communautair acquis uitmaken, terwijl het toezicht op de correcte toepassing van de andere grondrechten die nog geen deel van het Europees afgeleid recht vormen, aan de rechtspraak van de lidstaten zou worden overgelaten.

Het Italiaanse voorzitterschap heeft zich niet bij dit voorstel aangesloten en heeft voorgesteld de paragraaf van de preambule betreffende de interpretatieverklaring nader te preciseren met de vermelding "de toelichtingen die door het presidium van de Europese Conventie zijn bijgewerkt".

Deze formulering is overgenomen door het Ierse voorzitterschap , dat ze eveneens heeft opgenomen in het artikel betreffende de draagwijdte van het Handvest. Het voorzitterschap heeft tenslotte voorgesteld de nadere gegevens van de "toelichtingen van het presidium" in een aangehechte verklaring op te nemen.

De bepalingen van de Grondwet

De preambule van het Handvest herhaalt en completeert de formulering betreffende de inachtneming van de toelichtingen die zijn opgesteld onder de autoriteit van het presidium van de Conventie die het Handvest heeft opgesteld en zijn bijgewerkt onder de verantwoordelijkheid van het presidium van de Europese Conventie. Deze tekst is eveneens opgenomen in artikel II-52 betreffende de reikwijdte van het Handvest. Deze opmerkingen zijn weergegeven in een verklaring als bijlage bij het Verdrag.
In wezen houden deze technische toelichtingen geen wijziging van de inhoud van het Handvest in. Zij hebben op zich geen juridische waarde, maar vormen een kostbaar interpretatie-instrument om de bepalingen van het Handvest te verduidelijken. Deze bepalingen blijven juridisch bindend voor de Unie, haar instellingen, agentschappen en organen en voor de lidstaten, maar alleen wanneer het gaat om de toepassing van het recht van de Unie.

[ Top ]

DE ECONOMISCHE GOVERNANCE

De voorstellen van de Conventie

In het algemeen heeft de Conventie de verdeling van de verantwoordelijkheden tussen de Unie en de lidstaten inzake coŲrdinatie van het economisch beleid niet gewijzigd. Zij heeft slechts enkele wijzigingen aangebracht die meer gewicht aan de Commissie toekennen in het kader van de tenuitvoerlegging van de grote richtsnoeren inzake economisch beleid (GREB) en van de procedure in geval van buitensporig tekort.
Op het gebied van de governance van de eurozone heeft de Conventie de lidstaten die deel uitmaken van de eurozone, de mogelijkheid geboden om onderling bepaalde maatregelen betreffende de versterking van hun begrotingsdiscipline of hun gemeenschappelijke standpunten binnen de internationale instellingen en conferenties aan te nemen.

De besprekingen binnen de IGC

De informele Raad Economie en FinanciŽn van Stresa (september 2003) heeft zich gekant tegen de bepalingen die de Conventie inzake een buitensporig tekort en de grote richtsnoeren voor het economisch beleid had voorgesteld. De Raad Ecofin stelde voor dat de Commissie in het kader van de procedure inzake een buitensporig tekort alleen maar aanbevelingen indient en geen voorstellen die uitsluitend met eenparigheid van stemmen door de Raad kunnen worden gewijzigd.
De Commissie en een aantal delegaties daarentegen stelden voor de rol van de Commissie bij de coŲrdinatie van het economisch beleid te versterken en de lidstaten van de eurozone een grotere autonomie te verlenen.

Het belangrijkste voorstel van het Italiaanse voorzitterschap hield in dat de aanbevelingen aan de lidstaten die de euro in het kader van de procedure voor multilateraal toezicht hadden goedgekeurd (met inbegrip van het stabiliteitspact en maatregelen betreffende een buitensporig tekort) alleen door die lidstaten worden goedgekeurd en niet langer door de Raad Ecofin, waarin alle lidstaten vertegenwoordigd zijn.
Het Ierse voorzitterschap heeft zich aangesloten bij dat voorstel en bij het voorstel van de Raad Ecofin betreffende de procedure voor het constateren van een buitensporig tekort.

De bepalingen van de Grondwet

De reikwijdte van de door de Conventie voorgestelde vernieuwingen op het gebied van de economische governance is door de IGC sterk ingekrompen. Zo is de Commissie bij de procedure inzake buitensporig tekort nog slechts bevoegd voor het indienen van aanbevelingen maar niet van voorstellen, zoals het geval is in de huidige verdragen. Daarentegen is de versterking van haar rol inzake het toezicht op de naleving van de grote richtsnoeren voor het economisch beleid gehandhaafd. De IGC heeft een verbetering in het systeem van de Economische en Monetaire Unie aangebracht, door de Commissie en de lidstaten van de eurozone een rol toe te kennen bij het toetsen van de naleving van de voorwaarden waaraan lidstaten moeten voldoen om tot de eurozone toe te treden. Bovendien heeft de IGC een verklaring aan het Verdrag gehecht waarin het belang van een strikte naleving van het stabiliteitspact wordt onderstreept en de lidstaten worden opgeroepen om tijdens groeiperiodes een positief begrotingssaldo aan te leggen.

[ Top ]

HET DEFENSIEBELEID

De voorstellen van de Conventie

De Conventie heeft de bepalingen betreffende het veiligheids- en defensiebeleid aanzienlijk versterkt, met name door een uitbreiding van de "Petersbergtaken".
De leden van de Conventie hebben de mogelijkheid van een versterkte samenwerking op het gebied van veiligheid en defensie geÔntroduceerd, die volgens het EU-Verdrag strikt verboden was. Voorts heeft de Conventie de mogelijkheid ingevoerd van een nauwere samenwerking, de zogenoemde "gestructureerde samenwerking", voor lidstaten die meer bindende verbintenissen wensen aan te gaan.
Tenslotte heeft de Conventie de mogelijkheid gecreŽerd van een nauwere samenwerking op het gebied van de wederzijdse defensie .

De besprekingen binnen de IGC

De gestructureerde samenwerking zoals door de Conventie voorgesteld, leverde een aantal problemen op voor de "neutrale" landen, die er de voorkeur aan geven dat alle lidstaten zeggenschap zouden hebben bij het opstarten van die samenwerking en dat het mechanisme voor iedereen zou openstaan.
Ook in verband met de clausule betreffende wederzijdse defensie hebben sommige lidstaten een voorbehoud uitgesproken.

Deze bepalingen zijn onder het Italiaanse voorzitterschap grondig onderzocht . Dat voorzitterschap heeft voorgesteld een "permanente gestructureerde samenwerking" te creŽren waarvan de nadere details dichter bij het algemeen mechanisme van de versterkte samenwerking zouden aanleunen. Het heeft ook voorgesteld te bepalen dat de machtiging om tot die samenwerking over te gaan (of zich daarbij aan te sluiten) door de Raad van Ministers met eenparigheid van stemmen bij een Europees besluit zou worden verleend (in de tekst van de Conventie kwamen hierover geen nadere bepalingen voor).

Het Italiaanse voorzitterschap heeft eveneens voorgesteld om de clausule inzake wederzijdse defensie in een eerste fase met een nieuwe omschrijving te handhaven. Teneinde de tegenstand van de neutrale landen te overwinnen stelde het voor te stipuleren dat de wederzijdse defensie "geen weerslag heeft op het specifieke karakter van het veiligheids- en defensiebeleid van bepaalde lidstaten". In een tweede fase heeft het voorzitterschap, in het licht van de aanhoudende tegenstand van bepaalde delegaties, voorgesteld de mogelijkheid om een nauwere samenwerking inzake wederzijdse defensie op een gestructureerde samenwerking te baseren, volledig te schrappen.

In verband met de vraagstukken betreffende defensie is aan het eind van het Italiaanse voorzitterschap een informeel compromis bereikt, dat niet op bezwaren is gestuit en door het Ierse voorzitterschap is bekrachtigd.

De bepalingen van de Grondwet

De wederzijdse defensie berust niet langer op een versterkte samenwerking. De grondslag van deze samenwerking bestaat voortaan in een petitio principii volgens hetwelk alle lidstaten aan een lidstaat die het voorwerp van gewapende agressie is, hulp en bijstand dienen te verlenen met alle middelen waarover zij beschikken. Deze verplichting mag evenwel geen afbreuk doen aan het specifieke karakter van het defensiebeleid van bepaalde lidstaten en dient in overeenstemming te blijven met de verbintenissen die in het kader van de NAVO zijn aangegaan door de lidstaten die lid van die organisatie zijn.

De gestructureerde samenwerking tussen de lidstaten die meer bindende militaire verplichtingen hebben aangegaan, wordt gehandhaafd en krijgt zelfs een "permanent" karakter. De implementatie ervan is gewijzigd, aangezien de lijst van deelnemende lidstaten niet langer moet worden vastgesteld in een verklaring in bijlage bij de Grondwet maar wel bij besluit van de Raad; bovendien vermeldt een protocol in bijlage bij het Verdrag de vereiste militaire capaciteit om aanspraak op versterkte samenwerking te kunnen maken.

[ Top ]

DE FINANCIEN VAN DE UNIE EN BEGROTINGSPROCEDURE

De voorstellen van de Conventie

Op het gebied van de begrotingsprocedure heeft de Conventie de bevoegdheden van het Europees Parlement uitgebreid, dat voortaan het laatste woord heeft.
Voorts heeft ze voorgesteld dat vanaf 2014 de vaststelling van het meerjarig financieel kader (financiŽle vooruitzichten) tot de bevoegdheid van de Raad van Ministers behoort, die na goedkeuring door het Europees Parlement een besluit met gekwalificeerde meerderheid neemt.
Voor de eigen middelen tenslotte zou een besluit van de Raad met eenparigheid van stemmen vereist blijven, dat door de nationale parlementen moet worden goedgekeurd; de tenuitvoerleggingsregelingen kunnen evenwel door de Raad met gekwalificeerde meerderheid worden vastgesteld.

De besprekingen binnen de IGC

De informele Raad Ecofin van Stresa (september 2003) heeft aanbevolen de bevoegdheden van het Europees Parlement in te krimpen door bij de goedkeuring van de jaarlijkse begroting alleen maar het advies van het Parlement in te winnen. De Raad stelde bovendien voor om voor het meerjarig financieel kader de eenparigheid van stemmen te handhaven.

Het Italiaanse voorzitterschap heeft besloten geen rekening te houden met deze voorstellen, die binnen het Europees Parlement een golf van verontwaardiging hadden ontketend en die het institutioneel evenwicht bij de begrotingsprocedures op de helling zetten. Het voorzitterschap stelde een eenvoudige wijziging voor, waarin meer gewicht aan de Raad werd toegekend (mogelijkheid om de door het Parlement vastgestelde begroting te verwerpen).

In het licht van de bezorgdheid van bepaalde delegaties over de procedures voor de vaststelling van de financiŽle vooruitzichten na 2013 heeft het Italiaanse voorzitterschap een herzieningsclausule voorgesteld.

Het Ierse voorzitterschap van zijn kant heeft voorgesteld dat voor de goedkeuring van het meerjarig financieel kader de eenparigheid van stemmen gehandhaafd blijft en dat de overgang naar de gekwalificeerde meerderheid in een "overbruggingsclausule" wordt vastgesteld, die met eenparigheid van stemmen door de Raad moet worden goedgekeurd.
Voor de begroting heeft het Ierse voorzitterschap een procedure voorgesteld die zeer nauw bij de medebeslissingsprocedure aanleunt.

De bepalingen van de Grondwet

De IGC heeft de begrotingsprocedure gewijzigd volgens het voorstel van het Ierse voorzitterschap. Er is thans overeengekomen dat, indien het bemiddelingscomitť geen akkoord over een gemeenschappelijk ontwerp bereikt, de Commissie een nieuwe ontwerp-begroting indient.

Wat het meerjarig financieel kader betreft, heeft de IGC de oplossing van het Ierse voorzitterschap aanvaard: handhaving van de eenparigheid van stemmen voor de goedkeuring van het financieel kader, vergezeld van een clausule waardoor bij eenparig besluit van de Raad naar gekwalificeerde meerderheid kan worden overgegaan.

[ Top ]

HERZIENING VAN DE GRONDWET

De voorstellen van de Conventie

De Conventie stelde voor het model van de Europese Conventie definitief vast te leggen opdat de toekomstige herzieningen van de Grondwet door een vergelijkbare instantie zouden kunnen worden voorbereid. De leden van de Conventie stelden eveneens voor dat alle wijzigingen van het Constitutioneel Verdrag, ongeacht hun omvang, door een intergouvernementele conferentie moeten worden goedgekeurd en door alle leden geratificeerd.

De besprekingen binnen de IGC

Een groot aantal delegaties achtte het mechanisme van algemene herziening van het Verdrag te omslachtig en was voorstander van een soepeler formule die specifiek op het beleid van de Unie is afgestemd.
Er is dus zeer snel met de steun van de Commissie een soepele en vereenvoudigde herziening voorgesteld.

Het Italiaanse voorzitterschap heeft voorgesteld een vereenvoudigde herzieningsprocedure te creŽren waardoor het mogelijk wordt alleen de bepalingen betreffende het intern beleid te herzien. Dit mechanisme hield in dat de regering van een lidstaat, het Europees Parlement of de Commissie bij de Europese Raad ontwerpen voor de herziening van de betrokken bepalingen kunnen indienen. Het voorzitterschap heeft in een eerste fase voorgesteld om het besluit van de Europese Raad met gekwalificeerde meerderheid aan te nemen. Na het conclaaf van Napels heeft het Italiaanse voorzitterschap uiteindelijk gekozen voor eenparigheid van stemmen.
Het Ierse voorzitterschap heeft zich bij deze oplossing aangesloten maar ťťn kleine wijziging voorgesteld, namelijk dat tijdens de vereenvoudigde herzieningsprocedure een goedkeuringsrecht aan het Europees Parlement zou worden toegekend.

De bepalingen van de Grondwet

De IGC heeft een zogenoemd vereenvoudigd herzieningsmechanisme voor bepalingen betreffende interne beleidslijnen en maatregelen geÔntroduceerd (titel III van deel III). Dit mechanisme maakt het mogelijk de verplichting tot het organiseren van een IGC en het bijeenroepen van een Conventie te schrappen maar vereist nog steeds de goedkeuring van de lidstaten.
De IGC heeft zich uiteindelijk niet aangesloten bij het voorstel van het Ierse voorzitterschap om het Europees Parlement een recht van goedkeuring toe te kennen.

DIVERSEN

In de tekst van de Conventie zijn nog een groot aantal andere wijzigingen aangebracht, die in het bijzonder betrekking hebben op:

[ Top ] [ Vorige pagina ] [ Samenvatting ]


Printbare versie | Juridische mededeling | Wat is er nieuw? | Zoek | Contact | Index | Glossarium | Over deze site | Bovenkant pagina