Navigation path

Left navigation

Additional tools

Other available languages: EN

SPEECH/12/388

Ανδρούλλα ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αρμόδια για θέματα Εκπαίδευσης, Πολιτισμού, Πολυγλωσσίας και Νεολαίας

Κύρια ομιλία

Γενική συνέλευση της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης Εκδοτών Εφημερίδων (ENPA)

Λευκωσία (Κύπρος), 25 Μαίου 2012

Κυρίες και κύριοι,

Είναι τιμή και χαρά για μένα να απευθύνομαι σε μια οργάνωση που εκπροσωπεί πέραν των 5 000 εθνικών, περιφερειακών και τοπικών εφημερίδων. Η χαρά αυτή είναι ακόμα πιο μεγάλη επειδή επιλέξατε την Κύπρο για να φιλοξενήσει τη γενική σας συνέλευση.

Κάνατε πολύ καλά νομίζω! Το νησί μας είναι μικρό αλλά έχει πλούσια και ζωντανή παράδοση στη δημοσιογραφία. Ειδικά οι εφημερίδες έχουν διαδραματίσει και ακόμα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη θεσμική, πολιτική και πολιτιστική ζωή. Θα ήθελα, συνεπώς, να ευχαριστήσω τον κ. Rusdal και τον κ. Zαχαριάδη για τη σημερινή διοργάνωση και για την πρόσκληση που μου απηύθυναν. Σας ευχαριστώ για την ευκαιρία που μου δώσατε να μοιραστώ μαζί σας μερικές σκέψεις μου σχετικά με το πώς μπορεί ο Τύπος να συμβάλει στη δημιουργία ανοικτών, δημοκρατικών και ανεκτικών κοινωνιών και σχετικά με το τι μπορεί να κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση για να εξασφαλίσει ότι ο ρόλος αυτός εξελίσσεται στις καλύτερες δυνατές συνθήκες.

Πιστεύω ότι είναι αδύνατο να υποβαθμιστεί ο ρόλος της ελεύθερης δημοσιογραφίας στη διαμόρφωση της δημοκρατικής Ευρώπης, όπως τη γνωρίζουμε. Ο Ναπολέων παρατήρησε κάποτε ότι τέσσερις εχθρικές εφημερίδες είναι πιο επίφοβες από χιλιάδες ξιφολόγχες. Πιστεύω ότι πρόκειται για μια φιλοφρόνηση απέναντι στον Τύπο που δείχνει τη δύναμη που έχει ως εγγυητής της δημοκρατίας. Δεν είναι να απορεί κανείς που ο Ναπολέων φοβόταν τους δημοσιογράφους περισσότερο από τις ξιφολόγχες – αυτό συμβαίνει άλλωστε και με όλους τους απόλυτους μονάρχες.

Αλλά, οι εφημερίδες, εκτός από τον αμυντικό ρόλο που έχουν όσον αφορά την προάσπιση της ελευθερίας και του κράτους δικαίου, έχουν και θετικό ρόλο σε ό,τι αφορά την εδραίωση και την επέκταση της δημοκρατίας.

Η δημοκρατία χρειάζεται καλά ενημερωμένους πολίτες, ικανούς να αναλύουν τα γεγονότα, να σχηματίζουν τη δική τους άποψη και να συμμετέχουν ενεργά σε ανοικτό διάλογο. Και για να έχει νόημα ο διάλογος και να είναι εποικοδομητικός, οι πολίτες πρέπει να ωθούνται ώστε να βλέπουν, πέραν από τα προσωπικά και άμεσα ενδιαφέροντα τους, τα προβλήματα όλης της κοινωνίας. Οι πολίτες πρέπει να συνειδητοποιούν ότι δεν είναι μόνοι τους σε αυτά που πιστεύουν, ότι δεν νιώθουν μόνο αυτοί αυτά που νιώθουν.

Οι εφημερίδες είναι απαραίτητο εργαλείο στη διεργασία αυτή. Δεν ξέρω να υπάρχει καλύτερη περιγραφή της σχέσης μεταξύ μιας εφημερίδας και των αναγνωστών από το παρακάτω απόσπασμα του Τοκβίλ: όταν υπάρχει μια σκέψη που έστω και υποθετικά μπορεί να είναι κοινή για πολλά άτομα αλλά δεν έχει κοινοποιηθεί, τότε «μια εφημερίδα “πιάνει” αυτήν τη σκέψη ή το συναίσθημα που γεννήθηκε την ίδια στιγμή, όμως μεμονωμένα, στον καθένα από τους αναγνώστες.

Όλοι τότε κινούνται αμέσως προς τον φάρο αυτό· και τα περιπλανώμενα αυτά πνεύματα, που έψαχναν από καιρό το ένα το άλλο μέσα στο σκοτάδι, τελικά συνευρίσκονται και ενώνονται ».

Αυτή η διεργασία καθοδηγεί τη δημοκρατική ζωή στην Ευρώπη από τη γέννησή της. Αυτή είναι η διεργασία που εκτυλίσσεται κάθε πρωί όταν ανοίγουμε την εφημερίδα μας. Και όμως, δεν μπορώ να αποφύγω το ερώτημα, θα συμβαίνει άραγε αυτό και στο μέλλον;

Στην Ευρώπη πωλούνται 150 εκατομμύρια εφημερίδες κάθε μέρα. Πρόκειται για εντυπωσιακό αριθμό αλλά η αλήθεια είναι ότι το αναγνωστικό κοινό μειώνεται. Και ποιες είναι οι συνέπειες για τη δημοκρατία; Δεν μπορώ παρά να παρατηρήσω ότι 150 εκατομμύρια είναι περίπου και ο αριθμός όσων ψήφισαν στις τελευταίες ευρωεκλογές. Και ο αριθμός αυτός επίσης μειώνεται.

Υπάρχει συνεπώς μια πρόσκληση και για τις εφημερίδες και για τους πολιτικούς: πώς να προστατεύσετε και να επεκτείνετε τη «δημόσια σφαίρα» της οποίας οι δημοσιογράφοι ήταν πάντα οι δημιουργοί και συνεχίζουν να είναι οι υπερασπιστές. Και για όλους εμάς που πιστεύουν στην Ευρώπη, μια πρόκληση ακόμα είναι πώς να τροφοδοτήσουμε αυτήν τη δημόσια σφαίρα που ακόμα και σήμερα βρίσκεται σε νηπιακό στάδιο. Και σ’ αυτό το σημείο οι εφημερίδες έχουν ουσιώδη ρόλο: συχνά ο τομέας στον οποίο γίνεται πραγματικά δημόσιος διάλογος σε πανευρωπαϊκό επίπεδο είναι το πολιτιστικό τμήμα των καλύτερων εφημερίδων και περιοδικών.

Με αυτά δεν θέλω να πω ότι θα πρέπει να φοβόμαστε τις νέες τεχνολογίες. Τα επικοινωνιακά δίκτυα είναι το νευρικό σύστημα του πλανήτη. Η ψηφιακή επανάσταση που έλαβε χώρα τις τελευταίες δεκαετίες μάς έδωσε άμεση και άνευ προηγουμένου πρόσβαση στα παγκόσμια συμβάντα. Αρκεί κανείς να κοιτάξει ποιον ρόλο έπαιξαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην Αραβική Άνοιξη των αραβικών κρατών για να πεισθεί ότι η νέα αυτή δύναμη των παγκόσμιων δικτύων ευνοεί σε μεγάλο βαθμό τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι νέες τεχνολογίες μπορούν, συνεπώς, να γίνουν ισχυρή δύναμη του καλού. Μπορούν όμως και να λειτουργήσουν αρνητικά για τα υπάρχοντα μοντέλα, όπως πολύ καλά γνωρίζετε. Ο πολλαπλασιασμός των διαφόρων μέσων επικοινωνίας ενέχει τον κίνδυνο κατακερματισμού του κοινού και απειλεί άμεσα την εμπορική βιωσιμότητα των παραδοσιακών εφημερίδων.

Κατά συνέπεια, δεν θα πρέπει να φοβόμαστε τις νέες τεχνολογίες αλλά ούτε και να θεωρούμε ως δεδομένο ότι θα συμβάλλουν με βεβαιότητα στην υπόθεση της ελευθερίας της έκφρασης και της δημοκρατίας χωρίς τη δική μας ενεργό παρέμβαση.

Γι’ αυτό χρειάζονται καλές πολιτικές. Θα θίξω τώρα τρία θέματα που είτε άμεσα είτε έμμεσα εμπίπτουν στο χαρτοφυλάκιο που μου έχει ανατεθεί ως Επιτρόπου: γραμματισμός στα μέσα επικοινωνίας, καθεστώς ΦΠΑ για διαδικτυακά πολιτιστικά αγαθά και δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.

Ο γραμματισμός στα μέσα επικοινωνίας στην ψηφιακή εποχή σημαίνει πολίτες ισχυρούς και συνειδητοποιημένους, δηλαδή κάτι σαν αυτό που σήμαινε ο αλφαβητισμός πριν από έναν αιώνα. Ο όγκος των πληροφοριών που λαμβάνουμε είναι πραγματικά τεράστιος. Τα μέσα όλο και ξαναϋφαίνουν τον ιστό της καθημερινής ζωής. Αλλά, αν η γνώση είναι πράγματι μια μορφή εξουσίας, η πληροφόρηση ενέχει δύναμη μόνο αν ξέρεις τι να την κάνεις. Γι’ αυτό πρέπει να ξέρουμε πώς να χειριζόμαστε τα επικοινωνιακά μέσα.

Οι άνθρωποι που είναι εξοικειωμένοι με τα επικοινωνιακά μέσα είναι σε θέση να εντοπίζουν και, συνεπώς, να απορρίπτουν στερεότυπα, να διαχωρίζουν τις πληροφορίες που είναι ουσιαστικές από τις ψυχαγωγικές, τα πραγματικά γεγονότα από τη μυθοπλασία, την αλήθεια από την προπαγάνδα.

Αυτό θα πρέπει να γίνει μέρος της γενικής μας εκπαίδευσης και η ΕΕ έχει ζητήσει επίμονα από τα κράτη μέλη να συμπεριλάβουν τον γραμματισμό στα μέσα επικοινωνίας στα προγράμματα σπουδών των νέων στην υποχρεωτική εκπαίδευση. Αλλά τα σχολεία δεν είναι το μόνο μέρος στο οποίο μπορεί κάποιος να αποκτήσει δεξιότητες σχετικές με τα μέσα επικοινωνίας. Ο γραμματισμός στα μέσα επικοινωνίας αφορά όλες τις ηλικιακές ομάδες, οπότε πρέπει να δούμε και πέρα από το σύστημα της επίσημης εκπαίδευσης.

Για να μπορέσουμε να αγγίξουμε όλον τον πληθυσμό, τα ίδια τα μέσα πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη και γι’ αυτό έχουν δημιουργήσει μια ομάδα εμπειρογνωμόνων σε θέματα γραμματισμού στα μέσα επικοινωνίας – στην οποία συμμετέχει και η ένωσή σας. Με τη σημερινή ευκαιρία, θα ήθελα να ευχαριστήσω την ENPA για το πολύ ενδιαφέρον Έγγραφο Θέσεων της σχετικά με τον γραμματισμό στα μέσα επικοινωνίας (Position Paper on Media Literacy). Πιστεύω πραγματικά ότι η βελτίωση του γραμματισμού στα μέσα επικοινωνίας είναι προς όφελος του εκδοτικού κλάδου. Πρόκειται για έναν τομέα που είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την ποιότητα του περιεχομένου του – μόνο να επωφεληθεί μπορεί από ένα πιο καλλιεργημένο κοινό.

Πράγματι, μαζί με τα παραδοσιακά έντυπα φύλλα και τις ιστοσελίδες, οι καλύτερες εφημερίδες προτείνουν τώρα μεγάλο εύρος εφαρμογών για έξυπνα τηλέφωνα (smart phones) και tablets, κατά τρόπο ώστε να υπάρχει βελτιωμένη πρόσβαση σε πληροφορίες, ιδίως για τους νεότερους χρήστες.

Σήμερα, καλή εφημερίδα είναι αυτή που μπορεί και αξιοποιεί όλες τις δυνατότητες του διαδικτύου. Παρόλα αυτά, όπως ξέρετε, οι διαδικτυακές εκδόσεις υφίστανται δυσμενής διάκρισης, αφού υπόκεινται σε ψηλότερο συντελεστή ΦΠΑ από αυτόν που ισχύει για τις έντυπες εκδόσεις.

Κι αυτό γιατί, σε αναγνώριση του θεμελιώδους ρόλου που είχε ο Τύπος στη δημοκρατική ζωή στην Ευρώπη, τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόζουν μειωμένο, ακόμα και μηδενικό συντελεστή ΦΠΑ, για τις εφημερίδες. Οι ψηφιακές εκδόσεις, αντιθέτως, υπόκεινται στους συνήθεις συντελεστές ΦΠΑ που κυμαίνονται μεταξύ 15 και 25%.

Η Επιτροπή αναγνώρισε την ανάγκη διευθέτησης του χάσματος αυτού στην πρόσφατη ανακοίνωση που εξέδωσε για το μέλλον του ΦΠΑ τον περασμένο Δεκέμβριο. Θα αρχίσει σύντομα η διαδικασία επανεξέτασης των ισχυόντων κανονισμών.

Προσωπική μου άποψη είναι ότι μειωμένοι ή μηδενικός συντελεστής ΦΠΑ θα πρέπει να συνεχίσουν να εφαρμόζονται σε έντυπες εφημερίδες και ότι ο ψηφιακός Τύπος θα πρέπει να έχει ανάλογη μεταχείριση.

Ελπίζουμε ότι ο κυριότερος λόγος για τον οποίο δεν εφαρμόζεται μειωμένος συντελεστής ΦΠΑ στις διαδικτυακές υπηρεσίες θα εκλείψει στις αρχές του 2015, όταν η παροχή ηλεκτρονικών υπηρεσιών θα φορολογείται στο κράτος μέλος στο οποίο είναι εγκατεστημένος ο καταναλωτής.

Είμαι πεπεισμένη ότι η επέκταση του μειωμένου ή μηδενικού ΦΠΑ στις διαδικτυακές εκδόσεις θα είναι οικονομικά επωφελής για τους παρόχους διαδικτυακών ειδήσεων. Θα εξασφαλίσει επίσης πεδίο ανταγωνισμού επί ίσοις όροις με άλλα μέρη του κόσμου, όπως τις ΗΠΑ. Αλλά ακόμα πιο σημαντικό είναι ότι θα διευκολύνει την πρόσβαση σε διαδικτυακές εφημερίδες για όλους τους πολίτες και θα ενισχύσει τον ρόλο των εφημερίδων αφού θα τις αναδείξει σε απαραίτητο εργαλείο για την εκπαίδευση και την ισχυροποίηση των πολιτών.

Με μεγάλη μου χαρά είδα ότι η ENPA εξέφρασε την άποψη αυτή πολύ πειστικά στις παρατηρήσεις που υπέβαλε στη Πράσινη Βίβλο σχετικά με το μέλλον του ΦΠΑ.

Θα κλείσω λέγοντας λίγα λόγια για το θέμα της πνευματικής ιδιοκτησίας. Όλοι μας ξέρουμε ότι το θέμα αυτό είναι συνδεδεμένο με την επένδυση σε εκδοτικό περιεχόμενο ποιότητας.

Γεγονός είναι ότι η ψηφιοποίηση όχι μόνο δεν έχει μειώσει αλλά, αντίθετα, έχει αυξήσει την ανάγκη για προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων. Σήμερα, νέα επιχειρηματικά μοντέλα επιτρέπουν να φτάσουν έργα που προστατεύονται με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (με copyright) σε πολύ ευρύτερο κοινό. Αλλά, πολύ συχνά, ειδησεογραφικά κείμενα που γράφονται και χρηματοδοτούνται από εκδότες εφημερίδων καταλήγουν να χρησιμοποιούνται από τρίτους και να αποφέρουν προστιθέμενη εμπορική αξία στις υπηρεσίες που αυτοί παρέχουν.

Σχετικά με αυτό, πιστεύω σθεναρά ότι οι κόμβοι αναμετάδοσης ειδήσεων και οι τεχνολογικές πλατφόρμες πρέπει να σέβονται τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στο διαδίκτυο.

Ο σεβασμός των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας είναι απόλυτα αναγκαίος. Γι’ αυτό και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει υιοθετήσει μια στρατηγική για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, πέρσι τον Μάιο. Συνεργάζομαι στενά με τον συνάδελφό επίτροπο κ. Barnier, για την ετοιμασία των μελλοντικών πρωτοβουλιών για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας όπως, το μέσο για τις εταιρείες συλλογικής διαχείρισης και την επανεξέταση της οδηγίας για την εφαρμογή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Θα επαγρυπνώ, προκειμένου να εξασφαλίσω ότι δεν θα υπάρξει μείωση του επιπέδου προστασίας όσον αφορά το περιεχόμενο και ότι η νομοθεσία της ΕΕ για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας θα παραμένει το κύριο εργαλείο που υποστηρίζει τις εφημερίδες στην Ευρώπη.

Κυρίες και κύριοι,

Προσπάθησα να εξηγήσω γιατί θεωρώ σημαντικό όπως οι εφημερίδες συνεχίσουν να ενημερώνουν, να διαπαιδαγωγούν και να εμπλέκουν τους πολίτες στον δημοκρατικό διάλογο.

Μπορείτε πάντοτε να βασίζεστε στην υποστήριξη μου ως επίτροπου εκπαίδευσης και πολιτισμού, για την διατήρηση κατάλληλων συνθηκών για την ευημερία του κλάδου των εφημερίδων, ώστε να συνεχίσουν να διαδραματίζουν τον πολύτιμο ρόλο τους, την συμβολή τους δηλαδή στη δημοκρατία, την ένταξη και τη συμμετοχή όλων των πολιτών.

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website