Navigation path

Left navigation

Additional tools

Other available languages: EN

SPEECH/00/235

Άννα Διαμαντοπούλου

Επίτροπος υπεύθυνη για την απασχόληση και τις κοινωνικές υποθέσεις

Το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο και η διεύρυνση

Σεμινάριο για την εναρμόνιση της Τουρκικής κοινωνικής πολιτικής και νομοθεσίας με τα ευρωπαϊκά πρότυπα

Κωνσταντινούπολη, 23η Ιουνίου 2000

1. Η ένταξη της Τουρκίας: πρόκληση και ευκαιρία

Κύριε υπουργέ, κυρίες και κύριοι, είναι μεγάλη μου χαρά που βρίσκομαι σήμερα εδώ σε ένα κλίμα πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής αλληλεγγύης. Δέχτηκα με χαρά την πρόσκλησή σας να συμμετάσχω στην εκδήλωση αυτή για δύο κυρίως λόγους:

Ο πρώτος είναι για να μοιραστώ μαζί σας την πεποίθηση ότι η κοινωνική διάσταση έχει θεμελιώδη σημασία για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Ο δεύτερος λόγος είναι για να υπογραμμίσω τη σημασία που αποδίδει η ΕΕ στην Τουρκία ως υποψήφια χώρα.

Χαίρομαι επίσης που είμαι το δεύτερο μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που επισκέπτεται την Τουρκία μετά την ιστορική απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ελσίνκι να δώσει στη χώρα σας το καθεστώς της υποψήφιας χώρας. Στην πράξη, η απόφαση αυτή σημαίνει ότι η υφιστάμενη ευρωπαϊκή στρατηγική για την Τουρκία αντικαθίσταται με μια προενταξιακή στρατηγική, όπως συνέβη και με τις άλλες υποψήφιες χώρες.

Σε ό,τι αφορά τις δικές μου αρμοδιότητες, οι εργασίες και η συνεργασία με τις τουρκικές αρχές έχει ήδη αρχίσει. Σας διαβεβαιώνω ότι θα δοθεί υψηλή προτεραιότητα σε αυτό το θέμα. Ελπίζουμε ότι οι πολίτες της Τουρκίας, τα θεσμικά της όργανα και οι αρχές θα δώσουν και αυτές υψηλή προτεραιότητα στην προενταξιακή διεργασία κατά την προσεχή χρονική περίοδο.

2. Κοινές αξίες και κοινές πολιτικές

Επιτρέψτε μου να πω λίγα λόγια για το πολιτικό πλαίσιο της διεργασίας ολοκλήρωσης που έχουν ξεκινήσει όλες οι ευρωπαϊκές χώρες, τόσο τα κράτη μέλη όσο και οι υποψήφιες για ένταξη χώρες.

Πρώτον, η ΕΕ είναι μία Ένωση κυρίαρχων κρατών. Όλες της οι αποφάσεις νομιμοποιούνται από τη δημοκρατική βούληση του λαού, από τους πολίτες των κρατών μας. Αυτό συμβαίνει κυρίως σε εθνικό επίπεδο. Συμβαίνει επίσης και σε ευρωπαϊκό επίπεδο όταν είναι αναγκαίο και πρόσφορο να ληφθούν αποφάσεις από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ.

Ένα είναι σαφές σε ό,τι αφορά τις αποφάσεις που λαμβάνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Όλες οι χώρες είναι ίσες. Καμία δεν υπαγορεύει τις πολιτικές αποφάσεις της στις άλλες. Όλες οι αποφάσεις μας συζητούνται και αποτελούν αντικείμενο διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο των κοινών μας αξιών και κοινών πολιτικών. Έτσι, οι πολιτικές που χαράσσουμε και οι ενέργειές μας είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης και διαμεσολαβήσεων με δημοκρατικές διεργασίες.

Είναι οι κοινές μας αξίες που δεν είναι φυσικά διαπραγματεύσιμες. Οι αξίες της δημοκρατίας, του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του σεβασμού των μειονοτήτων δεν είναι διαπραγματεύσιμες. Ο σεβασμός μας και η δέσμευσή μας ως προς την οικονομία της αγοράς επίσης δεν είναι διαπραγματεύσιμα.

Οι κοινές μας πολιτικές είναι φυσικά διαπραγματεύσιμες διότι δεν συνιστούν παγκόσμιες αξίες. Είναι ωστόσο πολύ σημαντικές για μας διότι αντιπροσωπεύουν τα μέσα που έχουμε διαμορφώσει και συνεχίζουμε να διαμορφώνουμε ώστε να μπορέσει η διεργασία της ολοκλήρωσης να αποφέρει τα πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά οφέλη που η ΕΕ υπόσχεται.

Τα μέσα για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι ποικίλα. Υπάρχει η ενιαία αγορά, που συνιστά έκφραση υγιούς και θεμιτού ανταγωνισμού. Υπάρχει η κοινή αγροτική πολιτική. Υπάρχει η εμβάθυνση στην πολιτική συνεργασίας στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και του περιβάλλοντος. Υπάρχει το ενιαίο νόμισμα και φυσικά τα κοινά κοινωνικά πρότυπα για τα οποία θα μιλήσω σε λίγο.

Αυτές οι κοινές πολιτικές δεν είναι πολιτικές που μία ή περισσότερες χώρες υπαγορεύουν στις υπόλοιπες. Αποτελούν θέμα των κυρίαρχων κρατών που αποφασίζουν να θέσουν κοινούς στόχους προς όφελος όλων. Αυτό δεν είναι πάντα μια απλή αλλά ούτε και απρόσκοπτη διαδικασία.

Ανάλογα με τις περιστάσεις, αυτό μεταφράζεται σε δύο σενάρια. Το πρώτο αφορά στα κράτη μέλη που επιθυμούν να ακολουθήσουν τις κοινές πολιτικές αλλά δεν μπορούν, και το δεύτερο στα κράτη μέλη που μπορούν να ακολουθήσουν μια πολιτική αλλά δεν το επιθυμούν.

Το ευρώ αποτελεί ένα καλό παράδειγμα. Η χώρα από την οποία προέρχομαι, η Ελλάδα, θέλησε να συμμετάσχει από την αρχή, δηλαδή από το 1999, αλλά δεν μπορούσε διότι δεν πληρούσε τα κριτήρια. Άλλες πληρούσαν τα κριτήρια αλλά είτε δεν ήθελαν να συμμετάσχουν, είτε ακόμα το σκέφτονται.

Τι έκανε η Ελλάδα στην περίπτωση αυτή;

Πρώτον, κατέβαλε συντονισμένες προσπάθειες να ικανοποιήσει τα κριτήρια. Η ΕΕ ανταποκρίθηκε εκφράζοντας την αλληλεγγύη της στην Ελλάδα και βοηθώντας την στις προσπάθειες της για την επίτευξη του στόχου της. Δύο χρόνια αργότερα, η αλληλέγγυα αυτή στάση μαζί με τις σκληρές προσπάθειες της χώρας να ικανοποιήσει τα κριτήρια, είχε ως αποτέλεσμα να μπει η Ελλάδα στη ζώνη του ευρώ, την περασμένη Δευτέρα.

Το λέω αυτό διότι το ίδιο ισχύει και για τις υποψήφιες χώρες στην προσπάθεια τους να ανταποκριθούν στις δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει για την ένταξη. Θεωρείται δεδομένο ότι θέλουν να συμμετάσχουν, αλλά για την ώρα δεν πληρούν όλες τις προϋποθέσεις για κάτι τέτοιο.

Συνεπώς η ενταξιακή στρατηγική συνίσταται αφενός, στο ότι οι υποψήφιες χώρες πρέπει να καταβάλουν πολιτικές και επιχειρησιακές προσπάθειες να ικανοποιήσουν τα κριτήρια για την ένταξη· και αφετέρου, στο ότι τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ συνδράμουν στις προσπάθειες αυτές με όλα τα κατάλληλα οικονομικά, θεσμικά και άλλα μέσα.

Εν συντομία, το "κοινοτικό κεκτημένο" - για το οποίο γίνεται τόσος λόγος - και το οποίο πρέπει να υλοποιήσουν οι υποψήφιες χώρες, αντιπροσωπεύει το σύνολο των κοινών αξιών και πολιτικών της Ένωσης.

Και η προενταξιακή στρατηγική είναι ο συνδυασμός των προσπαθειών των υποψήφιων χωρών για την ικανοποίηση των κριτηρίων, βάσει του κεκτημένου, και των επενδύσεων που κάνει η Ένωση στηρίζοντας τις προσπάθειες αυτές.

3. Οι προϋποθέσεις για την ένταξη είναι πολιτικά οφέλη

Όλα αυτά, για όλες τις υποψήφιες χώρες και για όλα τα σημερινά κράτη μέλη είναι μια λεπτή ισορροπία μεταξύ κινδύνων και ανταμοιβών. Υπάρχουν ενδεχόμενοι κίνδυνοι για όλους όσους συμμετέχουν σ'αυτό το γιγαντιαίο σχέδιο, γι' αυτό πρέπει - όλοι μας - να κάνουμε τα οφέλη πραγματικότητα για τους πολίτες, τους εργαζομένους, τις εταιρείες και τους επενδυτές.

Γι' αυτό το λόγο το μήνυμα για τις υποψήφιες χώρες πρέπει να είναι ότι η εκπλήρωση των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών προϋποθέσεων για να είναι μια χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί επίσης και το κλειδί για να αντλήσει τα αντίστοιχα οφέλη από τη συμμετοχή της.

Μ' αυτόν τον τρόπο όλοι κερδίζουμε από τη διευρυμένη πολιτική και οικονομική κοινότητα. Όλοι κερδίζουμε όταν υπάρχει ένα κοινό και ομαλό πεδίο δραστηριότητας για όλες τις χώρες.

Γι' αυτόν το λόγο το κοινωνικό κεκτημένο είναι εξίσου σημαντικό με το οικονομικό κεκτημένο κατά την προενταξιακή διεργασία.

Συμβαδίζουν για να επιτύχουν ισχυρές οικονομικές επιδόσεις, υψηλή παραγωγικότητα και αξιοπρεπή κοινωνικά πρότυπα. Σημαντικό μέρος της πορείας προς τη διεύρυνση είναι να ληφθεί υπόψη στην ενταξιακή διεργασία ο συνδυασμός των κοινωνικών και οικονομικών μελημάτων.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Θα δείξει στους πολίτες των υποψήφιων χωρών ότι η Ένωση είναι η κινητήρια δύναμη για τη βελτίωση της ποιότητας της οικονομικής και κοινωνικής ζωής και την ανύψωση του επιπέδου διαβίωσης όλων μας.

Θα δείξει επίσης στους πολίτες της σημερινής Ένωσης ότι η κοινωνική διάσταση αποτελεί βασική συνιστώσα της διεργασίας της διεύρυνσης και όχι ένα τυχαίο γεγονός.

4. Η διττή πρόκληση για τις υποψήφιες χώρες

Η πρόκληση για τις υποψήφιες χώρες είναι διττή. Πρέπει να προσαρμοστούν όχι μόνο στην υπάρχουσα κατάσταση στην ΕΕ αλλά και σε ένα τοπίο που συνεχώς αλλάζει. Θα έλεγε κανείς ότι για τις χώρες αυτές η ΕΕ αποτελεί έναν «κινούμενο στόχο».

Καταρχήν το θέμα της αγοράς: οι υποψήφιες χώρες θα κληθούν πρώτον, να μετριάσουν τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις μίας ανεξέλεγκτης στάσης στην αγορά και δεύτερον, να δρέψουν τους καρπούς μίας δυναμικής οικονομίας ανοικτής αγοράς.

Για την εκπλήρωση των παραπάνω στόχων, χρειάζεται να ανοίξουν τις αγορές τους για αγαθά, υπηρεσίες, κεφάλαιο και εργασία. Θα χρειαστεί επίσης να ανοίξουν τις κρατικές προμήθειες, τις κεφαλαιαγορές και χρηματαγορές και να προβούν στην απελευθέρωση των τραπεζικών συστημάτων.

Οι προσπάθειες σε όλους αυτούς τους τομείς απαιτούν υγιείς μακροοικονομικές πολιτικές για τη μείωση δημοσίων ελλειμμάτων και πληθωρισμού καθώς και τη συγκράτηση των επιτοκίων σε σταθερά χαμηλά επίπεδα.

Κάτι τέτοιο πρέπει να συνδυάζεται με δράσεις και πολιτικές που προωθούν την οικονομική ανταγωνιστικότητα επενδύοντας αποτελεσματικά στην δημόσια υποδομή, και ενθαρρύνοντας τις ιδιωτικές επενδύσεις και τις στρατηγικές επενδύσεις σε ανθρώπους και δεξιότητες. Εν ολίγοις, πρέπει να δημιουργηθούν οι συνθήκες για ένα παραγωγικό περιβάλλον.

Για να εξασφαλιστεί αυτό το περιβάλλον οι υποψήφιες χώρες χρειάζονται το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο.

Θα ήθελα να γίνω λίγο πιο σαφής. Το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο δεν αποτελεί εμπόδιο στην εκπλήρωση των οικονομικών στόχων ή στην οικοδόμηση μίας ανοιχτής και δυναμικής οικονομίας της αγοράς. Αντίθετα, αποτελεί ένα σημαντικό τμήμα της λύσης, ως παράγοντας επίτευξης υψηλών οικονομικών επιδόσεων. Στα πλαίσια του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, η κοινωνική πολιτική είναι και οικονομική πολιτική.

Η κοινωνική πολιτική στην Ευρώπη μεταφράζεται σε μία σειρά από αλληλένδετες αρχές και δράσεις.

Αφορά τα ελάχιστα πρότυπα σχετικά με την εργασιακή ζωή, συμπεριλαμβανομένης της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία και της επίτευξης ισορροπίας μεταξύ της ευελιξίας που θέλουν οι εταιρείες και της διασφάλισης των εργαζομένων.

Αφορά την πολιτική για την απασχόληση, στην οποία περιλαμβάνεται η δημιουργία εκείνων των συνθηκών που θα βοηθήσουν τις εταιρείες να προσαρμόζονται στις αλλαγές, που θα ενθαρρύνουν επενδύσεις σε νέες δεξιότητες. Περιλαμβάνεται επίσης και η προστασία των ευάλωτων ομάδων από τις συνέπειες της αναδιάρθρωσης.

Αφορά τις ίσες ευκαιρίες για γυναίκες και άντρες και για τις μειοψηφίες, στο χώρο εργασίας αλλά και στην κοινωνία γενικότερα. Αφορά ελάχιστα πρότυπα στην κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένης της ισότητας και των δημοκρατικών και κοινωνικών δικαιωμάτων.

Αυτό απαιτεί επίσης:

  • τον εκσυγχρονισμό του εργατικού δικαίου, καθώς και του τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία, ώστε να πληρούνται τα κοινωνικά πρότυπα αλλά και να αντιμετωπίζονται οι τεχνολογικές εξελίξεις·

  • την κινητοποίηση των κοινωνικών εταίρων (των ανεξάρτητων εκπροσώπων των εργοδοτών και των εργαζομένων), που πρέπει να αναπτύξουν την ικανότητα τους να διαπραγματεύονται σε θέματα μισθολογικά αλλά και εργασιακών συνθηκών και διαρθρωτικών αλλαγών, οι οποίες πραγματοποιούνται σε μια σύγχρονη και δυναμική αγορά εργασίας·

  • την κινητοποίηση της κοινωνίας των πολιτών (ΜΚΟ και ενώσεων πολιτών σε όλες τους τις μορφές και εκφράσεις, που ασχολούνται, π.χ. με ευάλωτες ομάδες, με τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ισότητα των φύλων, το περιβάλλον, την ανθρωπιστική βοήθεια).

Το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο έχει λάβει διάφορες μορφές στα κράτη μέλη. Όμως το κύριο χαρακτηριστικό της οποιασδήποτε μορφής του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου είναι η ανύψωση των κοινωνικών προτύπων ως αναπόσπαστο τμήμα της επίλυσης οικονομικών αλλά και κοινωνικών ζητημάτων. Η διαφορά του ευρωπαϊκού μοντέλου από το αμερικανικό είναι ότι για μας στην Ευρώπη, η κοινωνική πολιτική είναι πάντα μέλημα του κράτους.

Όμως, στην Ευρώπη όλοι μας έχουμε για παράδειγμα, προβλήματα ανισότητας των φύλων, ξενοφοβίας, ρατσισμού και διακρίσεων.

Γι' αυτό τόσο τα κράτη μέλη όσο και οι υποψήφιες χώρες πρέπει να αναπτύξουν πολιτικές για την καταπολέμηση των προβλημάτων αυτών αλλά και για να διασφαλίσουν ότι η διαδικασία της διεύρυνσης δεν θα επιδεινώσει τα προβλήματα αυτά.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι εξελίξεις σε πολιτικές είναι συνεχιζόμενες. Οι τακτικές αναθεωρήσεις της Συνθήκης τα τελευταία χρόνια έχουν ανταποκριθεί στις αλλαγές και έχουν αναπτύξει την κοινωνική διάσταση ώστε να αντανακλούν τις αλλαγές αυτές.

Στα αποτελέσματα συμπεριλαμβάνονται: η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση, νέες διατάξεις για τις ίσες ευκαιρίες, την καταπολέμηση των διακρίσεων και τον κοινωνικό αποκλεισμό και ένα ισχυρότερο πλαίσιο για τον κοινωνικό διάλογο. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που θα πραγματοποιηθεί στο τέλος του έτους στη Νίκαια θα συνεχίσει την πολιτική αυτή, και πιστεύουμε ότι θα συμπεριλάβει και τον τομέα της καταπολέμησης των διακρίσεων.

Η πρόσφατη σύνοδος κορυφής στη Λισσαβώνα αναγνώρισε ότι οι νέες τεχνολογίες και οι νέες μορφές παραγωγής προσφέρουν τεράστιες ευκαιρίες για θέσεις εργασίας. Αλλά τις δυνατότητες αυτές τις προσφέρουν για εκείνες τις περιοχές που διαχειρίζονται καλά τη μετάβαση στη νέα οικονομία.

5. Συμπέρασμα

Κυρίες και κύριοι, η σημασία που έχει η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής βρίσκεται, από την αρχή, στην καρδιά της διεργασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Αντανακλάται στη συνθήκη της Ρώμης, στην οποία τα συμβαλλόμενα μέρη αποφάσισαν "να διασφαλίσουν την οικονομική και κοινωνική πρόοδο των χωρών τους".

Γιατί είναι τόσο σημαντικό αυτό για τις επιδόσεις της ΕΕ και για την έλξη που ασκεί η Ένωση στα νέα μέλη;

Ο λόγος είναι ο εξής: η κοινωνική διάσταση της ΕΕ, και το κεκτημένο με το οποίο αυτή εκφράζεται, είναι ουσιαστική συνιστώσα για την οικοδόμηση των δημοκρατικών θεσμών και της κοινωνίας των πολιτών, τη βιώσιμη λειτουργία των αγορών και τη δυνατότητα δέσμευσης απέναντι στην πολιτική, οικονομική και νομισματική ένωση.

Δεν πρόκειται για δογματική θέση. Πρόκειται για τα πρακτικά οφέλη που παρουσιάζει ο σχεδιασμός μιας ισχυρής κοινωνικής πολιτικής, η καλή οικονομική νοοτροπία και η πλήρης δημοκρατική δέσμευση. Είναι στην ουσία θέμα καλής διακυβέρνησης σε έναν κόσμο που αλλάζει, για τις χώρες, τους θεσμούς και τους πολίτες της σημερινής ΕΕ και της διευρυμένης ΕΕ.

Κύριε υπουργέ, κυρίες και κύριοι, προσδοκώ στην περαιτέρω ανάπτυξη της συνεργασίας μας.

Σας ευχαριστώ.


Side Bar