Navigation path

Left navigation

Additional tools

Other available languages: EN FR DE IT EL PL

Europese Commissie - Informatieblad

Staatssteun: Commissie keurt zes capaciteitsmechanismen voor elektriciteit goed om leveringszekerheid in België, Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Italië en Polen te garanderen – Factsheet

Brussel, 7 februari 2018

Op grond van de EU-staatssteunregels heeft de Europese Commissie capaciteitsmechanismen voor elektriciteit in België, Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Italië en Polen goedgekeurd. De Commissie kwam tot de conclusie dat de maatregelen mede de leveringszekerheid zullen garanderen en tegelijkertijd de concurrentie op de eengemaakte markt zullen vrijwaren.

Zie ook het persbericht.

De Commissie heeft vandaag de volgende maatregelen goedgekeurd:

  • twee strategische reserves, in België en Duitsland;
  • twee marktbrede capaciteitsmechanismen, in Italië en Polen; en
  • een aanbesteding voor vraagrespons in Frankrijk en een regeling voor onderbreekbaarheid in Griekenland.

Capaciteitsmechanismen zijn maatregelen om de leveringszekerheid van elektriciteit te waarborgen. Doorgaans bieden capaciteitsmechanismen een extra vergoeding voor aanbieders van elektriciteitscapaciteit, bovenop het inkomen dat zij halen uit de verkoop van elektriciteit op de markt, in ruil voor het behoud van bestaande capaciteit of investeringen in nieuwe capaciteit. Die extra vergoeding kan een effect hebben op de concurrentie op de interne markt voor elektriciteit en moet aan de EU-staatssteunregels worden getoetst.

De capaciteitsmechanismen die vandaag zijn goedgekeurd, zijn onderzocht op basis van de richtsnoeren staatssteun ten behoeve van milieubescherming en energie van 2014, die de criteria bevatten om te beoordelen of dergelijke mechanismen aan de EU-staatssteunregels voldoen. In deze context heeft de Commissie rekening gehouden met de inzichten uit het sectoronderzoek naar capaciteitsmechanismen dat in 2016 werd gevoerd en betrekking had op 11 lidstaten, waaronder België, Duitsland, Frankrijk, Italië en Polen. In het eindverslag van het sectoronderzoek werd benadrukt dat capaciteitsmechanismen gericht moeten zijn op een daadwerkelijke behoefte aan leveringszekerheid, en zo ontworpen moeten zijn dat concurrentieverstoringen worden vermeden en dat de leveringszekerheid wordt gegarandeerd tegen de laagste kosten voor de consument. Tot slot werd in het verslag ook benadrukt dat capaciteitsmechanismen moeten openstaan voor aanbieders in andere lidstaten. Dit vormt een aanvulling op de strategie voor de energie-unie van de Commissie om te zorgen voor een gegarandeerde, duurzame en concurrerende energievoorziening in Europa en onze verbintenissen van de Overeenkomst van Parijs na te komen.

 

1) Strategische reserve – België

De Commissie heeft de Belgische plannen goedgekeurd om een strategische reserve aan te leggen om een bepaalde capaciteit buiten de elektriciteitsmarkt te houden en alleen in noodsituaties in te zetten. Op grond van deze maatregel wordt financiële steun verstrekt aan capaciteitsaanbieders (zowel elektriciteitscentrales als vraagresponsoperatoren komen in aanmerking) om capaciteit aan te bieden wanneer de vraag het grootst is, zoals bij winterse omstandigheden. België heeft om goedkeuring van de maatregel verzocht voor vijf opeenvolgende winters vanaf de winter van 2017-2018. Voor de reserve worden contracten gesloten via een concurrerende procedure en de omvang ervan wordt bepaald door middel van een grondige beoordeling door de Belgische transmissiesysteembeheerder (TSB). Daardoor zullen de contracten voor de reserve tegen een zo laag mogelijke kostprijs worden gesloten en zullen de deelnemende aanbieders van capaciteit niet overgecompenseerd worden.

De steun is beschikbaar voor elektriciteitscentrales die hebben aangegeven dat ze van plan zijn te sluiten en voor vraagresponsoperatoren die ermee instemmen om van het elektriciteitsnet te worden losgekoppeld wanneer er onvoldoende aanbod is om aan de vraag naar elektriciteit te voldoen.

België heeft de noodzaak van de maatregel aangetoond en, in nauwe samenwerking met de Commissie, zijn plannen gewijzigd om te garanderen dat de maatregel strookt met de richtsnoeren staatssteun ten behoeve van milieubescherming en energie van 2014.

De maatregel ziet er als volgt uit:

  • Er wordt steun verleend om een duidelijk omschreven en becijferd risico voor de leveringszekerheid aan te pakken:

o   België heeft aangetoond dat op de Belgische elektriciteitsmarkt geen toereikende elektriciteitsvoorziening kan worden gegarandeerd in het geval van bepaalde gebeurtenissen die niet waarschijnlijk zijn, maar grote gevolgen zouden hebben. Zo heeft de onverwachte uitval van een Belgische kerncentrale in de winter van 2016-2017 in combinatie met de niet-beschikbaarheid van negen kernreactoren in Frankrijk tot krapte op de elektriciteitsmarkt geleid;

o   het volume waarvoor jaarlijks contracten worden afgesloten, wordt vastgesteld op basis van de jaarlijkse beoordeling door de Belgische transmissiesysteembeheerder. Dat betekent dat rekening zal worden gehouden met marktontwikkelingen om te bepalen welk volume iedere winter wordt aangekocht. De omvang van de reserve voor de winter van 2017-2018 werd daarom bijvoorbeeld beperkt ten opzichte van de oorspronkelijke Belgische plannen nadat een aantal elektriciteitscentrales hadden besloten op de markt terug te keren.

  • Het capaciteitsmechanisme is beschikbaar voor alle soorten potentiële capaciteitsaanbieders, d.w.z. zowel elektriciteitscentrales als vraagresponsoperatoren, om de concurrentie te vrijwaren.
  • De kosten voor de elektriciteitsverbruikers worden laag gehouden door regelmatige concurrerende veilingen. De transmissiesysteembeheerder zal het volume namelijk aankopen via een openbare aanbestedingsprocedure nadat hij daartoe door de Belgische overheid is gemachtigd.
  • De mogelijke verstoringen van de concurrentie zijn beperkt: de contracten in het kader van de strategische reserve zullen een looptijd van een jaar hebben en dus in overeenstemming zijn met de frequentie van de evaluatie van de leveringszekerheid, die de transmissiesysteembeheerder jaarlijks uitvoert.
  • De strategische reserve zal pas worden gebruikt als alle op de markt gebaseerde oplossingen voor de schaarste volledig zijn opgebruikt. Bovendien wordt de mogelijkheid om op de markt terug te keren, beperkt voor elektriciteitscentrales die aan de reserve hebben deelgenomen. Hierdoor wordt gegarandeerd dat de reserve de marktwerking niet verstoort.

Om die redenen heeft de Commissie geoordeeld dat het capaciteitsmechanisme voldoet aan de EU-staatssteunregels.

De niet-vertrouwelijke versie van het besluit komt, zodra eventuele vertrouwelijkheidskwesties zijn opgelost, in het Staatssteunregister op de website van het DG Concurrentie van de Commissie onder zaaknummer SA.48648 beschikbaar.

 

2) Capaciteitsreserve – Duitsland

De Commissie heeft de Duitse plannen goedgekeurd om een maatregel voor een capaciteitsreserve (of "Kapazitätsreserve") in te voeren waardoor de Duitse netwerkexploitanten gemachtigd zijn om tot 2 gigawatt (GW) capaciteit aan te kopen die als reserve buiten de markt zal worden gehouden. De reserve wordt vanaf oktober 2019 gedurende drie opeenvolgende perioden van twee jaar, tot en met 2025, aangehouden.

In april 2017 heeft de Commissie een diepgaand onderzoek ingeleid. Tijdens het onderzoek heeft Duitsland de noodzaak van de maatregel aangetoond en toegezegd om het ontwerp van de reserve aan te passen om ervoor te zorgen dat ze voldoet aan de EU-staatssteunregels, en met name aan de richtsnoeren staatssteun ten behoeve van milieubescherming en energie van 2014:

  • Er wordt steun verleend om een duidelijk omschreven en becijferd risico voor de leveringszekerheid aan te pakken:

o   Duitsland verwacht geen structurele capaciteitstekorten in de toekomst, maar de capaciteitsreserve is bedoeld als bescherming tegen extreme en onvoorziene ontwikkelingen tijdens de transitie naar een koolstofarm, ecologisch duurzaam energiesysteem ("Energiewende") en om de geleidelijke kernuitstap te beheren;

o   het volume waarvoor tweejaarlijks contracten worden afgesloten, wordt vastgesteld op basis van de beoordeling door de Duitse transmissiesysteembeheerders (ook om de twee jaar). Dat betekent dat rekening zal worden gehouden met marktontwikkelingen om te bepalen welk volume wordt aangekocht. Tijdens het diepgaande onderzoek heeft Duitsland toegezegd om de manier waarop de noodzaak en de omvang van de capaciteitsreserve worden berekend, aan te passen aan de realiteit op de markt. De maximale omvang van de reserve is in ieder geval beperkt tot 2 gigawatt.

  • Het capaciteitsmechanisme is beschikbaar voor verschillende potentiële capaciteitsaanbieders, d.w.z. zowel elektriciteitscentrales als vraagresponsoperatoren, om de concurrentie te vrijwaren. Tijdens het diepgaande onderzoek van de Commissie heeft Duitsland ermee ingestemd om de voorwaarden waaronder vraagresponsoperatoren aan de capaciteitsreserve kunnen deelnemen, te wijzigen zodat zij op gelijke voet kunnen concurreren met productie-eenheden.
  • De kosten voor de elektriciteitsverbruikers worden laag gehouden door regelmatige openbare aanbestedingen: de netwerkexploitanten zullen de nodige capaciteit verwerven via tweejaarlijkse concurrerende biedprocedures. Zij mogen dan de vergoeding die aan de begunstigden van de reserve is toegekend, via netwerktarieven terugvorderen.
  • De mogelijke verstoringen van de mededinging zijn beperkt: de strategische reserve zal pas worden gebruikt als alle op de markt gebaseerde oplossingen voor de schaarste volledig zijn opgebruikt. Bovendien zullen elektriciteitscentrales niet op de markt terug mogen keren eens zij aan de reserve hebben deelgenomen. Hierdoor wordt gegarandeerd dat de reserve de marktwerking niet verstoort.

Het besluit van vandaag volgt op andere recente besluiten van de Commissie over andere Duitse maatregelen met betrekking tot de leveringszekerheid van elektriciteit. De Commissie heeft met name een vraagresponsregeling goedgekeurd in oktober 2016 en een netwerkreserve voor Zuid-Duitsland in december 2016.

De niet-vertrouwelijke versie van het besluit komt, zodra eventuele vertrouwelijkheidskwesties zijn opgelost, in het Staatssteunregister op de website van het DG Concurrentie van de Commissie onder zaaknummer SA.45852 beschikbaar.

 

3) Marktbreed capaciteitsmechanisme – Italië

De Commissie heeft de Italiaanse plannen goedgekeurd om een marktbreed capaciteitsmechanisme in te voeren dat als doel heeft de leveringszekerheid van elektriciteit in Italië te waarborgen. Het capaciteitsmechanisme is goedgekeurd voor een periode van tien jaar. In die periode zal Italië ook markthervormingen doorvoeren om de structurele leveringsrisico's op de elektriciteitsmarkt aan te pakken.

Op grond van de maatregel kunnen capaciteitsaanbieders die beschikbaar zijn om elektriciteit op te wekken of vraagresponsoperatoren die beschikbaar zijn om hun elektriciteitsverbruik te verminderen, een financiële compensatie krijgen.

Italië heeft de noodzaak van het capaciteitsmechanisme aangetoond en het, in nauwe samenwerking met de Commissie, op meerdere punten gewijzigd om te garanderen dat het strookt met de EU-staatssteunregels, en met name met de richtsnoeren staatssteun ten behoeve van milieubescherming en energie van 2014. Het ziet er als volgt uit:

  • Er wordt steun verleend om een duidelijk omschreven en becijferd risico voor de leveringszekerheid aan te pakken:

o   Italië heeft aangetoond dat de verwachte inkomsten uit de verkoop van elektriciteit de kosten voor een voldoende grote capaciteit voor elektriciteitsopwekking waarschijnlijk niet zullen dekken. Daarom bestaat het risico dat steeds meer capaciteit van de markt zal verdwijnen en er waarschijnlijk geen nieuwe investeringen zullen worden gedaan. In 2017 hebben eigenaars van elektriciteitscentrales aangekondigd dat ze van plan waren de exploitatie van 6 gigawatt thermische capaciteit stop te zetten.

  • Het capaciteitsmechanisme zal vergezeld gaan van markthervormingen:

o   Italië is van plan om het nationale transmissienetwerk te moderniseren, in grensoverschrijdende transmissiecapaciteit te investeren en een aantal markthervormingen door te voeren waardoor de elektriciteitsmarkten duidelijker investeringssignalen zullen kunnen sturen. Die hervormingen lijken echter niet voldoende om op korte termijn te zorgen voor het gewenste niveau van leveringszekerheid, wat betekent dat het capaciteitsmechanisme momenteel noodzakelijk is.

  • Het capaciteitsmechanisme is beschikbaar voor alle potentiële capaciteitsaanbieders en de kosten voor de elektriciteitsverbruikers worden beperkt door regelmatige concurrerende veilingen:

o   de capaciteitsaanbieders worden geselecteerd via regelmatige veilingen die openstaan voor nieuwe en bestaande producenten (met inbegrip van producenten van hernieuwbare energie, vraagresponsoperatoren en opslagoperatoren); Er wordt ook rekening gehouden met de invoer van elektriciteit, door capaciteitsaanbieders in naburige EU-lidstaten toe te staan voor een bepaalde hoeveelheid capaciteit te concurreren, wat bijdraagt tot de integratie van de interne energiemarkt;

o   de openheid van het mechanisme waarborgt de concurrentie tussen de verschillende technologieën. Dit garandeert dat de capaciteit wordt aangekocht tegen de laagste kosten voor de consument en voorkomt verstoringen van de elektriciteitsmarkt.

Het Italiaanse mechanisme bezit ook een bijzonder kenmerk dat de doeltreffendheid ervan waarborgt: wanneer de elektriciteitsprijzen een bepaald niveau bereiken, moeten de op de veilingen geselecteerde elektriciteitscentrales een deel van de staatssteun terugbetalen. Zij kunnen die terugbetalingsverplichting financieren uit de inkomsten die zij uit de verkoop van elektriciteit genereren. Het capaciteitsmechanisme garandeert dus niet alleen dat er capaciteit beschikbaar is, maar het stimuleert elektriciteitscentrales ook om die capaciteit te gebruiken om hun elektriciteit op de markt aan te bieden bij schaarste.

Om die redenen heeft de Commissie geoordeeld dat het capaciteitsmechanisme voldoet aan de EU-staatssteunregels. Gelijkaardige mechanismen werden eerder goedgekeurd voor Groot-Brittannië, Frankrijk en de Ierse "all-island"-markt, en vandaag voor Polen.

De niet-vertrouwelijke versie van het besluit komt, zodra eventuele vertrouwelijkheidskwesties zijn opgelost, in het Staatssteunregister op de website van het DG Concurrentie van de Commissie onder zaaknummer SA.42011 beschikbaar.

 

4) Marktbreed capaciteitsmechanisme – Polen

De Commissie heeft de Poolse plannen goedgekeurd om een marktbreed capaciteitsmechanisme in te voeren dat als doel heeft de leveringszekerheid van elektriciteit in Polen te waarborgen. Het capaciteitsmechanisme is goedgekeurd voor een periode van tien jaar. In die periode zal Polen ook markthervormingen doorvoeren om de structurele leveringsrisico's op de elektriciteitsmarkt aan te pakken.

Op grond van de maatregel kunnen capaciteitsaanbieders die beschikbaar zijn om elektriciteit op te wekken of vraagresponsoperatoren die beschikbaar zijn om hun elektriciteitsverbruik te verminderen, een vergoeding krijgen.

Polen heeft de noodzaak van het capaciteitsmechanisme aangetoond en is, in nauwe samenwerking met de Commissie, meerdere verbintenissen aangegaan om te garanderen dat de maatregel strookt met de EU-staatssteunregels, en met name met de richtsnoeren staatssteun ten behoeve van milieubescherming en energie van 2014. De maatregel ziet er als volgt uit:

  • Er wordt steun verleend om een duidelijk omschreven en becijferd risico voor de leveringszekerheid aan te pakken:

o   Polen heeft de maatregel ingevoerd om de problemen op het vlak van leveringszekerheid die het voor de komende jaren, en in het bijzonder voor de periode na 2020, heeft vastgesteld, te beperken. Die worden veroorzaakt door marktfalen op de elektriciteitsmarkt waardoor de prijzen niet voldoende stimulansen kunnen creëren om in nieuwe capaciteit te investeren of om bestaande capaciteit op de markt te houden. De Poolse autoriteiten hebben aangetoond dat die trend zonder tussenkomst van de overheid in de nabije toekomst tot black-outs dreigt te leiden.

  • Het capaciteitsmechanisme zal vergezeld gaan van markthervormingen, met name een verhoging van de prijsplafonds, een herziening van de regels voor het verwerven van reserves en balanceringsenergie, evenals de invoering van een administratief prijsmechanisme om de prijssignalen te versterken in tijden van schaarste.
  • Het capaciteitsmechanisme is beschikbaar voor alle potentiële capaciteitsaanbieders en de kosten voor de elektriciteitsverbruikers worden beperkt door regelmatige concurrerende veilingen:

o   de capaciteitsaanbieders worden geselecteerd via concurrerende veilingen die op regelmatige basis worden georganiseerd en openstaan voor nieuwe en bestaande producenten, met inbegrip van producenten van hernieuwbare energie, vraagresponsoperatoren en opslagoperatoren. Er wordt ook rekening gehouden met de invoer van elektriciteit, door capaciteitsaanbieders in naburige EU-lidstaten toe te staan voor een bepaalde hoeveelheid capaciteit te concurreren, wat bijdraagt tot de integratie van de interne energiemarkt;

o   er worden bijkomende stimulansen ingebouwd voor vraagrespons en emissiearme technologieën, om een geleidelijke overgang naar een meer milieuvriendelijke energiemix te stimuleren;

o   de openheid van het mechanisme waarborgt de concurrentie tussen de verschillende technologieën. Dit garandeert dat de capaciteit wordt aangekocht tegen de laagste kosten voor de consument en voorkomt verstoringen van de elektriciteitsmarkt.

Op basis hiervan heeft de Commissie geoordeeld dat het capaciteitsmechanisme voldoet aan de EU-staatssteunregels. Gelijkaardige mechanismen werden eerder goedgekeurd voor Groot-Brittannië, Frankrijk en de Ierse "all-island"-markt, en vandaag voor Italië.

De niet-vertrouwelijke versie van het besluit komt, zodra eventuele vertrouwelijkheidskwesties zijn opgelost, in het Staatssteunregister op de website van het DG Concurrentie van de Commissie onder zaaknummer SA.46100 beschikbaar.

 

5) Vraagresponsregeling – Frankrijk

De Commissie heeft de Franse plannen goedgekeurd voor een regeling ter ondersteuning van de ontwikkeling van de vraagrespons in Frankrijk door middel van jaarlijkse aanbestedingen. Vraagrespons houdt in dat verbruikers hun elektriciteitsverbruik tijdelijk gedeeltelijk of volledig verlagen. Het kan bijdragen aan de leveringszekerheid van elektriciteit, in het bijzonder tijdens verbruikspieken in de winter, en is milieuvriendelijker dan het bouwen van nieuwe conventionele centrales. In het kader van de Franse maatregel kunnen zowel industriële als residentiële vraagresponsoperatoren deelnemen aan de aanbestedingen.

De maatregel zal van kracht zijn tussen 2018 en 2023. Hij zal de ontwikkeling van de Franse vraagresponssector ondersteunen door elektriciteitsverbruikers tijdelijke financiële steun te geven in ruil voor deelname aan de elektriciteitsmarkt. De maatregel vormt een aanvulling op het marktbrede capaciteitsmechanisme in Frankrijk dat de Commissie in november 2016 heeft goedgekeurd.

Frankrijk heeft aangetoond dat de maatregel noodzakelijk is om de vraagresponssector te versterken, omdat bij koud weer extreme pieken in de vraag te verwachten zijn. De Franse vraagresponssector wordt nog geconfronteerd met leerkosten, waardoor de ontwikkeling ervan kan worden afgeremd ondanks de economische en ecologische voordelen die hij met zich mee kan brengen.

Meerdere kenmerken van de maatregel zorgen ervoor dat hij evenredig is en dat de elektriciteitskosten laag blijven, zoals vooraf bepaalde beperkingen van de vergoeding en de uitsluiting van de duurste aanbiedingen als de veiling niet voldoende concurrerend is. De Franse autoriteiten hebben zich er ook toe verbonden de steun te beperken voor de meest vervuilende vraagresponsoperatoren, zoals zij die "achter de elektriciteitsmeter" dieselgeneratoren gebruiken.

Op basis hiervan heeft de Commissie geconcludeerd dat het capaciteitsmechanisme voldoet aan de staatssteunregels, en met name aan de richtsnoeren staatssteun ten behoeve van milieubescherming en energie van 2014.

De niet-vertrouwelijke versie van het besluit komt, zodra eventuele vertrouwelijkheidskwesties zijn opgelost, in het Staatssteunregister op de website van het DG Concurrentie van de Commissie onder zaaknummer SA.48490 beschikbaar.

 

6) Regeling voor onderbreekbaarheid – Griekenland

De Commissie heeft goedgekeurd dat een bestaande Griekse regeling, die als doel heeft de leveringszekerheid van elektriciteit te waarborgen, wordt gewijzigd en met twee jaar verlengd. In het kader van de regeling stemmen elektriciteitsverbruikers ermee in om in ruil voor een vaste betaling hun elektriciteitsverbruik op korte termijn te verminderen. Dat kan bijvoorbeeld nodig zijn bij slechte weersomstandigheden, wanneer de vraag naar elektriciteit mogelijk groter is dan het aanbod.

De Commissie heeft de oorspronkelijke regeling in 2014 goedgekeurd voor een periode van drie jaar. De regeling heeft haar waarde bewezen tijdens de moeilijke bevoorradingssituaties in december 2016 en januari 2017, toen stroomonderbrekingen werden vermeden dankzij het verlaagde verbruik van de deelnemers aan de regeling. Griekenland heeft tevens toegezegd om gelijktijdig hervormingen van de elektriciteitsmarkt door te voeren om de onderliggende tekortkomingen in de regelgeving te verhelpen.

De Griekse netwerkexploitant, ADMIE, zal om de drie maanden aanbestedingen uitschrijven om maximaal 1 600 megawatt afschakelbare capaciteit te verwerven. Ten opzichte van de vorige regeling heeft Griekenland een aantal wijzigingen doorgevoerd die zullen leiden tot een meer gerichte en competitieve verwerving van de capaciteit, waardoor de kosten voor de Griekse consument zullen dalen. Griekenland heeft met name de totale omvang van de regeling, de minimumomvang van individuele inschrijvingen en de maximaal toegestane biedprijs beperkt. Daarnaast heeft Griekenland de reactietijd voor alle deelnemers tot vijf minuten beperkt, waardoor de netwerkexploitant de mogelijkheid heeft om nog sneller op onverwachte situaties van schaarste te reageren.

Op basis hiervan heeft de Commissie geconcludeerd dat de regeling voldoet aan de EU-staatssteunregels, en met name aan de richtsnoeren staatssteun ten behoeve van milieubescherming en energie van 2014.

De niet-vertrouwelijke versie van het besluit komt, zodra eventuele vertrouwelijkheidskwesties zijn opgelost, in het Staatssteunregister op de website van het DG Concurrentie van de Commissie onder zaaknummer SA.48780 beschikbaar.

MEMO/18/681

Contactpersoon voor de pers:

Voor het publiek: Europe Direct per telefoon 00 800 67 89 10 11 of e-mail


Side Bar