Navigation path

Left navigation

Additional tools

Komisja Europejska - Zestawienie informacji

Pytania i odpowiedzi dotyczące wniosku Komisji w sprawie ułatwienia dostępu pracowników i osób samozatrudnionych do ochrony socjalnej

Strasburg, 13 marca 2018 r.

Czym jest nowy wniosek i dlaczego go przedłożono?

Wniosek Komisji w sprawie zalecenia dotyczącego dostępu do ochrony socjalnej dla pracowników i osób samozatrudnionych stanowi część inicjatyw wdrażających Europejski filar praw socjalnych. Zalecenie dotyczy w szczególności zasady 12 filaru, która stanowi, że „bez względu na rodzaj i czas trwania ich stosunku pracy, pracownicy i, w porównywalnych warunkach, osoby samozatrudnione, mają prawo do odpowiedniej ochrony socjalnej”.

W trakcie konsultacji publicznych w sprawie filaru wiele zainteresowanych podmiotów wyraziło obawy, że pracownicy zatrudnieni w nietypowym (lub niestandardowym) trybie oraz osoby samozatrudnione doświadczają trudności w dostępie do ochrony socjalnej. Zalecenie pomoże państwom członkowskim dostosować systemy zabezpieczenia społecznego do zmian zachodzących na rynku pracy. Wszystkie osoby pracujące zostaną objęte ochroną i łatwiej będzie zmieniać pracę, sektor, a nawet status zatrudnienia, ponieważ prawa pracowników będą zachowywane i przenoszone. Utrzymana zostanie stabilność finansowania systemów zabezpieczenia społecznego. Jak najszersze dzielenie ryzyka związanego z warunkami życia jest kluczowym aspektem europejskiej społecznej gospodarki rynkowej. Kilka państw członkowskich realizuje reformy w celu lepszej ochrony pracowników i osób samozatrudnionych. Działania UE mają doprowadzić do tego, aby postępy były całościowe i wyrównane oraz aby następowały one we wszystkich grupach społecznych, obszarach zabezpieczenia społecznego i państwach członkowskich, co pozwoli na stworzenie równych warunków działania na jednolitym rynku.

Czym są niestandardowe formy zatrudnienia?

Umowy tymczasowe lub krótkoterminowe, niepełny wymiar czasu pracy oraz praca na wezwanie, jak również stosunki pracy między większą liczbą stron są zazwyczaj uznawane za niestandardowe formy zatrudnienia – w przeciwieństwie do standardowych stosunków pracy, które zwykle odnoszą się do pracy na pełen etat na podstawie umowy na czas nieokreślony.

W ramach tych kategorii można wyróżnić szereg form, na przykład pracę dorywczą (tj. umowy w wymiarze zero godzin, na przykład dla osób wykładających towar na półkach w supermarkecie, które są wzywane do pracy jedynie w okresach wzmożonego handlu), pracę tymczasową (tj. stanowiska okresowe) lub pracę za pośrednictwem platform internetowych (np. osoby pracujące dla platform cyfrowych bez stałego miejsca pracy).

W przypadku tej inicjatywy celowo zastosowano szeroką definicję, aby włączyć w jej zakres również powstające lub przyszłe kategorie pracy niestandardowej. Rynek pracy szybko się zmienia, a rozwój technologii sprzyja powstawaniu wielu nieznanych dotąd form zatrudnienia. Podejście Komisji zapewnia, aby reformy nie ulegały dezaktualizacji i możliwe było czerpanie jak największych korzyści ze zmieniającego się świata pracy.

Realizacja tego podejścia zostanie ułatwiona dzięki ostatniemu wnioskowi dotyczącemu dyrektywy w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy, która umożliwia określenie granic między pracownikami i osobami samozatrudnionymi oraz wyjaśnia, w jakich przypadkach status osoby samozatrudnionej jest stosowany bezpodstawnie (fikcyjne samozatrudnienie). W odniesieniu do dostępu do ochrony socjalnej takie wyjaśnienia pozwolą zapewnić, aby osoby błędnie uznawane za samozatrudnione mogły mieć dostęp do ochrony socjalnej jako pracownicy.

Jaki jest cel zalecenia?

W zaleceniu zaproponowano, aby pracownicy i osoby samozatrudnione na porównywalnych warunkach:

  • mogły przystępować do analogicznych systemów zabezpieczenia społecznego (dzięki zniwelowaniu formalnych różnic zakresu tych systemów),
  • mogły nabywać odpowiednie uprawnienia i korzystać z nich (odpowiedni i skuteczny zakres),
  • mogły łatwo przenieść nabyte uprawnienia do zabezpieczenia społecznego z jednego miejsca pracy do innego,
  • posiadały przejrzyste informacje na temat ich uprawnień i obowiązków w zakresie zabezpieczenia społecznego.

Kto jest objęty zaleceniem?

To zalecenie ma zachęcić państwa członkowskie do zapewnienia dostępu do odpowiedniego zabezpieczenia społecznego dla wszystkich pracowników i osób samozatrudnionych. W 2016 r. około 40 % osób pracujących w UE było zatrudnionych w nietypowym trybie lub pracowało na własny rachunek.

W wielu państwach członkowskich osoby z tych grup doświadczają różnic w dostępie do ochrony socjalnej. W wyniku tego narażone są na większą niepewność gospodarczą i obniżenie ochrony przed zagrożeniami społecznymi. Zalecenie przyczyniłoby się do rozszerzenia zasięgu ochrony socjalnej w obszarach, w których występują takie różnice.

Jakie obszary zabezpieczenia społecznego zostały objęte wnioskiem?

W ujęciu ogólnym wniosek będzie miał zastosowanie do obszarów zabezpieczenia społecznego, które są powiązane ściślej z sytuacją zatrudnienia niż ze statusem obywatela lub rezydenta takich jak:
(1) świadczenia dla bezrobotnych;
(2) świadczenia z tytułu choroby i świadczenia opieki zdrowotnej;
(3) świadczenia z tytułu macierzyństwa i równoważne świadczenia dla ojca;
(4) świadczenia z tytułu inwalidztwa;
(5) świadczenia z tytułu wieku, w tym emerytury;
(6) świadczenia z tytułu wypadku przy pracy i choroby zawodowej.

Dlaczego Komisja postanowiła działać?

Coraz więcej osób na rynku pracy ma niewystarczający dostęp do ochrony socjalnej. To zjawisko można zaobserwować we wszystkich państwach członkowskich. Reformy w niektórych państwach członkowskich to krok we właściwym kierunku, jednak istnieją dowody, że nie dotyczą one wszystkich grup, które nie były wcześniej objęte ochroną, albo że nie są wystarczająco systematyczne. Na przykład przepisy zostały dostosowane tylko w odniesieniu do niektórych obszarów zabezpieczenia społecznego albo nie obejmowały osób samozatrudnionych.

Działania UE mogą stanowić punkt wyjścia do dalszych reform krajowych. Mogą one powstrzymać krótkoterminowe zakłócenia konkurencji i długoterminowe obniżenie standardów społecznych oraz zapewnić, aby wszystkie państwa członkowskie podążały w tym samym kierunku w tym samym czasie. Wspierałoby to pozytywną konwergencję społeczno-gospodarczą zmierzającą ku lepszym warunkom życia i pracy, zgodnie z celem Europejskiego filaru praw socjalnych, z korzyścią dla gospodarki i społeczeństwa UE jako całości.

W ramach przygotowań do prezentacji Europejskiego filaru praw socjalnych Komisja odbyła w okresie od marca do grudnia 2016 r. szerokie konsultacje publiczne, które wskazały na potrzebę działania w tym obszarze. Sprawozdanie z konsultacji jest dostępne tutaj. Potrzebę działania ponownie potwierdzono w trakcie konsultacji z parterami społecznymi na szczeblu UE po przedstawieniu filaru w kwietniu 2017 r.

Jakie korzyści odniosą pracownicy?

Zalecenie ma na celu wpieranie osób pracujących w oparciu o niestandardową formę zatrudnienia oraz osób samozatrudnionych, które ze względu na swój status zatrudnienia nie są w wystarczającym stopniu objęte systemami zabezpieczenia społecznego, a tym samym są narażone na większą niepewność gospodarczą.

Oczekuje się, że skutki społeczne dla pracowników i ich rodzin będą pozytywne i doprowadzą do zmniejszenia indywidualizacji ryzyka, niestabilności dochodów, niepewności, a w szczególności zagrożenia ubóstwem.

Odpowiednie zabezpieczenie społeczne oferuje pracownikom szanse i zachęty do uczestniczenia w kształceniu i szkoleniu oraz poświęcania czasu na znalezienie pracy odpowiadającej ich umiejętnościom. Sprawia, że ludzie czują się pewnie i mogą w pełni korzystać z możliwości, jakie dają nowe formy i tryby pracy, nowe stosunki pracy z pracodawcami, coraz częstsze zmiany ścieżki kariery, jak również samozatrudnienie. Systemy zabezpieczenia społecznego pełnią więc ważną funkcję dla społeczeństwa i rynków pracy.

W szczególności kobiety skorzystają na rozszerzeniu zasięgu ochrony socjalnej, jako że szczególnie one są obecnie zatrudniane w niestandardowym trybie. Częściej niż mężczyźni pracują w niepełnym wymiarze godzin i decydują się na przerwę w karierze zawodowej z powodu wychowywania dzieci lub konieczności opieki nad niesamodzielnymi krewnymi.

Jakie korzyści odniosą przedsiębiorstwa?

Zalecenie zapewni bardziej sprawiedliwe i równe warunki działania dla przedsiębiorstw. Rozszerzenie zakresu zabezpieczenia społecznego ma doprowadzić do widocznego zmniejszenia nieuczciwej konkurencji między przedsiębiorstwami zatrudniającymi pracowników na podstawie umów niestandardowych – w przypadku których nie jest konieczne pokrywanie kosztów zabezpieczenia społecznego – a konkurentami tych przedsiębiorstw, którzy nie obniżają sobie kosztów w ten sposób.

Ponadto spółki powinny odczuć wzrost wydajności pracowników, których forma zatrudnienia została objęta ochroną, jak również pozytywne skutki systemów zabezpieczenia społecznego dla rynków pracy.

Czy kwestii regulowania praktyk dotyczących stosunków pracy nie należałoby raczej pozostawić partnerom społecznym?

Zgodnie z traktatami UE Komisja odbyła konsultacje z przedstawicielami związków zawodowych i organizacji pracodawców na szczeblu UE w dwuetapowym procesie, aby sprawdzić, czy byliby oni skłonni zareagować na te wyzwania i zawrzeć między sobą odpowiednią umowę. Konsultacje odbyły się w dniach od 29 kwietnia do 23 czerwca 2017 r. oraz od 20 listopada 2017 r. do stycznia 2018 r. Obie strony wprawdzie przyznały rację Komisji, jeśli chodzi o istniejące wyzwania, jednak nie było wśród nich zgody co do rozpoczęcia negocjacji prowadzących do zawarcia umowy na szczeblu unijnym. Wszystkie uwagi partnerów społecznych zostały należycie uwzględnione w trakcie przygotowywania wniosku.

Zob. również komunikat prasowy tutaj.

MEMO/18/1623

Kontakty z mediami:

Zapytania od obywateli: Serwis Europe Direct – tel. [ 00 800 67 89 10 11 ] lub e-mail


Side Bar