Navigation path

Left navigation

Additional tools

Komisja Europejska - Zestawienie informacji

Pytania i odpowiedzi: Komisja odpowiada na europejską inicjatywę obywatelską w sprawie glifosatu oraz zapowiada większą przejrzystość ocen naukowych

Strasburg, 12 grudnia 2017 r.

Dlaczego Komisja nie zakazała stosowania glifosatu?

Nie ma obecnie podstaw naukowych ani prawnych uzasadniających zakaz stosowania glifosatu. W wyniku kompleksowego i przejrzystego naukowego procesu oceny ryzyka przez UE, w ramach którego upubliczniono ponad 6 000 stron analiz naukowych, stwierdzono, że glifosat nie powoduje raka, a stosowany zgodnie z dobrą praktyką rolniczą nie stanowi też niedopuszczalnego ryzyka dla środowiska. W następstwie tej szczegółowej oceny naukowej wszystkich dostępnych danych na temat glifosatu i w wyniku głosowania przedstawicieli państw członkowskich w dniu 27 listopada 2017 r.[1], Komisja przyjęła dziś wniosek dotyczący odnowienia zatwierdzenia glifosatu na okres 5 lat.

Do tych samych wniosków doszły organy krajowe w Kanadzie, Japonii, Australii i Nowej Zelandii; potwierdzono je także na wspólnym posiedzeniu FAO-WHO ds. pozostałości pestycydów (JMPR). Tylko jedna agencja – Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) – wyraziła odmienną opinię w odniesieniu do oceny możliwego związku glifosatu z rakiem u ludzi.

Ponadto ocena oddziaływania glifosatu na środowisko dokonana przez UE nie dostarczyła żadnych dowodów na to, że glifosat powoduje degradację ekosystemów, o ile jest stosowany zgodnie z warunkami określonymi w zezwoleniu oraz dobrą praktyką rolniczą. Niemniej jednak Komisja będzie wymagać od państw członkowskich, by zwracały szczególną uwagę na zagrożenia dla różnorodności biologicznej przy ocenie wniosków o dopuszczenie do obrotu produktów zawierających glifosat, a także na ochronę osób nieposiadających specjalnego przygotowania.

Komisja Europejska ma prawny obowiązek udzielenia odpowiedzi na wnioski o zatwierdzenie lub odnowienie zatwierdzenia z uwzględnieniem wyników oceny ryzyka w UE.

Jaki jest obecnie status glifosatu w UE?

W dniu 27 listopada 2017 r. państwa członkowskie UE głosowały za przyjęciem wniosku Komisji w sprawie odnowienia zatwierdzenia na okres 5 lat. Zatwierdzenie to zostało dzisiaj przyjęte przez Komisję. W wyniku kilkukrotnych dyskusji nad tą kwestią na forum kolegium komisarzy z inicjatywy przewodniczącego Jeana-Claude'a Junckera okres przedłużenia zezwolenia został we wniosku skrócony z 15 do 5 lat, aby uwzględnić najnowszą rezolucję Parlamentu Europejskiego i uzyskać wsparcie ze strony możliwie największej liczby państw członkowskich. Obecnie państwa członkowskie muszą dokonać ponownej oceny wszystkich produktów na bazie glifosatu dostępnych na ich terytorium.                                                                                                      

Dlaczego na 5 lat, a nie na 15?

Jakkolwiek przy spełnieniu wszystkich kryteriów Komisja zazwyczaj proponuje odnowienie zatwierdzenia substancji czynnej na okres 15 lat, to glifosat jest przypadkiem szczególnym.

Oprócz wyników ocen naukowych glifosatu, zarówno dokonanych na szczeblu UE przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) i Europejską Agencję Chemikaliów (ECHA), jak i przez państwa członkowskie, wzięto również pod uwagę inne istotne czynniki przy ustalaniu odpowiedniego okresu odnowienia. Chociaż dostępny jest już duży zasób informacji o glifosacie jako substancji czynnej, nowe informacje na temat glifosatu publikowane są w wyjątkowo dużej ilości w porównaniu z innymi substancjami czynnymi.

Dlatego też Komisja przy podejmowaniu decyzji o długości okresu zatwierdzenia glifosatu wzięła pod uwagę możliwość szybkiego rozwoju wiedzy naukowo-technicznej, mając również na uwadze, że glifosat jest najpowszechniej stosowanym środkiem chwastobójczym w UE.

Ponadto Komisja uwzględniła najnowsze niewiążące rezolucje Parlamentu Europejskiego. Przy przyjmowaniu dzisiejszej formalnej decyzji poświęcono też dużo uwagi 4. europejskiej inicjatywie obywatelskiej (ECI).

Co z produktami na bazie glifosatu, jak Roundup? Czy one również zostają automatycznie ponownie zatwierdzone?

Nie. Zależy to od państw członkowskich. To państwa członkowskie odpowiadają za zatwierdzanie i stosowanie na własnych terytoriach środków ochrony roślin (pestycydów) zawierających substancje czynne.

Na szczeblu UE podejmowana jest tylko decyzja o zatwierdzeniu substancji czynnej. Taki podział odpowiedzialności wynika z zasady pomocniczości i z różnic warunków klimatycznych, agronomicznych i środowiskowych w poszczególnych państwach członkowskich.

Po odnowieniu zatwierdzenia glifosatu państwa członkowskie muszą dokonać ponownej oceny wszystkich dotychczas dopuszczonych produktów zawierających tę substancję czynną – takich jak Roundup. Jeśli posiadacze wcześniejszych zezwoleń złożą wniosek do organów krajowych o utrzymanie tych zezwoleń w mocy, państwa członkowskie mogą także postanowić o wprowadzeniu ograniczeń lub zakazów w odniesieniu do niektórych lub wszystkich takich produktów, jeżeli uzasadniają to dowody odnoszące się do szczególnych okoliczności na ich terytorium.

Informacje o zatwierdzaniu pestycydów w UE:

http://ec.europa.eu/assets/sante/food/plants/pesticides/lop/index.html

Jakie działania Komisja zamierza podjąć w celu zwiększenia publicznego dostępu do wyników badań naukowych przedstawianych przez przedsiębiorstwa?

Komisja w pełni zgadza się, że przejrzystość w ocenach naukowych i podejmowaniu decyzji ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia zaufania do systemu regulacyjnego w zakresie bezpieczeństwa żywności. W związku z tym Komisja przedstawi wiosną 2018 r. wniosek ustawodawczy zmierzający do zwiększenia przejrzystości i jakości badań stosowanych w naukowej ocenie substancji. Wniosek obejmie te i inne istotne aspekty, takie jak zarządzanie Europejskim Urzędem ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA).

Komisja zbada w szczególności możliwości zwiększenia przejrzystości w zakresie badań zleconych przez przedsiębiorstwa i wzmocnienia zarządzania w zakresie prowadzenia takich badań. Przed przedstawieniem wniosku odbędą się konsultacje publiczne.

Znaczna część badań i innych informacji przedkładanych przez przedsiębiorstwa na potrzeby oceny substancji czynnych jest już publicznie dostępna. Dotyczy to m.in. streszczenia dokumentacji, sprawozdania z oceny sporządzanego przez państwo członkowskie pełniące rolę sprawozdawcy, w odniesieniu do którego EFSA prowadzi konsultacje publiczne, wszystkich uwag ekspertów z państw członkowskich i obywateli oraz odpowiedzi na nie, sprawozdań ze spotkań ekspertów poświęconych wzajemnej ocenie oraz wniosków EFSA. W odniesieniu do glifosatu upubliczniono ponad 6 tys. stron analiz naukowych.

Jakie są możliwości finansowania badań naukowych dotyczących produktów takich jak glifosat ze środków publicznych?

Poszczególne badania kosztują od kilku tysięcy do kilku milionów euro. Komisja wyznaje zasadę, że środki publiczne nie powinny być przeznaczane na zlecanie badań, które pomogłyby przedsiębiorstwom we wprowadzaniu produktów na rynek. Niemniej jednak Komisja będzie w najbliższych miesiącach rozważać dopuszczenie innowacyjnych działań, takich jak finansowanie badań doraźnych przez agencje europejskie w przypadku poważnych wątpliwości dotyczących powszechnie stosowanych substancji. W takich przypadkach niewykluczone byłoby również zaangażowanie krajowych organów publicznych i zwiększona kontrola badań.

Czy pestycydy są obecnie stosowane w UE w sposób zrównoważony?

Polityka UE jest już ukierunkowana na zmniejszenie zależności od pestycydów i całkowitego wyeliminowania ich w przyszłości, zgodnie z przesłaniem europejskiej inicjatywy obywatelskiej dotyczącej zakazu stosowania glifosatu oraz ochrony ludzi i środowiska przed toksycznymi pestycydami. Organizatorzy europejskiej inicjatywy obywatelskiej nawoływali do przyjęcia ogólnounijnych wiążących celów w zakresie ograniczenia użycia pestycydów z myślą o ich całkowitym wyeliminowaniu w przyszłości.

Kompetencje w zakresie (zrównoważonego) stosowania pestycydów na swoim terytorium mają państwa członkowskie, one też ponoszą w tym zakresie odpowiedzialność. Jednocześnie dyrektywa w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów[2] nadal nie jest wprowadzona w sposób konsekwentny. Jak wykazano w sprawozdaniu opublikowanym w październiku 2017 r., jakkolwiek wszystkie państwa członkowskie przyjęły krajowe plany działania dotyczące pestycydów (niejednokrotnie ze znacznymi opóźnieniami i dużymi rozbieżnościami w zakresie ich kompletności i zakresu), jedynie pięć państw członkowskich[3] określiło wymierne cele na wysokim poziomie – w czterech przypadkach dotyczące ograniczania ryzyka i w jednym przypadku – ograniczania stosowania danych substancji.

Komisja w dalszym ciągu wzywa państwa członkowskie do podjęcia dodatkowych działań, w tym do: certyfikacji i szkolenia profesjonalnych użytkowników, dystrybutorów i doradców, wprowadzenia ograniczeń przewidujących sprzedaż pestycydów do stosowania zawodowego wyłącznie osobom posiadającym certyfikat, wprowadzenia surowych warunków dotyczących postępowania z pestycydami i ich przechowywania, kontroli sprzętu do opryskiwania, wprowadzenia ogólnego zakazu oprysków z powietrza, ograniczenia stosowania pestycydów na określonych obszarach (takich jak parki publiczne), ochrony środowiska wodnego i dostarczania informacji społeczeństwu.

W niedawno przyjętym komunikacie Komisji na temat przyszłości rolnictwa i produkcji żywności[4] uznano konieczność wspierania celów dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów.

Jaką rolę odgrywa integrowana ochrona roślin?

Dyrektywa w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów zobowiązuje państwa członkowskie do propagowania rolnictwa o niskim zużyciu pestycydów, przyznając zawsze, gdy to możliwe, pierwszeństwo metodom niechemicznym. Choć integrowana ochrona roślin (IPM) stanowi podstawowy element dyrektywy, zgodność z jej zasadami na poziomie poszczególnych producentów nie jest systematycznie sprawdzana przez państwa członkowskie. Chociaż państwa członkowskie podejmują szereg środków zachęcających do stosowania IPM, to jednak nie gwarantuje to stosowania odpowiednich technik przez użytkowników w praktyce. W sprawozdaniu stwierdza się, że stosowanie IPM przez państwa członkowskie nadal jest niewystarczające.

Ponadto państwa członkowskie nie określiły jeszcze jasnych kryteriów zapewnienia wdrożenia ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin przez wszystkich użytkowników zawodowych. Kryteria te są konieczne do kontroli osiągnięcia zamierzonego rezultatu w zakresie integrowanej ochrony roślin – zmniejszenia zależności od pestycydów. Jeżeli do tego nie dojdzie, państwa członkowskie powinny podjąć działania w zakresie egzekwowania przepisów.

W jaki sposób Komisja będzie wspierać państwa członkowskie w zmniejszaniu wpływu pestycydów?

Komisja będzie wspierać państwa członkowskie w opracowywaniu metod oceny przestrzegania zasad integrowanej ochrony roślin, uwzględniając zróżnicowanie rolnictwa UE i zasadę pomocniczości. Niskopestycydowa ochrona przed organizmami szkodliwymi obejmuje rolnictwo ekologiczne, które obecnie obejmuje 6,2 proc. unijnych użytków rolnych.

Komisja dokłada również wszelkich starań, aby zwiększyć dostępność substancji niskiego ryzyka. Konkretnym wynikiem jest liczba zatwierdzonych przez UE substancji ochrony roślin o niskim ryzyku lub o charakterze niechemicznym, która od 2009 r. wzrosła dwukrotnie. Aby jeszcze zwiększyć dostępność substancji niskiego ryzyka, Komisja w ramach trwającego aktualnie programu przeglądu w pierwszej kolejności ocenia potencjalne substancje czynne niskiego ryzyka. Przyjmując niedawno akt prawny, Komisja doprecyzowała obowiązujące kryteria identyfikacji i zatwierdzania substancji niskiego ryzyka.

Komisja będzie również kontynuować współpracę z państwami członkowskimi nad rozpowszechnianiem przykładów dobrych praktyk we wdrażaniu za pośrednictwem grup roboczych i szkoleń. W ramach programu „Lepsze szkolenia na rzecz bezpieczniejszej żywności” priorytetem będzie zwiększenie zdolności państw członkowskich w zakresie zrozumienia i wdrażania zasad zrównoważonego stosowania.

Po przyjęciu zmienionych krajowych planów działania oraz po uzyskaniu zaktualizowanych informacji z kontroli i innych źródeł Komisja przedstawi w 2019 r. kolejne sprawozdanie na temat stosowania pestycydów.

Jak będzie mierzony postęp we wdrażaniu dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów?

W celu monitorowania tendencji w zakresie ograniczania zagrożeń wynikających ze stosowania pestycydów na poziomie UE Komisja opracuje zharmonizowane wskaźniki ryzyka jako uzupełnienie istniejących krajowych wskaźników ryzyka. Umożliwi to Komisji określenie skuteczności środków w toku oceny możliwych wariantów polityki.

Dalsze informacje:

Europejska inicjatywa obywatelska: Zakaz stosowania glifosatu i ochrona ludzi i środowiska przed toksycznymi pestycydami

Komunikat prasowy: Glifosat: Komisja odpowiada na europejską inicjatywę obywatelską oraz zapowiada więcej przejrzystości ocen naukowych

[1] Komitet odwoławczy w dniu 27 listopada 2017 r.; uzyskano pozytywną opinię państw członkowskich – 18 z nich (reprezentujących 65,71 proc. ludności UE) głosowało za przedłużeniem, 9 (32,26 proc.) głosowało przeciw, jedno (2,02 proc.) wstrzymało się od głosu.

[2] https://ec.europa.eu/food/plant/pesticides/sustainable_use_pesticides_en

[3] Cztery państwa członkowskie określiły cele w zakresie redukcji zagrożenia (Belgia, Dania, Grecja i Niemcy); jedno (Francja) określiło cel w zakresie ograniczenia stosowania.

[4] COM(207) 713

MEMO/17/5192

Kontakty z mediami:

Zapytania od obywateli: Serwis Europe Direct – tel. [ 00 800 67 89 10 11 ] lub e-mail


Side Bar