Chemin de navigation

Left navigation

Additional tools

Komisja Europejska - Zestawienie informacji

Pytania i odpowiedzi: Komisja przedstawia plan działania na rzecz pogłębienia unii gospodarczej i walutowej

Bruksela, 6 grudnia 2017 r.

Komisja przedstawia plan działania na rzecz pogłębienia unii gospodarczej i walutowej

Jakie są elementy proponowanego pakietu?

Dlaczego wspomniany pakiet prezentowany jest właśnie teraz?

Niniejszy pakiet stanowi realizację zobowiązania do przedstawienia konkretnych działań mających na celu dalsze pogłębienie unii gospodarczej i walutowej (UGW), które przewodniczący Jean-Claude Juncker podjął w orędziu o stanie Unii za 2017 r.

Rozwijając wizję zakreśloną w sprawozdaniu pięciu przewodniczących z czerwca 2015 r. oraz w dokumentach otwierających debatę na temat pogłębienia unii gospodarczej i walutowej i przyszłości finansów UE z wiosny 2017 r., Komisja Europejska przedstawia plan działania na rzecz pogłębienia unii gospodarczej i walutowej, w tym konkretne kroki, które należy podjąć w ciągu nadchodzących 18 miesięcy. W ramach tego pakietu prezentowany jest również szereg inicjatyw. Głównym celem proponowanych środków jest zwiększenie jedności, skuteczności i demokratycznej rozliczalności unii gospodarczej i walutowej w Europie do roku 2025.

Solidne ożywienie gospodarcze w całej UE i w państwach strefy euro, dzięki któremu we wszystkich państwach członkowskich odnotowano wzrost gospodarczy, bezrobocie spadło do najniższego poziomu od 2008 r., a nastroje gospodarcze są najlepsze od 2000 r., stwarza warunki do przeprowadzenia reform niezbędnych do zagwarantowania skuteczniejszej, bardziej demokratycznej i bardziej zjednoczonej UGW: jest teraz najodpowiedniejszy moment, aby skorzystać z dobrej koniunktury i podjąć działania reformatorskie.

Pozytywne tendencje, o których mowa powyżej, potwierdzają wyniki badania Eurobarometr Flash poświęconego strefie euro. W badaniu tym 64 proc. respondentów uznało, że euro jest korzystne dla ich kraju – jest to najwyższy wskaźnik, jaki odnotowano od czasu wprowadzenia do obiegu banknotów i monet euro w 2002 r.

Prezentowany dzisiaj pakiet wniosków jest elementem planu działania przewodniczącego Jeana-Claude'a Junckera na rzecz bardziej zjednoczonej, silniejszej i bardziej demokratycznej Unii oraz przedstawionej przez przewodniczącego Rady Europejskiej, Donalda Tuska, agendy przywódców prowadzącej do szczytu w Sybinie, gdzie 9 maja 2019 r. powinny zapaść istotne decyzje dotyczące przyszłości Europy.

Pakiet, który opiera się także na koncepcji przedstawionej przez Parlament Europejski i prezydenta Francji Emmanuela Macrona w jego przemówieniu wygłoszonym na uniwersytecie sorbońskim we wrześniu, jest prezentowany przed szczytem państw strefy euro, który odbędzie się w rozszerzonym składzie w dniu 15 grudnia 2017 r. i na którym przywódcy UE spotkają się, by wstępnie omówić kolejne działania, a także przed specjalnym spotkaniem zaplanowanym na 28–29 czerwca 2018 r., podczas którego podjęte mają zostać konkretne decyzje.

Dlaczego ważne jest pogłębienie unii gospodarczej i walutowej?

W ostatnich latach wyrażano wiele różnych opinii na temat ukończenia budowy unii gospodarczej i walutowej. Opinie te mogą się różnić, panuje jednak zgoda co do tego, że należy poczynić dalsze postępy. Znaczący wkład w dyskusję wniósł Parlament Europejski, a na forum Eurogrupy odbyły się ważne dyskusje.

Pogłębienie UGW jest środkiem do osiągnięcia konkretnych celów: zwiększania liczby miejsc pracy, inwestycji, sprawiedliwości społecznej i stabilności makroekonomicznej. Jedna waluta zapewnia ochronę i niesie obywatelom Europy nowe możliwości, a silna i stabilna strefa euro ma decydujące znaczenie zarówno dla jej członków, jak i dla całej UE.

Kryzys gospodarczy i finansowy, który nie rozpoczął się w strefie euro, obnażył niektóre z instytucjonalnych słabości europejskiej UGW. Dzięki zasadniczym reformom instytucjonalnym UGW jest dzisiaj w tak dobrej formie, jak nigdy dotąd. Jednak jej struktura jest wciąż niepełna. Przedstawiony dziś plan działania na rzecz pogłębienia UGW odzwierciedla istniejące nadal wyzwania i nakreśla dalsze kroki.

Pogłębienie UGW jest jednym z najważniejszych priorytetów Komisji pod przewodnictwem Jeana-Claude'a Junckera, który zapowiedział to w swoich wytycznych politycznych. W ramach tego pakietu prezentowany jest również szereg nowych inicjatyw. Nie są one ani pierwszym ani końcowym etapem procesu dokończenia europejskiej unii gospodarczej i walutowej, lecz stanowią jego kolejne istotne fazy .

Plan działania na rzecz pogłębienia unii gospodarczej i walutowej

Jaki harmonogram Komisja bierze pod uwagę?

Opierając się na Agendzie przywódców, można przyjąć, że konkretne decyzje zapadną w nadchodzących miesiącach. Zdaniem Komisji należy uzgodnić plan działania obejmujący szereg działań, które miałyby zostać podjęte w ciągu najbliższych 18 miesięcy. Są one podsumowane w końcowej części komunikatu w sprawie dalszych działań na rzecz dokończenia budowy unii gospodarczej i walutowej.

We wszystkich tych obszarach ważne są postępy, ale także wyraźna świadomość kierunku działań na lata 2019–2024 w celu pogłębienia unii gospodarczej i walutowej do 2025 r. I tak w planie działania przedstawionym przez Komisję przypomniano najważniejsze działania, których podjęcie będzie nadal konieczne po 2019 r., zgodnie z dokumentem otwierającym debatę w sprawie pogłębienia unii gospodarczej i walutowej. Działania te powinny być elementem wspólnego porozumienia osiągniętego do połowy 2018 r.

Europejski Fundusz Walutowy

Dlaczego Komisja proponuje utworzenie Europejskiego Funduszu Walutowego?

Od 2012 r. Europejski Mechanizm Stabilności odgrywa decydującą rolę, udzielając państwom członkowskim wsparcia, które pozwala im odzyskać lub utrzymać dostęp do rynków obligacji państwowych. Pozwoliło to na zagwarantowanie stabilności strefy euro jako całości.

Z powodu presji obecnej w trakcie kryzysu mechanizm ten utworzono w oparciu o model międzyrządowy, lecz już wtedy było jasne, że jego cele można również osiągnąć w ramach rozwiązań osadzonych w traktatach UE.

Wzmocniona podbudowa instytucjonalna pozwoli stworzyć nowe synergie, zwłaszcza pod względem przejrzystości, kontroli prawnej i efektywności unijnych zasobów finansowych. Może się ona również przyczynić do dalszego usprawnienia współpracy z Komisją Europejską i zwiększenia demokratycznej rozliczalności przed Parlamentem Europejskim.

Komisja zamierza rozwinąć dobrze ugruntowaną strukturę EMS i ustanowić nowy Europejski Fundusz Walutowy (EFW) jako prężny organ zarządzania w sytuacjach kryzysowych, głęboko osadzony w ramach prawnych Unii. Idea ta została już przewidziana w sprawozdaniu pięciu przewodniczących, a także przywołana przez Parlament Europejski.

Jakie funkcje będzie pełnił EFW i jakie będzie miał cechy?

EFW zastąpi EMS, zachowując obecne struktury finansowe i instytucjonalne EMS niemal w niezmienionym kształcie, a jednocześnie zwiększy skuteczność, przejrzystość i demokratyczną rozliczalność dotychczasowego mechanizmu, przy pełnym poszanowaniu roli parlamentów narodowych.

EFW będzie nadal wspierał potrzebujące państwa członkowskie w zakresie stabilności finansowej, pozyskiwał środki w drodze emisji instrumentów rynku kapitałowego oraz przeprowadzał transakcje rynku pieniężnego. We wniosku przewidziano także dodatkowe aspekty:

  1. EFW będzie mógł pełnić rolę mechanizmu ochronnego dla jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji (SRF), pełniąc funkcję pożyczkodawcy ostatniej szansy oraz chroniąc w ostatecznym rozrachunku pieniądze podatników, gdyby – co mało prawdopodobne – w SRF zabrakło środków do wsparcia procesu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków znajdujących się w trudnej sytuacji. Ustanowienie takiego mechanizmu ochronnego, który w średnioterminowej perspektywie powinien być neutralny dla finansów publicznych, zostało uzgodnione przez państwa członkowskie w 2013 r.
  2. We wniosku przewidziano możliwość szybszego podejmowania decyzji w szczególnie pilnych sytuacjach po uzyskaniu wzmocnionej większości wynoszącej 85 proc. głosów, natomiast jednomyślność nadal obowiązywałaby przy podejmowaniu wszystkich istotnych decyzji wywierających skutki finansowe.
  3. We wniosku przewidziano również bardziej bezpośrednie zaangażowanie EMS – wraz z Komisją Europejską – w proces zarządzania programami pomocy finansowej.
  4. We wniosku wskazano również możliwość opracowywania przez EFW nowych instrumentów finansowych, co byłoby szczególnie przydatne jako źródło wsparcia dla ewentualnego mechanizmu stabilizacyjnego w przyszłości.

Czy EFW będzie miał dostęp do tych samych zasobów finansowych co EMS?

EFW będzie oparty na istniejących strukturach finansowych i instytucjonalnych EMS – w ich obecnym kształcie. Oznacza to, że zasoby finansowe, z których Europejski Fundusz Walutowy będzie mógł korzystać w celu reagowania na kryzysy, będą takie same jak zasoby dostępne dla Europejskiego Mechanizmu Stabilności, tzn. jego łączna zdolność udzielania pożyczek będzie rzędu 500 mld EUR. Podobnie jak ma to miejsce w przypadku EMS, Rada Gubernatorów EFW powinna mieć możliwość zwiększania puli środków przeznaczonych na pożyczki, jeżeli uzna to za stosowne w kontekście realizacji celów EFW.

Jakie są kolejne kroki?

Przedmiotowa inicjatywa ma formę wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady na podstawie art. 352 TFUE. Komisja zwraca się do Parlamentu Europejskiego, który musi wyrazić swoją zgodę, oraz do Rady o przyjęcie tego wniosku do połowy 2019 r.

Włączenie treści postanowień Traktatu o stabilności, koordynacji i zarządzaniu w unii gospodarczej i walutowej do ram prawnych Unii z uwzględnieniem odpowiedniej elastyczności wbudowanej w pakt stabilności i wzrostu i stosowanej przez Komisję od stycznia 2015 r.

Dlaczego Komisja proponuje tę inicjatywę?

Podobnie jak w przypadku EMS, decyzję o ustanowieniu w 2012 r. Traktatu o stabilności, koordynacji i zarządzaniu w unii gospodarczej i walutowej (zwanego również „paktem fiskalnym”) jako umowy międzyrządowej należy oceniać przez pryzmat okoliczności zaistniałych w trakcie kryzysu. Jednak już wówczas 25 państw członkowskich będących sygnatariuszami[1] uzgodniło, pod wpływem Parlamentu Europejskiego i Komisji, że treść Traktatu zostanie włączona do prawa Unii po upływie pięciu lat od jego wejścia w życie, czyli do 1 stycznia 2018 r. (zob. art. 16 tego Traktatu). W międzyczasie Parlament Europejski ponownie o to zaapelował.

Formułując przedmiotowy wniosek, kierowano się przesłanką, że włączenie instrumentów międzyrządowych do ram prawnych Unii wzmocni ich legitymację demokratyczną, uprości ramy prawne i zmniejszy ryzyko powielania przepisów.

Włączenie postanowień Traktatu do prawa Unii umożliwi lepsze i stałe monitorowanie jako element ogólnych unijnych ram zarządzania gospodarczego. Wniosek uwzględnia odpowiednią elastyczność wbudowaną w pakt stabilności i wzrostu, którą Komisja stosuje od stycznia 2015 r., i jest w pełni zgodny z obowiązującymi przepisami prawa pierwotnego i wtórnego.

We wniosku utrzymano także obecną praktykę posiedzeń międzyparlamentarnych organizowanych co roku przez Parlament Europejski.

Jakie są kolejne kroki?

Wniosek w sprawie włączenia paktu fiskalnego do ram prawnych Unii ma formę dyrektywy Rady na podstawie art. 126 ust. 14 akapit drugi TFUE. Komisja zwraca się do Parlamentu Europejskiego, którego opinii musi zasięgnąć, oraz do Rady o przyjęcie tego wniosku do połowy 2019 r.

Nowe instrumenty budżetowe na rzecz stabilnej strefy euro osadzone w ramach Unii

Komisja przedstawia komunikat w sprawie nowych instrumentów budżetowych na rzecz stabilnej strefy euro osadzonych w ramach Unii. W komunikacie omówiono cztery konkretne rozwiązania, które mają istotne znaczenie dla pogłębienia unii gospodarczej i walutowej, i przedstawiono konkretne dalsze działania w celu ich urzeczywistnienia. Proponowane instrumenty są ze sobą ściśle powiązane i będą funkcjonować równolegle z europejskim semestrem.

  1. Wsparcie w przeprowadzaniu reform krajowych za pośrednictwem nowego narzędzia realizacji reform i pomocy technicznej udzielane na wniosek państw członkowskich;
  2. Specjalny instrument wsparcia państw członkowskich na drodze do przyjęcia euro;
  3. Mechanizm ochronny dla unii bankowej za pośrednictwem EMS/EFW, jak wyjaśniono powyżej; oraz
  4. Mechanizm stabilizacyjny wykorzystywany do utrzymania dotychczasowego poziomu inwestycji w przypadku dużych wstrząsów asymetrycznych.

Aby instrumenty te były skuteczne i jak najbardziej efektywne, także dla podatnika, muszą być zaplanowane i wdrożone w całkowitej synergii z finansami UE – zarówno tymi dnia dzisiejszego, jak i przyszłości. Niektóre działania przewidziano na lata 2018–2020. Inne pojawią się w maju 2018 r. w ramach wniosku Komisji w sprawie wieloletnich ram finansowych.

Wzywa się Parlament Europejski i Radę, aby do połowy 2018 r. przyjęły wniosek dotyczący wzmocnienia programu wspierania reform strukturalnych oraz zmiany do rozporządzenia ustanawiającego wspólne przepisy, a także aby uzgodniły wspólny mechanizm ochronny dla jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.

Wzywa się Parlament Europejski i Radę, aby do połowy 2019 r. przyjęły – w kontekście wniosków w sprawie wieloletnich ram finansowych po 2020 r. – wnioski dotyczące wsparcia reform strukturalnych, specjalnego instrumentu konwergencji dla państw członkowskich spoza strefy euro oraz mechanizmu stabilizacyjnego

Wsparcie w przeprowadzaniu reform krajowych

Na czym polega propozycja Komisji?

Komisja przewiduje dwa uzupełniające się elementy: 1) narzędzie realizacji reform w celu wsparcia zobowiązań do przeprowadzenia reform podjętych przez państwa członkowskie; 2) wsparcie techniczne dla konkretnych działań udzielane na wniosek państw członkowskich.

W odniesieniu do okresu po 2020 r. Komisja złoży szczegółowe propozycje w maju 2018 r., w ramach wniosku w sprawie kolejnych wieloletnich ram finansowych.

Komisja zamierza rozwinąć niektóre z tych idei już w latach 2018–2020, czyniąc to w dwojaki sposób.

Po pierwsze, aby wypróbować ideę narzędzia realizacji reform w fazie pilotażowej, Komisja proponuje wprowadzenie ukierunkowanych zmian do rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów, które reguluje funkcjonowanie europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Dzięki temu państwa członkowskie zyskają możliwość skorzystania z części środków zgromadzonych w rezerwie wykonania przewidzianej w tych funduszach w celu wsparcia realizacji reform wskazanych w procedurze europejskiego semestru.

Po drugie, Komisja proponuje zwiększenie pomocy technicznej dostępnej dla wszystkich państw członkowskich i opracowanie specjalnego planu prac dla państw członkowskich spoza strefy euro, które dążą do przyjęcia wspólnej waluty. Z tych powodów Komisja proponuje podwojenie budżetu istniejącego od niedawna programu wspierania reform strukturalnych, aby do 2020 r. osiągnął on poziom 300 mln euro.

W jaki sposób nowe narzędzie realizacji reform będzie wspierać przeprowadzanie reform w ramach procedury europejskiego semestru? W jaki sposób reformy byłyby uzgadniane?

Po 2020 r. nowe narzędzie realizacji reform mogłoby funkcjonować w sposób następujący:

  1. Reformy byłyby proponowane przez same państwa członkowskie w ich krajowych programach reform w oparciu o wyzwania wskazane w ramach procedury europejskiego semestru.
  2. Nawiązywany byłby następnie usystematyzowany dialog między Komisją a danym państwem członkowskim w celu sfinalizowania pakietu zobowiązań do przeprowadzenia reform, obejmującego szereg reform, które miałyby być realizowane w okresie trzech lat.
  3. Państwa członkowskie przewidywałyby szczegółowy zbiór środków, kluczowe etapy procesu reform oraz harmonogram ich realizacji i składałyby sprawozdania z postępów przy okazji przedkładania swojego krajowego programu reform w ramach europejskiego semestru.
  4. Drugi pakiet reform mógłby być uzgadniany na późniejszym etapie, na przykład na wniosek nowego rządu.
  5. Formułowane byłyby kryteria oceny postępów na różnych etapach procesu realizacji reform. Dokonana ocena stanowiłaby podstawę oceny przeprowadzanej pod kątem konieczności przyznania wsparcia finansowego.

Co oznacza pomoc techniczna na wniosek państw członkowskich?

Na początku 2017 r. Parlament Europejski i Rada uzgodniły, na wniosek Komisji, program wspierania reform strukturalnych,
Dzisiaj program ten funkcjonuje i jest realizowany przez komisyjną służbę ds. programu wspierania reform strukturalnych.

Celem programu jest finansowanie dostosowanej do potrzeb pomocy technicznej, aby pomóc państwom członkowskim w realizacji ich planów reform. Wsparcie to jest dostępne dla wszystkich państw członkowskich UE, które o to wystąpią, i nie wymaga współfinansowania.

Pierwsze doświadczenia wskazują, że zapotrzebowanie znacznie przewyższa środki, które są dostępne w ramach programu. Komisja proponuje istotne zwiększenie pomocy technicznej udostępnianej w ramach programu wspierania reform strukturalnych do 2020 r. Komisja proponuje również, aby działania te były realizowane również po 2020 r.

Wspieranie państw członkowskich na drodze do przyjęcia euro

Na czym polega propozycja Komisji?

Na okres 2018–2020 Komisja proponuje ustanowienie specjalnego planu prac w ramach programu wspierania reform strukturalnych, aby zapewniać ukierunkowane wsparcie państwom członkowskim spoza strefy euro dążącym do przyjęcia wspólnej waluty

Wsparcie to będzie udzielane na wniosek i będzie obejmowało wszystkie polityki, które mogą się przyczynić do osiągnięcia wysokiego stopnia konwergencji, takie jak polityki w obszarze zarządzania finansami publicznymi, otoczenia biznesowego, sektora finansowego, rynków produktowych i pracy oraz administracji publicznej.

Zainteresowane państwa członkowskie mogą ponadto postanowić o przesunięciu części środków z tytułu pomocy technicznej przysługujących im w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na projekty, które mają być finansowane z programu wspierania reform strukturalnych.

Na okres po 2020 r. Komisja zaproponuje ustanowienie specjalnego instrumentu konwergencji w ramach działań stanowiących kontynuację programu wspierania reform strukturalnych.

Wsparcie to nie wpływa na zmianę formalnych kryteriów przyjęcia euro i jest niezależne od formalnego procesu prowadzącego do przyjęcia euro, który jest objęty oddzielnym systemem sprawozdawczości.

Mechanizm ochronny dla unii bankowej

Na czym polega propozycja Komisji?

Mechanizm ochronny byłby uruchamiany jedynie w ostateczności, gdyby w jednolitym funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji (SRF) zabrakło środków na pokrycie kosztów związanych z upadłością banku. W ramach dzisiejszego pakietu Komisja proponuje, aby przyszły Europejski Fundusz Walutowy udostępniał SRF linię kredytową lub udzielał mu gwarancji (zob. również powyżej).

Dlaczego Komisja proponuje, by Europejski Fundusz Walutowy pełnił rolę mechanizmu ochronnego dla unii bankowej?

Utworzenie mechanizmu ochronnego dla SRF zagwarantuje dostępność zasobów finansowych, które ułatwią przeprowadzenie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków znajdujących się w trudnej sytuacji, w przypadku gdy we wspomnianym funduszu zabraknie środków. Mechanizm ochronny został zasadniczo uzgodniony już w 2013 r.

Panuje powszechna zgoda co do tego, że Europejski Mechanizm Stabilności – a w przyszłości Europejski Fundusz Walutowy – może najlepiej zapewnić mechanizm ochronny w formie linii kredytowych lub gwarancji na rzecz jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Zapewnia on rozwiązanie, które ma odpowiednią skalę i jest natychmiast dostępne. Posiada również zdolność udzielania pożyczek, wiedzę na temat funkcjonowania rynków oraz wiarygodność kredytową wymagane do efektywnego wypełniania funkcji wspólnego mechanizmu ochronnego.

Zaproponowano również szczególne rozwiązania w celu uwzględnienia interesów państw członkowskich spoza strefy euro, które przystąpiły do unii bankowej, co zagwarantuje jednakowe traktowanie w takich samych okolicznościach w obrębie tej unii.

Czy podatnicy będą ponownie zmuszeni pokrywać koszty restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji zagrożonych upadłością banków?

Nie. Wręcz przeciwnie, wniosek zapewni nawet większą ochronę podatników niż ma to miejsce dzisiaj.

EFW, jako mechanizm ochronny dla jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, jest narzędziem stosowanym w ostateczności. Jeżeli EFW faktycznie będzie miał pełnić tę funkcję, będzie wiarygodnym źródłem dodatkowych, szybko dostępnych środków.

Wszelkie środki przekazane z EFW do jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji odzyskiwano by od sektora bankowego. Dzięki temu kosztów związanych z restrukturyzacją i likwidacją upadających banków nie ponosiliby podatnicy. Rachunek ostatecznie regulowałby sektor bankowy, dzięki czemu wspomniany mechanizm ochronny byłby w dłuższej perspektywie neutralny dla finansów publicznych.

Ustanowienie mechanizmu ochronnego jeszcze bardziej zwiększy zaufanie do europejskiego systemu bankowego oraz działań podejmowanych przez Jednolitą Radę ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji. W rezultacie zmniejszyłoby to wręcz prawdopodobieństwo zaistnienia sytuacji, w których mechanizm ochronny byłby wykorzystywany.

Mechanizm stabilizacyjny

Dlaczego potrzebny jest mechanizm stabilizacyjny?

Ujednolicenie polityki pieniężnej w strefie euro nieodwracalnie zmieniło instrumenty polityki makroekonomicznej, jakimi dysponują państwa członkowskie tej strefy. Każde państwo jest inne, a rozmiar i struktura gospodarki mają wpływ na prawdopodobieństwo narażenia na wstrząs. Kryzys ujawnił jednak, jak ograniczone są środki poszczególnych państw członkowskich strefy euro służące im do radzenia sobie z dużymi wstrząsami asymetrycznymi. Niektóre państwa tracą dostęp do rynków i możliwość samodzielnego pozyskiwania finansowania. W niektórych przypadkach doprowadziło to do długotrwałej recesji i wystąpienia negatywnych skutków ubocznych w innych państwach członkowskich

Mechanizm stabilizacyjny na szczeblu europejskim umożliwiłby szybkie uruchamianie zasobów dla państw członkowskich w sytuacji wstrząsów asymetrycznych, a tym samym uzupełniałby rolę, jaką pełnią budżety poszczególnych państw. Pomógłby on złagodzić skutki dużych wstrząsów asymetrycznych, ochronić inwestycje w sytuacji pogorszenia koniunktury i zapobiec ryzyku negatywnych skutków ubocznych. Kwestie te omówiono już w sprawozdaniu pięciu przewodniczących.

Mechanizm stabilizacyjny można zaplanować na różne sposoby. W dokumencie dotyczącym pogłębienia unii gospodarczej i walutowej przedstawiono trzy warianty: europejski program ochrony inwestycji, wspierający zaplanowane i uprzednio wskazane inwestycje, np. w obszarze infrastruktury lub umiejętności, którym może w przeciwnym razie grozić anulowanie lub odroczenie realizacji; europejski program reasekuracji społecznych ubezpieczeń od bezrobocia funkcjonujący jako fundusz reasekuracji w stosunku do programów krajowych; tzw. fundusz na czarną godzinę, w którym można by w regularny sposób gromadzić środki z państw członkowskich, zaś wypłata środków byłaby uruchamiana na określonych z góry zasadach. Każda z tych opcji ma swoje korzyści, opcje te można też łączyć w określonych okresach.

Na czym polega propozycja Komisji?

W sprawozdaniu pięciu przewodniczących oraz w dokumencie dotyczącym pogłębienia unii gospodarczej i walutowej określono ważne zasady, które nadal obowiązują: mechanizm stabilizacyjny powinien minimalizować pokusę nadużycia i nie powinien prowadzić do stałych transferów; powinien być ściśle uzależniony od spełnienia jasnych kryteriów i nieprzerwanej realizacji odpowiedzialnej polityki, w szczególności na rzecz zwiększenia konwergencji w strefie euro; funkcjonować w obrębie unijnych ram prawnych; być otwarty i przejrzysty wobec wszystkich państw członkowskich; nie powielać roli Europejskiego Mechanizmu Stabilności – przyszłego Europejskiego Funduszu Walutowego – jako narzędzia zarządzania w sytuacji kryzysowej.

Taka funkcja stanowiłaby uzupełnienie roli stabilizacyjnej, jaką pełnią budżety poszczególnych państw. Z tego powodu państwa członkowskie powinny nadal tworzyć i utrzymywać odpowiednie bufory fiskalne, przede wszystkim w czasie dobrej koniunktury, tak jak przewiduje to pakt stabilności i wzrostu. W przypadku pogorszenia koniunktury państwa członkowskiej w pierwszym rzędzie wykorzystywałyby swoje krajowe automatyczne stabilizatory oraz dyskrecjonalne działania w ramach polityki fiskalnej.

Rozwiązanie zapowiadane przez Komisję w dzisiejszym komunikacie to mechanizm stabilizacyjny, który skupiałby różne źródła finansowania na szczeblu UE w celu utrzymania krajowego poziomu inwestycji w sytuacji poważnych wstrząsów asymetrycznych. Jest ono zgodne ze znaczeniem, jakie Komisja przypisuje inwestycjom jako sile napędowej długoterminowego wzrostu gospodarczego, i pozwoliłoby na szybsze wdrożenie w porównaniu z innymi wariantami rozpatrywanymi w dokumencie dotyczącym pogłębienia unii gospodarczej i walutowej. Co do zasady uprawnione do otrzymania pomocy byłyby jedynie te państwa członkowskie, które w okresie poprzedzającym duży wstrząs asymetryczny zachowały zgodność z ramami nadzoru makroekonomicznego UE.

W przypadku dużego wstrząsu asymetrycznego oraz pod warunkiem spełnienia wyraźnych kryteriów kwalifikowalności i uruchomienia ustalonego z góry mechanizmu zainteresowane państwo członkowskie automatycznie otrzymałoby pomoc, która mogłaby być połączeniem dotacji i pożyczek:

  • budżet UE oraz Europejski Fundusz Walutowy mogłyby udostępniać pożyczki gwarantowane z budżetu UE;
  • budżet UE mógłby udostępniać wsparcie w postaci dotacji, które byłoby ograniczone w ujęciu rocznym;
  • powyższa funkcja wsparcia mogłaby być uzupełniona o mechanizm ubezpieczeniowy, oparty o dobrowolne składki wnoszone przez państwa członkowskie.

Z czasem możliwe jest wprowadzenie wielu z tych elementów.

Opisana funkcja stabilizacyjna jest przeznaczona dla strefy euro i dostępna dla wszystkich, którzy chcieliby w niej uczestniczyć. W odniesieniu do okresu po 2020 r. Komisja złoży wniosek w maju 2018 r., w ramach wniosku w sprawie kolejnych wieloletnich ram finansowych.

Europejski Minister Gospodarki i Finansów

Dlaczego Komisja popiera utworzenie stanowiska Europejskiego Ministra Gospodarki i Finansów?

Obecna struktura instytucjonalna UGW jest ze swej istoty złożona – odpowiedzialność za realizację polityki gospodarczej, fiskalnej, strukturalnej i finansowej powierzono różnym organom, a sam proces realizacji polityki w tych obszarach przebiega w oparciu o różne ramy prawne i podlega różnym systemom nadzoru. Ustanowienie Europejskiego Ministra Gospodarki i Finansów pomogłoby w zagwarantowaniu większej spójności, skuteczności, przejrzystości i rozliczalności demokratycznej procesu zarządzania gospodarczego w UE.

Działalność prowadzona przez wspomnianego ministra wspierałaby ogólny interes gospodarki Unii i strefy euro, zarówno na poziomie wewnętrznym, jak i na świecie, a także ułatwiałaby koordynację i wdrażanie polityki gospodarczej, skupiając w jednym miejscu istniejące obowiązki i dostępną wiedzę specjalistyczną. Minister odpowiadałby przed Parlamentem Europejskim, a także byłby gotowy do podejmowania regularnego dialogu z parlamentami narodowymi państw członkowskich.

Kwestia powołania Europejskiego Ministra Gospodarki i Finansów była już poruszona w dokumencie dotyczącym pogłębienia unii gospodarczej i walutowej; do stworzenia tej funkcji wezwał Parlament Europejski w swojej rezolucji z 16 lutego 2017 r. Jednak sama idea pełnoetatowego przewodniczącego Eurogrupy była dyskutowana już podczas szczytu państw strefy euro w październiku 2011 r. oraz przedstawiona w sprawozdaniu pięciu przewodniczących z 2015 r.

Jakie zadania pełniłby Europejski Minister Gospodarki i Finansów?

Europejski Minister Gospodarki i Finansów mógłby być wiceprzewodniczącym Komisji, przewodniczyć Eurogrupie, nadzorować działalność nowego Europejskiego Funduszu Walutowego oraz odpowiadałby przed Parlamentem Europejskim. Minister nie powielałby istniejących funkcji lub kompetencji. Przeciwnie, w swojej działalności dążyłby do wypracowania synergii między istniejącymi urzędami i przyczyniałby się do zwiększenia wydajności procesu zarządzania gospodarczego w UE i w strefie euro.

Sprawowanie podwójnej funkcji, o której mowa w komunikacie, i zgodnie z którą Europejski Minister Gospodarki i Finansów byłby jednocześnie członkiem Komisji oraz przewodniczącym Eurogrupy, jest dopuszczalne na podstawie obowiązujących dziś traktatów. W art. 2 Protokołu nr 14 w sprawie Eurogrupy załączonego do Traktatów, zapisano, że „Ministrowie państw członkowskich, których walutą jest euro, wybierają przewodniczącego na okres dwóch i pół roku większością głosów tych państw członkowskich.”

Jaki zakres kompetencji i funkcji miałby Europejski Minister Gospodarki i Finansów?

Dzisiaj Komisja przedstawia przegląd możliwych funkcji. Wspomnianemu ministrowi można by powierzyć zadania z myślą o zwiększeniu ogólnej spójności i skuteczności unijnego procesu kształtowania polityki gospodarczej. Byłoby to uzupełnieniem i ułatwieniem procesu wykonywania kompetencji krajowych, również w kontekście ich interakcji na szczeblu UE, bez naruszania prerogatyw krajowych lub powielania funkcji krajowych.

Minister ten byłby odpowiedzialny za wspieranie ogólnego interesu unijnej gospodarki i gospodarek państw należących do strefy euro, pełniąc rolę głównego partnera do rozmów dla instytucji i organów UE, państw członkowskich i ogółu społeczeństwa. W zakres tej roli wchodziłyby także kontakty z partnerami międzynarodowymi. W tym kontekście minister mógłby na przykład reprezentować UE na posiedzeniach międzynarodowych instytucji finansowych.

Minister promowałby i wspierałby koordynację oraz wdrożenie reform strukturalnych w państwach członkowskich. Minister byłby także odpowiedzialny za określanie odpowiedniej polityki fiskalnej dla strefy euro jako całości. Minister mógłby koordynować stosowanie istotnych instrumentów budżetowych, zarówno ogólnounijnych, jak i przeznaczonych dla strefy euro, aby zmaksymalizować ich efektywność i skuteczność w realizacji priorytetów politycznych UE.

Jakie są kolejne kroki?

Komisja zwraca się do Parlamentu Europejskiego i Rady o rozważenie rozwiązań proponowanych w ramach wspomnianego pakietu w celu osiągnięcia do połowy 2019 r. wspólnego porozumienia w sprawie roli i funkcji Europejskiego Ministra Gospodarki i Finansów.

Utworzenie stanowiska Europejskiego Ministra Gospodarki i Finansów mogłoby przebiegać etapowo, w ramach istniejących rozwiązań traktatowych:

  • ustanowienie funkcji ministra jako wiceprzewodniczącego Komisji można by powiązać z mianowaniem nowej Komisji, od listopada 2019 r.;
  • Eurogrupa mogłaby nieformalnie uzgodnić wybór ministra na swojego przewodniczącego na dwie kolejne kadencje i w ten sposób dostosować jego kadencję do kadencji Komisji.

[1] Austria, Belgia, Bułgaria, Cypr, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Irlandia, Litwa, Łotwa, Luksemburg, Malta, Niderlandy, Niemcy, Polska, Portugalia, Rumunia, Szwecja, Słowacja, Słowenia, Węgry, Włochy.

MEMO/17/5006

Kontakty z mediami:

Zapytania od obywateli: Serwis Europe Direct – tel. [ 00 800 67 89 10 11 ] lub e-mail


Side Bar