Navigation path

Left navigation

Additional tools

Komisja Europejska - Zestawienie informacji

rescEU: Komisja Europejska proponuje wzmocnienie unijnego zarządzania klęskami żywiołowymi: Pytania i odpowiedzi

Bruksela, 23 listopada 2017 r.

Komisja Europejska przedstawiła pakiet wniosków mających na celu poprawę skuteczności unijnych mechanizmów ochrony ludności i zwiększenie zdolności Europy do radzenia sobie z klęskami żywiołowymi.

Przedmiotowy wniosek uzupełnia krajowe systemy reagowania na wypadek katastrof w państwach członkowskich poprzez utworzenie na poziomie Unii specjalnej rezerwy zdolności operacyjnych – rescEU – oraz przez poprawę gotowości i wzmocnienie środków zapobiegawczych. Konkretnie rzecz biorąc, wniosek koncentruje się na dwóch głównych obszarach: stworzeniu systemu rescEU, który pomoże zwiększyć w UE ogólną zdolność reagowania w przypadku katastrof oraz zwiększeniu inwestycji w dziedzinie zapobiegania i gotowości.

Dlaczego Komisja proponuje rescEU jako nową inicjatywę właśnie teraz?

W całej Europie klęski żywiołowe stają się coraz częstsze i bardziej złożone. Na przestrzeni ostatnich lat wiele krajów odczuło w bolesny sposób skutki zmiany klimatu i zmieniających się zagrożeń. W Unii Europejskiej miały miejsce liczne katastrofy z ofiarami w ludziach i innymi szkodliwymi skutkami dla obywateli, przedsiębiorstw, społeczności i środowiska. W samym 2017 r. 200 osób zginęło w Europie w wyniku klęsk żywiołowych. Ogromne są też koszty gospodarcze: w 2016 r. na kontynencie europejskim odnotowano straty o wartości niemal 10 mld EUR. UE musi zareagować na to wyzwanie i lepiej chronić swoich obywateli przed takimi katastrofami.

Obecne unijne instrumenty reagowania na katastrofy są ograniczone i często nie pozwalają na zapewnienie państwom członkowskim pomocy, o jaką te proszą podczas kryzysu, lub na zapewnienie jej wystarczająco szybko. Wynika to stąd, że obecny unijny mechanizm ochrony ludności opiera się na dobrowolnym systemie i na dodatkowych zdolnościach, jakie państwa członkowskie mogą zaoferować innemu państwu znajdującemu się w potrzebie.

W jaki sposób rescEU będzie działać w praktyce?

rescEU to przede wszystkim rezerwa zasobów wykorzystywanych w przypadkach, kiedy w obliczu klęski państwa członkowskie nie mogą poradzić sobie same i potrzebują dodatkowej pomocy UE, którą należy udzielić szybko. Wszystkie koszty i zdolności rescEU będą w pełni finansowane ze środków UE, a Komisja zachowa kontrolę operacyjną nad tymi zasobami i będzie decydować o ich rozmieszczeniu.

W sytuacji kryzysowej będzie to wyglądało następująco:

1) państwo członkowskie podejmuje decyzję o uruchomieniu Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności, aby zwrócić się o pomoc, gdy jego zdolności do reagowania są niewystarczające w sytuacji kryzysowej (mogą to też zrobić inne kraje i organizacje międzynarodowe). Dla jasności: Komisja Europejska nie może sama uruchomić Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności;

2) działające całą dobę, siedem dni w tygodniu Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego Komisji znajdujące się w Brukseli monitoruje i zarządza systemem wymiany informacji, z którego korzystają wszystkie państwa członkowskie UE do składania wniosków o pomoc i podawania szczegółowo jakiego wsparcia potrzebują. Niezwłocznie po nadejściu wniosku o pomoc wszystkie państwa uczestniczące w mechanizmie są o nim powiadamiane;

3) kiedy zdolności w ramach europejskiej puli ochrony ludności są niewystarczające, aby zareagować na katastrofę, Komisja może wtedy również podjąć decyzję o wykorzystaniu własnych zdolności „rescEU” w celu wsparcia działań podejmowanych przez państwa członkowskie. Zdolności te będą dzieliły się na cztery obszary zastosowania i będą obejmowały: samolot gaśniczy, sprzęt pompujący o wysokiej wydajności do walki z powodziami, miejskie zespoły poszukiwawczo-ratownicze i szpital polowy oraz zespoły ratownictwa medycznego;

4) po ustaleniu koniecznego wsparcia, zostanie ono wysłane do państwa, w którym ma miejsce sytuacja nadzwyczajna. Komisja zachowuje kontrolę operacyjną nad zasobami rescEU. Podczas operacji państwo dotknięte sytuacją nadzwyczajną zagwarantuje, by działania z wykorzystaniem zasobów rescEU były wykonywane zgodnie z planem operacyjnym uzgodnionym z Komisją.

W jaki sposób UE będzie wspierać solidarność państw członkowskich poprzez wykorzystanie krajowych zdolności w ramach europejskiej puli ochrony ludności?

Wniosek zawiera szereg nowych przepisów, które pozwolą państwom członkowskim zwiększyć ich istniejące zdolności, aby mogły one w większym stopniu angażować się w europejską pulę ochrony ludności:

  1. państwa członkowskie otrzymają znaczne współfinansowanie UE w wysokości do 75 proc. na modernizacji ich zdolności krajowych: Wejdą one następnie w skład europejskiej puli ochrony ludności i będą udostępniane w celu reagowania na katastrofy.
  2. Jeżeli zdolności do reagowania w obliczu katastrofy potrzebne są w innym państwie członkowskim , UE będzie współfinansować koszty poniesione w wyniku rozmieszczenia zasobów wchodzących w skład europejskiej puli ochrony ludności. Współfinansowanie przez UE zasobów, które państwa członkowskie udostępniają w ramach europejskiej puli ochrony ludności, będzie na poziomie 75 proc. kosztów operacyjnych w akcjach na terenie UE lub państwa uczestniczącego. Obecnie z budżetu UE finansuje się jedynie część kosztów transportu, nie finansowane są natomiast koszty operacyjne. Jednak przy większości operacji to nie dotarcie z punktu A do punktu B jest najdroższą częścią: koszty operacyjne są znacznie wyższe niż koszty transportu. Na przykład koszty transportu dużego szpitala polowego stanowią tylko ułamek kosztów bieżących, które wynoszą ok. 6 mln EUR miesięcznie. Przelot samolotu z Francji do Portugalii jest również tani w porównaniu z kosztami jego eksploatacji na miejscu przez kilka dni.
  3. Aby wspierać wszystkie podmioty odpowiedzialne za ochronę ludności w całej Europie ustanowiona zostanie unijna sieć wiedzy w zakresie ochrony ludności. Umożliwi ona wszystkim podmiotom odpowiedzialnym za reagowanie w przypadku katastrof na uzyskiwanie aktualnych informacji i używanie „tego samego języka technicznego”.
  4. Komisja współpracuje z państwami członkowskimi, aby zapewnić, żeby inwestycje podjęte w ramach funduszy strukturalnych były odporne na zagrożenia. Oznacza to, że będą musiały one uwzględnić oceny ryzyka przekazywane przez państwa członkowskie. Ponadto Komisja będzie mogła wystąpić o przedstawienie krajowych planów zarządzania ryzykiem i gotowości na wypadek zagrożenia, monitorować ich wdrażanie i wydawać zalecenia odnośnie do krajowych inwestycji dotyczących zapobiegania i gotowości. W perspektywie długoterminowej jest to najskuteczniejszy środek wsparcia państw członkowskich w zmniejszaniu strat i zwiększaniu ich zdolności do zapobiegania, gotowości i reagowania w przypadku katastrof.

Europejska pula ochrony ludności: ile zasobów i z których krajów?

Europejska pula ochrony ludności opiera się na istniejącej europejskiej zdolności reagowania kryzysowego, ustanowionej w październiku 2014 r., powszechnie znanej jako dobrowolna pula. Obecnie pula obejmuje ponad 90 zdolności reagowania zadeklarowanych przez 20 różnych państw uczestniczących. Zestawienie zdolności dostępne jest tutaj. W ich skład wchodzą drużyny strażackie i samolot gaśniczy, sprzęt do zapobiegania rozprzestrzenianiu się powodzi, sprzęt do oczyszczania wody oraz zdolności do wykrywania zagrożenia chemicznego, biologicznego, radiologicznego i jądrowego i do pobierania próbek. Zważywszy jednak na fakt, że klęski żywiołowe występują równocześnie, są coraz częstsze i bardziej złożone, doświadczenie pokazało, że zdolności te nie są wystarczające.

Komisja wzmocni europejską pulę ochrony ludności, zapewniając państwom członkowskim zwiększone finansowanie unijne na dostosowanie, naprawę i koszty operacyjne wszelkich zasobów w tej dziedzinie. Zapewni to dodatkową zachętę dla państw członkowskich, które w takiej sytuacji będą skłonne włączyć swoje zdolności do europejskiej puli ochrony ludności.

Czy struktura ta będzie również działać w przypadku działań dotyczących ochrony ludności poza UE?

Wniosek koncentruje się w dużej mierze na wzmocnieniu wspólnej zdolności UE i państw członkowskich do reagowania w przypadku katastrof na terenie Unii.

W odniesieniu do działań poza UE i państwami uczestniczącymi unijny mechanizm ochrony ludności nadal będzie, zgodnie z istniejącymi już przepisami, zapewniał spójność reakcji UE, jak również finansowanie 75 proc. kosztów transportu zdolności europejskiej puli ochrony ludności.

Państwa uczestniczące w Unijnym Mechanizmie Ochrony Ludności (Islandia, Norwegia, Serbia, była jugosłowiańska republika Macedonii, Czarnogóra i Turcja) również będą korzystać z nowych możliwości, jakie daje rescEU.

W jaki sposób wniosek poprawi gotowość i zapobieganie?

Zapobieganie i gotowość są podstawą skutecznego reagowania w przypadku klęsk żywiołowych. Inwestycje na rzecz zapobiegania klęskom żywiołowym przynoszą wyraźną korzyść: ratowanie życia i środków utrzymania oraz minimalizowanie strat ekonomicznych i szkód fizycznych. Wniosek umieszcza kwestię skuteczniejszego zapobiegania klęskom i ograniczania zagrożeń w centrum planowania i obejmuje ocenę skutków i zmniejszenie ryzyka w wykorzystaniu unijnych środków finansowych .

UE proponuje, by uczynić to przez:

  • zaangażowanie państw członkowskich w lepszą ocenę ryzyka i planowanie na rzecz skutecznej gotowości i zapobiegania. Jeżeli wiadomo na przykład, że dany obszar jest zagrożony powodziami, należy upewnić się, że domy, przedsiębiorstwa i środowisko są należycie chronione. Lub jeżeli wiadomo, że w oddalonych obszarach wiejskich zagrożonych pożarami lasów mieszkają starsi ludzie, należy przygotować plany gotowości na wypadek konieczności ich ewakuacji.

  • Zapewnienie wspólnych szkoleń najlepszych dostępnych fachowców z Europy. Zasoby i zespoły powinny łatwo współdziałać ponad granicami i znajdować się w pobliżu miejsc, gdzie może wydarzyć się katastrofa. Dotyczy to także wymiany wiedzy i doświadczeń z wcześniejszych katastrof. Wszystkie te aspekty będą promowane w ramach unijnej sieci wiedzy w zakresie ochrony ludności.

Państwa członkowskie będą musiały przygotować plany zapobiegania i gotowości, które Komisja będzie przeglądać, pomagając tym państwom członkowskim, które wymagają dodatkowego wsparcia.

Ile razy w ciągu ostatnich dwóch lat uruchamiano Unijny Mechanizm Ochrony Ludności?

W ciągu ostatnich dwóch lat (2016 i 2017) mechanizm ten uruchomiono w sumie 56 razy zarówno w UE, jak i poza nią.

Jeżeli Parlament i Rada wyrażą na niego zgodę, ile będzie kosztował wniosek Komisji?

Wpływ wniosku na budżet szacuje się na dodatkowe 280 mln EUR na pozostały okres objęty wieloletnimi ramami finansowymi (2018–2020).

 

MEMO/17/4732

Kontakty z mediami:

Zapytania od obywateli: Serwis Europe Direct – tel. [ 00 800 67 89 10 11 ] lub e-mail


Side Bar