Navigation path

Left navigation

Additional tools

Komisja Europejska - Zestawienie informacji

Pytania i odpowiedzi: System wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach (RASFF)

Bruksela, 10 sierpnia 2017 r.

Na czym polega system wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach (RASFF)?

System wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach (RASFF) utworzono przed niemal czterdziestu laty – w 1979 r. Jest to przede wszystkim narzędzie informatyczne, które służy szybkiej wymianie informacji między organami krajowymi na temat zagrożeń dla zdrowia związanych z żywnością i paszami.

Kraj członkowski, w którym wykryto zagrożenie dla zdrowia, powiadamia pozostałych członków tej sieci, o jaki produkt chodzi i jakie podjęto działania, aby wyeliminować ryzyko. Działania te obejmują: wstrzymanie produktu, wycofanie produktu od konsumentów oraz zatrzymanie lub odrzucenie produktu. Dzięki takiej szybkiej wymianie informacji wszyscy członkowie systemu RASFF mogą kontrolować na bieżąco, czy dany problem ich dotyczy i czy potrzebne są pilne działania. Organy w krajach, gdzie występuje dane zagrożenie, mają obowiązek przyjęcia niezbędnych środków nadzwyczajnych, jak np. poinformowanie opinii publicznej, wycofanie określonych produktów z rynku czy przeprowadzenie kontroli na miejscu.

Na jakiej podstawie kraj członkowski wysyła powiadomienie?

Jeśli kraje członkowskie RASFF (zob. pytanie poniżej) dysponują informacjami o poważnym zagrożeniu dla zdrowia, które dotyczy żywności lub paszy, muszą natychmiast powiadomić Komisję za pośrednictwem tego systemu. Szczegółowe kryteria takiego powiadomienia określono w prawodawstwie[1].

Kto jest członkiem RASFF?

– wszystkie państwa członkowskie UE,     

– kraje EOG (Norwegia, Liechtenstein i Islandia) oraz sekretariat EFTA, który koordynuje przekazywanie informacji przez kraje EOG,

– Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oraz

– Komisja Europejska, która zarządza tym systemem,

– w następstwie umowy, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2009 r., Szwajcaria jest niepełnoprawnym członkiem systemu w zakresie dotyczącym odrzucania produktów pochodzenia zwierzęcego na granicy.

Dlaczego system RASFF jest potrzebny?

RASFF umożliwia sprawną wymianę informacji na temat zagrożeń związanych z żywnością i paszą przez organy ds. zdrowia publicznego. Dzięki temu narzędziu członkowie sieci mogą podejmować skoordynowane, spójne i jednoczesne działania, aby zapewnić jak najwyższy poziom ochrony konsumentów.

Jak to wygląda w praktyce?

Najpierw członek sieci RASFF powiadamia o poważnym, bezpośrednim lub pośrednim agrożeniu dla zdrowia publicznego związanym z żywnością lub paszą. Informacje te docierają do Komisji Europejskiej (zarządzającej systemem), która weryfikuje powiadomienie i natychmiast przekazuje je pozostałym członkom sieci.

Do przekazywania informacji służy wspólny formularz, do którego wprowadza się wszystkie istotne i użyteczne informacje, dotyczące m.in. identyfikacji produktu, stwierdzonych zagrożeń, przyjętych środków i śledzenia produktu.

Po otrzymaniu tych informacji pozostałe kraje członkowskie sprawdzają, czy dane zagrożenie ich dotyczy. Jeśli wskazany produkt jest w tych krajach obecny na rynku, mogą go śledzić, korzystając z informacji zawartych w powiadomieniu. Następnie kraje członkowskie składają sprawozdanie ze swoich ustaleń i przyjętych środków, aby w sposób przejrzysty poinformować wszystkich członków RASFF. W przypadku produktów z UE państwo członkowskie, z którego dany produkt pochodzi, powiadamia również o wynikach dochodzenia obejmującego ustalenie pochodzenia, zasięgu i przyczyny zidentyfikowanego problemu. Dzięki temu pozostałe kraje członkowskie mogą w razie potrzeby podjąć natychmiastowe działania.

Ponadto po wysłaniu powiadomienia przez danego członka RASFF inne kraje członkowskie mogą za pośrednictwem systemu zwracać się o doprecyzowanie informacji dotyczących terminu, zakresu czy charakteru powiadomienia. Na przykład, jeśli stwierdzono, że dany incydent można było zgłosić wcześniej, kraje członkowskie mogą zwrócić się do kraju powiadamiającego o wyjaśnienia.

Czego zazwyczaj dotyczą powiadomienia w ramach systemu RASFF?

Około połowa powiadomień dotyczy przypadków, gdy w wyniku kontroli na granicach zewnętrznych EOG[2], w punktach wprowadzenia lub punktach kontroli granicznej odmówiono zgody na przywóz danej przesyłki (oznaczenie: „kontrola graniczna – dostawa zatrzymana”) lub gdy pobrano próbkę do analizy na granicy (oznaczenie „kontrola”) i przesyłkę dopuszczono do obrotu (oznaczenie: „kontrola graniczna – dostawa dopuszczona”).

Następne pod względem ilości są kontrole urzędowe na rynku wewnętrznym.

Dalej plasują się powiadomienia będące skutkiem skargi konsumenta, powiadomienia przez przedsiębiorstwo o wyniku kontroli wewnętrznej lub przypadków zatrucia pokarmowego.

Co może zrobić Komisja, jeśli państwo członkowskie UE nie wystosuje powiadomienia we właściwym czasie?

Jeśli państwo członkowskie UE nie wystosuje powiadomienia we właściwym czasie, Komisja może wszcząć postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w związku z niewypełnieniem przez to państwo zobowiązań wynikających z prawa UE.

Kto może podjąć działania, jeśli zostanie wykryty problem?

W przypadku wykrycia problemu za podjęcie działań odpowiedzialne są organy krajowe ds. bezpieczeństwa żywności i paszy. Mogą to być środki służące niezwłocznemu wyeliminowaniu zagrożenia, lecz także zapobiegnięciu podobnym przypadkom w przyszłości. W ramach RASFF można wyróżnić całą gamę działań, z których następnie zdaje się sprawozdanie. Są to: wycofanie produktów z obrotu lub od użytkowników i ewentualne zniszczenie produktów, poinformowanie opinii publicznej, odesłanie do kraju pochodzenia itp. Jeśli potrzebne są środki nadzwyczajne (ochronne) na szczeblu UE, Komisja i państwa członkowskie UE mogą podejmować decyzje w tej sprawie z zastosowaniem procedury przyspieszonej[3]. Środki te są wiążące i są stosowane bezpośrednio.

Co się dzieje, jeśli incydent dotyczący bezpieczeństwa żywności zgłoszony za pośrednictwem RASFF jest skutkiem fałszerstwa?

W przypadkach transgranicznego naruszenia przepisów może zostać uruchomiona unijna sieć na rzecz przeciwdziałania fałszowaniu żywności (Food Fraud Network – FFN), która umożliwia sprawną i skuteczną współpracę służb. FFN została utworzona w lipcu 2013 r. po wybuchu skandalu dotyczącego koniny. Należą do niej krajowe punkty kontaktowe ds. przeciwdziałania fałszowaniu żywności z państw członkowskich UE oraz Islandii, Norwegii i Szwajcarii, a także Dyrekcja Generalna Komisji Europejskiej ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności.

Sieć zajmuje się domniemanymi przypadkami fałszowania żywności, stwierdzonymi w wyniku powiadomienia w ramach RASFF lub kontroli urzędowych w krajach członkowskich RASFF, jeśli występują przesłanki, że mogło dojść do naruszenia przepisów prawa żywnościowego, a sprawcy kierowali się chęcią osiągnięcia korzyści ekonomicznych lub finansowych. Krajowe punkty kontaktowe FFN i Komisja Europejska są w stałym kontakcie.

Od sierpnia 2016 r. FFN jest wspierana przez narzędzie informatyczne, przy użyciu którego kraje członkowskie mogą szybko potwierdzić podejrzenie fałszerstwa. Dzięki temu narzędziu właściwe organy mogą pozyskiwać informacje w drodze kontaktów dwustronnych lub wielostronnych, aby postawić potencjalnym sprawcom zarzuty, które mogą skutkować nałożeniem kar administracyjnych lub wszczęciem postępowania sądowego.

Czym RASFF różni się od sieci na rzecz przeciwdziałania fałszowaniu żywności?

RASFF jest kluczowym narzędziem zapewniającym transgraniczny przepływ informacji w celu szybkiego reagowania w przypadku wykrycia zagrożenia dla zdrowia publicznego w łańcuchu żywnościowym, natomiast sieć na rzecz przeciwdziałania fałszowaniu żywności (FFN), wspierana przez informatyczne narzędzie pomocy i współpracy administracyjnej (AAC) umożliwia krajom członkowskim kontakty dwu- lub wielostronne, dzięki którym mogą one szybko potwierdzić podejrzenie fałszerstwa.

W ramach RASFF rolą Komisji jest weryfikowanie powiadomień RASFF i informowanie państw trzecich, natomiast sieć na rzecz przeciwdziałania fałszowaniu żywności służy przede wszystkim wymianie przez kraje członkowskie informacji potrzebnych im do postawienia zarzutów, które mogą skutkować nałożeniem kar administracyjnych lub wszczęciem postępowania sądowego.

Komisja zwykle nie ingeruje w zinformatyzowane kontakty dwustronne w ramach FFN. Jej zadanie polega raczej na ułatwianiu korzystania z narzędzia informatycznego przez obsługę infolinii, organizację szkoleń, a także dopilnowywanie, by państwa członkowskie sumiennie udzielały odpowiedzi i prawidłowo zamykały sprawy, które zostały zakończone – chodzi tu w szczególności o aspekty ochrony danych osobowych. Trzeba również pamiętać, że przypadki fałszerstwa są o wiele trudniejsze do oceny, a reakcja krajów członkowskich może być odłożona w czasie z powodu wielu przeszkód.

Czym jest iRASFF?

iRASFF to nowa aplikacja internetowa, za pośrednictwem której wszystkie 32 kraje członkowskie RASFF mogą przekazywać innym członkom nowe powiadomienia o produktach stwarzających zagrożenie lub informować o działaniach następczych w związku z wcześniejszymi powiadomieniami. Aplikacja ta działa na zasadzie interaktywnej platformy internetowej, ze zdefiniowanym procesem działań, tak aby członkowie sieci mogli współpracować nad powiadomieniami w sposób przejrzysty. Może być obsługiwana zarówno na szczeblu krajowym, jak i unijnym. Jej kolejną zaletą jest to, że sprawniej integruje powiadomienia RASFF z innymi systemami, np. ze zintegrowanym skomputeryzowanym systemem weterynaryjnym (TRACES) i systemem na rzecz przeciwdziałania fałszowaniu żywności.

Czym jest i czemu służy portal konsumentów RASFF?

Portal konsumentów RASFF, utworzony w dniu 13 czerwca 2014 r., oferuje praktyczne i aktualne informacje zaczerpnięte z systemu RASFF. Są to powiadomienia o wycofaniu produktów od konsumentów oraz ostrzeżenia skierowane do obywateli przez organy odpowiedzialne za bezpieczeństwo żywności i przedsiębiorców. Uzupełnia on informacje upublicznione w powiadomieniach RASFF, jako że same powiadomienia zawierają tylko niewielką część danych przekazywanych w ramach sieci.

Więcej informacji

Infografika

Strona internetowa RASFF

[1] Art. 50 rozporządzenia (WE) nr 178/2002, Dz.U. L 31 z 1.2.2002, s. 1.

[2]   W 2009 r. do systemu włączono Szwajcarię.

[3] Art. 53 rozporządzenia (WE) nr 178/2002, Dz.U. L 31 z 1.2.2002, s. 1.

MEMO/17/2461

Kontakty z mediami:

Zapytania od obywateli: Serwis Europe Direct – tel. [ 00 800 67 89 10 11 ] lub e-mail


Side Bar