Navigation path

Left navigation

Additional tools

Ευρωπαϊκή Επιτροπή - Δελτίο Τύπου

Δέσμη μέτρων για την κυκλική οικονομία: Ερωτήσεις & απαντήσεις

Βρυξέλλες, 2 Δεκεμβρίου 2015

Η Επιτροπή ενέκρινε σήμερα μια νέα φιλόδοξη δέσμη μέτρων για την κυκλική οικονομία με στόχο την διευκόλυνση της μετάβασης της Ευρώπης προς μια κυκλική οικονομία που θα δώσει ώθηση στην ανταγωνιστικότητα σε παγκόσμιο επίπεδο,

θα ενδυναμώσει την βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας.

Τι είναι η κυκλική οικονομία;

Για να εξασφαλιστεί η βιώσιμη ανάπτυξη στην ΕΕ, οφείλουμε να χρησιμοποιήσουμε τους πόρους μας με πιο έξυπνο, πιο βιώσιμο τρόπο. Είναι σαφές ότι το γραμμικό μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης στο οποίο βασιστήκαμε κατά το παρελθόν δεν είναι πλέον κατάλληλο για τις σημερινές ανάγκες των σύγχρονων κοινωνιών σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο. Δεν μπορούμε να οικοδομήσουμε το μέλλον μας πάνω σε ένα μοντέλο «λήψης-κατασκευής-απόρριψης». Πολλοί φυσικοί πόροι είναι πεπερασμένοι. Πρέπει να βρούμε περιβαλλοντικά και οικονομικά βιώσιμο τρόπο χρήσης τους.Επίσης, είναι προς το οικονομικό συμφέρον των επιχειρήσεων να κάνουν την καλύτερη δυνατή χρήση των πόρων τους.

Σε μια κυκλική οικονομία, η αξία των προϊόντων και υλών διατηρείται για όσο το δυνατόν περισσότερο χρόνο· τα απόβλητα και η χρήση των πόρων ελαχιστοποιούνται και οι πόροι διατηρούνται εντός της οικονομίας όταν ένα προϊόν έχει φθάσει στο τέλος του κύκλου ζωής του, για να χρησιμοποιηθεί ξανά και ξανά ώστε να δημιουργηθεί περαιτέρω αξία. Το μοντέλο αυτό μπορεί να δημιουργήσει ασφαλείς θέσεις απασχόλησης στην Ευρώπη, να προωθήσει καινοτομίες που προσδίδουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και να παρέχει ένα επίπεδο προστασίας για τον άνθρωπο και το περιβάλλον για τα οποία η Ευρώπη είναι υπερήφανη. Μπορεί επίσης να παρέχει στους καταναλωτές καινοτόμα και μεγαλύτερης διάρκειας προϊόντα, τα οποία παρέχουν εξοικονόμηση χρημάτων και βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Τι περιλαμβάνει η δέσμη μέτρων της Επιτροπής για την κυκλική οικονομία;

Για να διευκολυνθεί η μετάβαση σε μια πιο κυκλική οικονομία, η Επιτροπή προτείνει δέσμη μέτρων για την κυκλική οικονομία, η οποία περιλαμβάνει αναθεωρημένες νομοθετικές προτάσεις σχετικά με τα απόβλητα, καθώς και ένα συνολικό σχέδιο δράσης, με τα οποία θέτει μια συγκεκριμένη εντολή για τη θητεία της παρούσας Επιτροπής. Οι προτάσεις σχετικά με τα απόβλητα καθορίζουν ένα σαφές και φιλόδοξο μακροπρόθεσμο όραμα για την αύξηση της ανακύκλωσηςκαι τη μείωση της υγειονομικής ταφής, προτείνοντας συγκεκριμένα μέτρα για την αντιμετώπιση των υφιστάμενων εμποδίων όσον αφορά τη βελτίωση της διαχείρισης αποβλήτων και λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές καταστάσεις ανά τα κράτη μέλη.

Το σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία συμπληρώνει την παρούσα πρόταση καθορίζοντας μέτρα για «το κλείσιμο του κύκλου» της κυκλικής οικονομίας και την αντιμετώπιση όλων των φάσεων του κύκλου ζωής ενός προϊόντος: από την παραγωγή και την κατανάλωση, στη διαχείριση των αποβλήτων και την αγορά δευτερογενών πρώτων υλών. Το σχέδιο δράσης περιλαμβάνει επίσης μια σειρά μέτρων τα οποία θα στοχεύουν στην εξάλειψη φραγμών της αγοράς σε συγκεκριμένους τομείς ή ροές υλικών, όπως πλαστικά, απορρίματα τροφίμων, πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας, κατασκευές και κατεδαφίσεις, προϊόντα βιομάζας και βιολογικής προέλευσης, καθώς και οριζόντια μέτρα σε τομείς όπως η καινοτομία και οι επενδύσεις.

Ο στόχος του σχεδίου είναι να δώσει έμφαση σε ζητήματα όπου η δράση σε επίπεδο ΕΕ μπορεί να δημιουργήσει πραγματική προστιθέμενη αξία και να επιφέρει απτά αποτελέσματα.

Με ποιον τρόπο η μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία θα μειώσει το κόστος και θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας;

Η πρόληψη της παραγωγής αποβλήτων, ο οικολογικός σχεδιασμός, η επαναχρησιμοποίηση και παρόμοια μέτρα θα μπορούσαν να αποφέρουν καθαρή εξοικονόμηση 600 δισ. ευρώ ή 8 % του ετήσιου κύκλου εργασιών για τις επιχειρήσεις στην ΕΕ, μειώνοντας παράλληλα τις συνολικές ετήσιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 2 έως 4 %. Στους τομείς της επαναχρησιμοποίησης, της εκ νέου κατασκευής και επισκευής, για παράδειγμα, το κόστος ανακατασκευής κινητών τηλεφώνων θα μπορούσε να μειωθεί κατά το ήμισυ αν ήταν ευκολότερο να αποσυναρμολογηθούν. Εάν συλλεγόταν το 95 % των κινητών τηλεφώνων, αυτό θα μπορούσε να αποφέρει εξοικονομήσεις στο κόστος υλικών κατασκευής ύψους άνω του 1 δισ. ευρώ.

Με τη μετάβαση από την ανακύκλωση στην ανακαίνιση των ελαφρών επαγγελματικών οχημάτων, όπου τα ποσοστά συλλογής είναι ήδη υψηλά, θα μπορούσαν να εξοικονομηθούν εισροές υλικών μέχρι και 6,4 δισ. ευρώ ετησίως (περίπου 15 % του προϋπολογισμού υλικών) και 140 εκατ. ευρώ σε κόστος ενέργειας και να μειωθούν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 6,3 εκατομμύρια τόνους.

Ποια μέτρα προβλέπονται στο στάδιο της παραγωγής;

Η βελτίωση του σχεδιασμού των προϊόντων είναι βασικός παράγοντας για να διευκολύνεται η ανακύκλωση, ενώ συμβάλει στην δημιουργία προϊόντων που επισκευάζονται ευκολότερα ή είναι πιο ανθεκτικά, με αποτέλεσμα την εξοικονόμηση πολύτιμων πόρωντην προώθηση της καινοτομίας και την παροχή στους καταναλωτές καλύτερων προϊόντων, τα οποία θα είναι λιγότερο δαπανηρά κατά τη χρήση. Συγχρόνως, οι τρέχουσες συνθήκες της αγοράς δεν αρκούν πάντα για να συμβεί αυτό και, ως εκ τούτου, χρειάζονται κίνητρα.

Η Επιτροπή:

  • θα υποστηρίξει την συμπερίληψη της επισκευασιμότητας, της ανθεκτικότητας και της δυνατότητας ανακύκλωσης στις απαιτήσεις για τα προϊόντα στο πλαίσιο των επόμενων προγραμμάτων εργασίας για την εφαρμογή της οδηγίας για τον οικολογικό σχεδιασμό, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές απαιτήσεις των διαφόρων προϊόντων·
  • θα εκπονήσει ανεξάρτητο πρόγραμμα δοκιμών στο πλαίσιο του «Ορίζοντα 2020» για να βοηθήσει στον εντοπισμό των προβλημάτων που σχετίζονται με ενδεχόμενη προγραμματισμένη αχρήστευση·
  • θα προτείνει απαιτήσεις που καθιστούν ευκολότερη την αποσυναρμολόγηση, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση ηλεκτρονικών οθονών·
  • θα προτείνει τη διαφοροποίηση των χρηματοδοτικών συνεισφορών που καταβάλλονται από τους παραγωγούς στο πλαίσιο ενός διευρυμένου συστήματος ευθύνης του παραγωγού βάσει του κόστους τέλους του κύκλου ζωής των προϊόντων τους. Η διάταξη αυτή σύμφωνα με την αναθεωρημένη νομοθετική πρόταση σχετικά με τα απόβλητα, δημιουργεί οικονομικά κίνητρα για τον σχεδιασμό προϊόντων τα οποία θα μπορούν πιο εύκολα να ανακυκλωθούν ή να επαναχρησιμοποιηθούν·
  • θα εξετάσει επιλογές για ένα πιο συνεκτικό πλαίσιο πολιτικής για τα διάφορα σκέλη των εργασιών των τομεακών πολιτικών της ΕΕ για τα προϊόντα και τη συμβολή τους στην κυκλική οικονομία.
  • θα εξετάσει σύμμετρες απαιτήσεις σχετικά με τη διαθεσιμότητα πληροφοριών επισκευής και ανταλλακτικών στις εργασίες της για τον οικολογικό σχεδιασμό·
  • θα προτείνει ανταμοιβές για την προώθηση ορισμένων δραστηριοτήτων προετοιμασίας για επαναχρησιμοποίηση σε εθνικό επίπεδο στην αναθεωρημένη πρόταση σχετικά με τα απόβλητα·
  • θα εργαστεί για την καλύτερη εφαρμογή των εγγυήσεων για συγκεκριμένα προϊόντα, θα εξετάσει ενδεχόμενες επιλογές για βελτίωση, και θα αντιμετωπίσει ψευδείς οικολογικούς ισχυρισμούς·
  • θα αναλάβει δράση για τις πράσινες δημόσιες συμβάσεις (ΠΔΣ), ευνοώντας πτυχές της κυκλικής οικονομίας σε νέα ή αναθεωρημένα κριτήρια, υποστηρίζοντας την ευρύτερη υιοθέτηση των ΠΔΣ και δίνοντας σωστό παράδειγμα μέσω των προμηθειών της Επιτροπής και των ταμείων της ΕΕ.

Τι προτείνει η Επιτροπή σχετικά με την παραγωγική διαδικασία;

Οι διεργασίες παραγωγής μπορούν να βελτιωθούν για την αποδοτικότερη χρήση των πόρων και την παραγωγή λιγότερων αποβλήτων. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει επιχειρηματικές ευκαιρίες, να προωθήσει την καινοτομία, και ταυτόχρονα να διαφυλάξει το περιβάλλον μας.

Η Επιτροπή:

  • θα συμπεριλάβει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές διαχείρισης των αποβλήτων και την αποδοτικότητα των πόρων σε βιομηχανικούς κλάδους σε έγγραφα αναφοράς για τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές, («BREF»)·
  • θα παράσχει καθοδήγηση και θα προωθήσει βέλτιστες πρακτικές σχετικά με τα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίαςγια τη βελτίωση της ανάκτησης των πρώτων υλών·
  • θα αποσαφηνίσει τους κανόνες για τα υποπροϊόντα στην αναθεωρημένη πρόταση σχετικά με τα απόβλητα προκειμένου να διευκολυνθεί η βιομηχανική συμβίωση και η δημιουργία ίσων όρων ανταγωνισμού σε ολόκληρη την ΕΕ.

Με ποιον τρόπο θα διασφαλίσει η Επιτροπή την υπεύθυνη άντληση πρωτογενών πρώτων υλών;

Η βιώσιμη παραγωγή πρώτων υλών — τόσο στην Ευρώπη όσο και σε ολόκληρο τον πλανήτη — είναι πολύ σημαντική. Εκτός από τα κανονιστικά μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί από την Επιτροπή — π.χ. για την παράνομη υλοτομία, την εξόρυξη ορυκτών από περιοχές συγκρούσεων ή την εταιρική διαφάνεια όσον αφορά τις πληρωμές που καταβάλλονται στις κυβερνήσεις από τις βιομηχανίες εξόρυξης και υλοτομίας — θα συνεχίσουμε να προωθούμε τη βιώσιμη προμήθεια πόρων στον πολιτικό διάλογο και τις εταιρικές σχέσεις με τρίτες χώρες και μέσω της εμπορικής και της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΕ. Η βιομηχανία έχει επίσης να διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στην ανάληψη δεσμεύσεων για τη βιώσιμη αναζήτηση πόρων και τη συνεργασία όσον αφορά τις αξιακές αλυσίδες.

Πώς προωθείται η επισκευασιμότητα των προϊόντων και η καταπολέμηση της προγραμματισμένης αχρήστευσης;

Η Επιτροπή θα αναλάβει πρωτοβουλίες σε διάφορους τομείς οι οποίες θα έχουν ως στόχο τη στήριξη πιο επισκευάσιμων προϊόντων:

  • οι μελλοντικές εργασίες για αναθεωρημένα ή νέα μέτρα εφαρμογής οικολογικού σχεδιασμού θα εξετάζουν συστηματικά τη δυνατότητα επισκευασιμότητα των προϊόντων (από το 2016)·
  • το αίτημα τυποποίησης όσον αφορά την αποδοτική χρήση υλικών στο πλαίσιο του οικολογικού σχεδιασμού περιλαμβάνει εργασίες σχετικά με πρότυπα που καθιστούν την επισκευή ευκολότερη (έως το 2019)·
  • η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης τη δυνατότητα οριζόντιων απαιτήσεων σχετικά με την παροχή πληροφοριών για την επισκευή βάσει της οδηγίας για τον οικολογικό σχεδιασμό·
  • η Επιτροπή θα καταρτίσει επίσης ανεξάρτητο πρόγραμμα δοκιμών σχετικά με θέματα που σχετίζονται με ενδεχόμενες προγραμματισμένες πρακτικές αχρήστευσης.

Ποια μέτρα προβλέπονται για τη διαχείριση των αποβλήτων;

Σήμερα η Ευρώπη χάνει περίπου 600 εκατομμύρια τόνους υλικών που περιέχονται στα απόβλητα κάθε έτος, τα οποία θα μπορούσαν ενδεχομένως να ανακυκλωθούν ή να επαναχρησιμοποιηθούν. Μόνο το 40 % περίπου των αποβλήτων που παράγονται από νοικοκυριά της ΕΕ ανακυκλώνονται, με ποσοστά ανακύκλωσης 80 % σε ορισμένες περιοχές, και κάτω από 5 % σε άλλες. Η μετατροπή των αποβλήτων σε πόρο αποτελεί ουσιώδες στοιχείο για την αύξηση της αποδοτικότητας των πόρων και τη μετάβαση προς μια πιο κυκλική οικονομία.Η Επιτροπή:

  • θα καθορίσει έναν κοινό ενωσιακό στόχο για την ανακύκλωση του 65 % των αστικών αποβλήτων έως το 2030·
  • θα καθορίσει έναν κοινό ενωσιακό στόχο για την ανακύκλωση των απορριμμάτων συσκευασιών σε ποσοστό 75 % έως το 2030·
  • θα καθορίσει ένα δεσμευτικό στόχο σχετικά με την υγειονομική ταφή για τον περιορισμό της υγειονομικής ταφής στο 10 %, κατ' ανώτατο όριο, του συνόλου των αποβλήτων έως το 2030·
  • θα εντείνει τη συνεργασία της με τα κράτη μέλη ώστε να βελτιωθεί η επιτόπου διαχείριση των αποβλήτων·
  • θα απλουστεύσει και θα βελτιώσει την εναρμόνιση των ορισμών και των μεθόδων υπολογισμού·
  • θα διασφαλίσει ότι τα διαρθρωτικά ταμεία χρησιμοποιούνται για την υποστήριξη των στόχων της νομοθεσίας της ΕΕ για τα απόβλητα σύμφωνα με την ιεράρχηση των αποβλήτων της ΕΕ — η οποία θεσπίζει σειρά προτεραιότητας με γνώμονα τα καλύτερα δυνατά περιβαλλοντικά αποτελέσματα, ξεκινώντας από την πρόληψη, την προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και την ανάκτηση ενέργειας και φτάνοντας μέχρι την οριστική διάθεση, όπως η υγειονομική ταφή·
  • Θα προτείνει ελάχιστα κριτήρια για τα προγράμματα διευρυμένης ευθύνης των παραγωγών — επιβραβεύοντας τους παραγωγούς που χρησιμοποιούν πιο πράσινα προϊόντα στην αγορά και ενθαρρύνουν την ανάκτηση και την ανακύκλωσή τους στο τέλος του κύκλου ζωής τους.

Τι θα συμβεί με τα κριτήρια αποχαρακτηρισμού των αποβλήτων;

Η Επιτροπή θα τροποποιήσει τη νομοθεσία ώστε να υπάρξει η δυνατότητα να αναταξινομηθούν τα ανακυκλωμένα υλικά ως μη απόβλητα όποτε πληρούν ένα σύνολο γενικών όρων, που είναι οι ίδιοι σε ολόκληρη την ΕΕ. Η εν λόγω τροποποίηση αποσκοπεί να απλοποιήσει το νομοθετικό πλαίσιο για τους ασκούντες επιχειρηματικές δραστηριότητες ανακύκλωσης και να εξασφαλίσει ίσους όρους ανταγωνισμού. Τα υφιστάμενα κριτήρια αποχαρακτηρισμού των αποβλήτων σε επίπεδο ΕΕ (π.χ. για τα απορρίμματα γυαλιού ή χαλκού) θα παραμείνουν σε ισχύ.

Η νομοθετική πρόταση σχετικά με τα απόβλητα αφορά μόνο τα αστικά απόβλητα. Με ποιο τρόπο αντιμετωπίζεται η απόρριψη των λοιπών αποβλήτων;

Η αναθεωρημένη πρόταση περί αποβλήτων περιλαμβάνει επίσης αύξηση των στόχων ανακύκλωσης για υλικά συσκευασίας, γεγονός το οποίο θα ενισχύσει τους στόχους όσον αφορά τα οικιακά απόβλητα. Για τα βιομηχανικά απόβλητα, μια νομοθετική λύση φαίνεται ακατάλληλη λόγω της πολυμορφίας αυτής της ροής. Μια προσέγγιση προσανατολισμένη προς τη βιομηχανία με χρήση των κειμένων αναφοράς βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών (BREF) για την αντιμετώπιση των συγκεκριμένων ζητημάτων που σχετίζονται με τη διαχείριση του εκάστοτε είδους αποβλήτων, είναι η πιο κατάλληλη λύση. Επιπλέον, τα βιομηχανικά και εμπορικά απορρίμματα συσκευασίας καλύπτονται από την οδηγία 94/62/ΕΚ και την οδηγία 2008/98/ΕΚ.

Τι σκοπεύει να πράξει η Επιτροπή για να σταματήσει η παράνομη μεταφορά αποβλήτων σε τρίτες χώρες;

Ο πρόσφατα ενισχυμένος κανονισμός της ΕΕ για τις μεταφορές αποβλήτων παρέχει περισσότερες εξουσίες στους επιθεωρητές. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται επίσης να θεσπίσουν σχέδια ελέγχου έως τα τέλη Ιανουαρίου του 2017 που θα καθορίζουν τον ελάχιστο αριθμό επιθεωρήσεων που πρέπει να διεξάγονται. Η Επιτροπή συνεργάζεται με το δίκτυο των περιβαλλοντικών επιθεωρητών της ΕΕ, την Ιντερπόλ και την Ευρωπόλ. Άλλες πρωτοβουλίες για συγκεκριμένες κατηγορίες αποβλήτων, όπως τα απόβλητα ηλεκτρολογικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού ή τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους, βρίσκονται επίσης σε εξέλιξη.

Τι πράττει η Επιτροπή για να προωθήσει την μετατροπή των αποβλήτων σε πόρους (δευτερογενείς πρώτες ύλες);

Οι δευτερογενείς πρώτες ύλες εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν μόνο ένα μικρό ποσοστό των υλικών παραγωγής που χρησιμοποιούνται στην ΕΕ. Υπάρχουν σημαντικά εμπόδια για τη χρήση τους στην οικονομία, για παράδειγμα λόγω της αβεβαιότητας ως προς τη σύνθεσή τους. Απαιτούνται πρότυπα για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης.

Η Επιτροπή:

  • θα δρομολογήσει εργασίες για την ανάπτυξη ποιοτικών προτύπων για τις δευτερογενείς πρώτες ύλες όπου χρειάζεται — ιδιαίτερα για τα πλαστικά·
  • θα λάβει μέτρα για να διευκολύνει τη νόμιμη μεταφορά αποβλήτων μεταξύ κρατών μελών, ενώ θα λάβει περαιτέρω μέτρα για τη μείωση του αριθμού των παράνομων φορτίων·
  • θα αναθεωρήσει τον κανονισμό της ΕΕ για τα λιπάσματα, προκειμένου να διευκολυνθεί η αναγνώριση των βιολογικών λιπασμάτων και των λιπασμάτων που παράγονται από απόβλητα, αναπτύσσοντας έτσι μια πανενωσιακή αγορά·
  • θα λάβει μέτρα για τη διευκόλυνση της επαναχρησιμοποίησης του νερού — αυτά θα περιλαμβάνουν μια νομοθετική πρόταση σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις για την επαναχρησιμοποίηση του νερού, όπως π.χ., για άρδευση και αναπλήρωση των υπογείων υδάτων·
  • θα αναπτύξει μεθόδους ανάλυσης και θα προτείνει επιλογές για τη διεπαφή μεταξύ της νομοθεσίας περί χημικών ουσιών, περί προϊόντων και περί αποβλήτων, καθώς και σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα βελτιωθεί η ανίχνευση των χημικών ουσιών που αποτελούν παράγοντα ανησυχίας στα προϊόντα. Αυτό θα βοηθήσει τη βιομηχανία να εξασφαλίσει σταθερότητα όσον αφορά την προσφορά πρώτων υλών με τη χρήση ανακυκλωμένων υλικών.

Οι προτάσεις σας θα επιτρέψουν στα κράτη μέλη να αποστέλλουν τα απόβλητά τους σε χώρους υγειονομικής ταφής σε άλλες χώρες;

Οι ισχύοντες περιορισμοί για τη διασυνοριακή διακίνηση των αποβλήτων θα εξακολουθήσουν να ισχύουν. Καμία μεταφορά μεταξύ των κρατών μελών δεν θα είναι δυνατή χωρίς «προηγούμενη κοινοποίηση και συγκατάθεση». Επιπλέον, οι στόχοι μείωσης της υγειονομικής ταφής που προτείνονται από την Επιτροπή θα απαιτήσουν από όλες τις χώρες της ΕΕ να μειώσουν σημαντικά τα ποσοστά υγειονομικής ταφής μέχρι το 2030, μειώνοντας με τον τρόπο αυτό το πεδίο εφαρμογής για κάθε διασυνοριακή διακίνηση αποβλήτων που προορίζονται για υγειονομική ταφή.

Η αποτέφρωση των αποβλήτων εξακολουθεί να επιτρέπεται βάσει των προτάσεών σας;

Όταν δεν είναι δυνατόν να αποφευχθεί η δημιουργία αποβλήτων ή δεν είναι δυνατή η ανακύκλωσή τους, η ανάκτηση του ενεργειακού περιεχομένου τους είναι στις περισσότερες περιπτώσεις προτιμότερη έναντι της υγειονομικής ταφής, τόσο από περιβαλλοντικής όσο και οικονομικής άποψης. Η «παραγωγή ενέργειας από απόβλητα» μπορεί, συνεπώς, να διαδραματίσει ρόλο και να δημιουργήσει συνέργειες με την πολιτική της ΕΕ για την ενέργεια και το κλίμα, αλλά με την προϋπόθεση να διέπεται από τις αρχές της ΕΕ σχετικά με την ιεράρχηση των αποβλήτων. Η Επιτροπή θα εξετάσει πώς μπορεί να βελτιστοποιηθεί ο ρόλος αυτός, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη μεγαλύτερων ποσοστών επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης, και ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί το αντίστοιχο ενεργειακό δυναμικό. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα θεσπίσει μια πρωτοβουλία «παραγωγής ενέργειας από απόβλητα» στο πλαίσιο της Ενεργειακής Ένωσης.

Πως θα προωθηθούν η καινοτομία και οι επενδύσεις και θα αντιμετωπιστούν τα οριζόντια θέματα;

Η κυκλική οικονομία χρειάζεται περισσότερη έρευνα και καινοτομία προκειμένου να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της ΕΕ. Οι δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις θα είναι απαραίτητες για την επίτευξη αυτού του στόχου. Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020», το COSME, τα διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία, το Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων και άλλα προγράμματα της ΕΕ θα αποτελέσουν σημαντικά μέσα στήριξης. Οι ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών επιχειρήσεων, δραστηριοποιούνται ιδιαίτερα σε τομείς όπως η ανακύκλωση, η επισκευή και η καινοτομία. Θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη μιας πιο κυκλικής οικονομίας.

Η Επιτροπή:

  • θα βοηθήσει τις ΜΜΕ να επωφεληθούν από τις επιχειρηματικές ευκαιρίες για αυξημένη αποδοτικότητα των πόρων με τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας για την αποδοτικότητα των πόρων·
  • θα αξιοποιήσει πλήρως το πρόγραμμα εργασίας «Ορίζοντας 2020» για το 2016-2017, το οποίο περιλαμβάνει μια σημαντική πρωτοβουλία με τίτλο «Βιομηχανία 2020 στην κυκλική οικονομία», με χρηματοδότηση ύψους άνω των 650 εκατ. ευρώ·
  • θα ενθαρρύνει από κοινού με την ΕΤΕπ, και τον Ευρωπαϊκό Κόμβο Επενδυτικών Συμβουλών, την υποβολή αιτήσεων για χρηματοδότηση και στήριξη της ανάπτυξης σχεδίων σχετικά με την κυκλική οικονομία.

Με ποιον τρόπο θα συμβάλει η ιδιωτική χρηματοδότηση σε επενδύσεις στην κυκλική οικονομία; μπορεί το ΕΤΣΕ να χρησιμοποιηθεί για να τονωθούν οι επενδύσεις στην κυκλική οικονομία;

Η κυκλική οικονομία θα δημιουργήσει επιχειρηματικές ευκαιρίες που θα προσελκύσουν την ιδιωτική χρηματοδότηση. Έχουμε ήδη δει πώς η σήμανση έχει δημιουργήσει ζήτηση για ενεργειακά αποδοτικότερα προϊόντα. Η αύξηση της ευαισθητοποίησης του κοινού σχετικά με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε θα συμβάλει στην προώθηση επιλογών για πιο υπεύθυνη παραγωγή προϊόντων. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ) συμπληρώνει την υπάρχουσα στήριξη για σχέδια κυκλικής οικονομίας μέσω συμβουλευτικών και χρηματοδοτικών μέσων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) στο πλαίσιο του προγράμματος InnovFin. Η Επιτροπή εξετάζει επίσης το ενδεχόμενο δρομολόγησης πλατφόρμας σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και τις εθνικές τράπεζες για να στηρίξει τη χρηματοδότηση της κυκλικής οικονομίας.

Πως θα αντιμετωπιστούν ειδικές προκλήσεις στη βιομηχανία πλαστικών;

Η αύξηση της ανακύκλωσης πλαστικού είναι αναγκαία για τη μετάβαση προς την κυκλική οικονομία. Σήμερα, η χρήση πλαστικών υλών αυξάνεται, αλλά η αποδοτικότητα της ανακύκλωσης υστερεί. Λιγότερο από το 25 % των πλαστικών αποβλήτων που συλλέγονται ανακυκλώνεται, και περίπου το 50 % καταλήγει σε χώρους υγειονομικής ταφής. Η καινοτομία στον τομέα αυτό αποτελεί επίσης μια σημαντική πτυχή που μπορεί να συμβάλει στην κυκλική οικονομία με την καλύτερη διατήρηση τροφίμων, τη βελτίωση της ανακυκλωσιμότητας των πλαστικών ή τη μείωση του βάρους των υλικών που χρησιμοποιούνται σε οχήματα.

Η Επιτροπή:

  • θα υιοθετήσει στρατηγική για τις πλαστικές ύλες στην κυκλική οικονομία, καλύπτοντας ζητήματα όπως ανακυκλωσιμότητα και βιοαποικοδομησιμότητα, παρουσία επικίνδυνων ουσιών σε ορισμένες πλαστικές ύλες, και θαλάσσια απορρίμματα.
  • θα προτείνει ένα πιο φιλόδοξο στόχο για την ανακύκλωση των πλαστικών συσκευασιών στην αναθεωρημένη νομοθετική πρόταση σχετικά με τα απόβλητα.

Πώς αντιμετωπίζεται το πρόβλημα των θαλάσσιων απορριμμάτων στη δέσμη μέτρων για την κυκλική οικονομία;

Η Επιτροπή έχει ως στόχο την πρόληψη και τη σημαντική μείωση της θαλάσσιας ρύπανσης κάθε είδους, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων απορριμμάτων. Εκτιμάται ότι η εφαρμογή της νομοθεσίας για τα απόβλητα θα μειώσει τα θαλάσσια απορρίμματα τουλάχιστον κατά 25 %. Η δέσμη αυτή προτείνειεπίσης συγκεκριμένες δράσεις για τη μείωση των θαλάσσιων απορριμμάτων με την εφαρμογή των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης για το 2030και του υφιστάμενου πρωταρχικού στόχου της ΕΕ αναφορικά με τα θαλάσσια απορρίμματα. Το θέμα αυτό θα εξεταστεί επίσης στο πλαίσιο της στρατηγικής για τις πλαστικές ύλες στην κυκλική οικονομία.

Τι προτείνετε για την αντιμετώπιση της σπατάλης τροφίμων;

Η σπατάλη τροφίμων αποτελεί σημαντικό παράγοντα ανησυχίας στην Ευρώπη: εκτιμάται ότι περίπου 100 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων σπαταλώνται ετησίως στην ΕΕ. Υπάρχει απώλεια ή σπατάλη τροφίμων σε όλο το μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων: στην γεωργική εκμετάλλευση, στη μεταποίηση και παρασκευή, στα καταστήματα, στα εστιατόρια και στο σπίτι. Εκτός από τις σχετικές οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις, η σπατάλη τροφίμων έχει επίσης σημαντική κοινωνική διάσταση — η δωρεά πλεονασμάτων τροφίμων θα πρέπει να διευκολυνθεί ώστε ασφαλή, βρώσιμα τρόφιμα να μπορούν να φτάσουν σε εκείνους που τα χρειάζονται περισσότερο.

Τον Σεπτέμβριο του 2015, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ενέκρινε τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης για το 2030 καθώς και τον στόχο να μειωθεί κατά το ήμισυ η κατά κεφαλήν σπατάλη τροφίμων σε επίπεδο λιανικής πώλησης και καταναλωτή και να μειωθούν οι απώλειες τροφίμων κατά μήκος της αλυσίδας παραγωγής και διάθεσης. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της έχουν δεσμευθεί για την επίτευξη αυτού του στόχου. Η νέα νομοθετική πρόταση για τα απόβλητα καλεί τα κράτη μέλη να μειώσουν την σπατάλη τροφίμων σε κάθε στάδιο της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων, να παρακολουθούν τα επίπεδα της σπατάλης τροφίμων και να υποβάλουν σχετική έκθεση προκειμένου να διευκολυνθεί η ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των ενδιαφερομένων παραγόντων ως προς την επιτευχθείσα πρόοδο.

Η Επιτροπή:

  • θα αναπτύξει κοινή ενωσιακή μεθοδολογία για τη μέτρηση της σπατάλης τροφίμων και θα προσδιορίσει σχετικούς δείκτες·
  • θα δημιουργήσει μια πλατφόρμα, όπου θα συμμετέχουν τα κράτη μέλη και όλοι οι παράγοντες της αλυσίδας τροφίμων, προκειμένου να καθοριστούν τα μέτρα που χρειάζονται για την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης για τα απορρίμματα τροφίμων και να υπάρξει ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν·
  • θα λάβει μέτρα για να διευκρινίσει την ενωσιακή νομοθεσία σχετικά με τα απόβλητα, τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές, και να διευκολύνει την δωρεά τροφίμων καθώς και την ασφαλή χρήση των πρώην τροφίμων και υποπροϊόντων στην παραγωγή ζωοτροφών.
  • θα διερευνήσει τρόπους για να βελτιωθεί η χρήση της σήμανσης ημερομηνίας από φορείς της αλυσίδας τροφίμων και η κατανόησή της από τους καταναλωτές, ιδίως της ετικέτας «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από».

Τι σκοπεύει να πράξει η Επιτροπή για να αποφευχθεί η απόρριψη βρώσιμων τροφίμων;

Από κοινού με τα κράτη μέλη, η Επιτροπή θα λάβει τα απαιτούμενα μέτρα για τη διευκρίνιση της νομοθεσίας της ΕΕ σχετικά με τα απόβλητα τροφίμων και ζωοτροφών, προκειμένου να διευκολυνθεί η ανακατανομή των ασφαλών, βρώσιμων τροφίμων σε ανθρώπους που βρίσκονται σε ανάγκη και, όπου είναι ασφαλές, η χρησιμοποίηση των πρώην τροφίμων ως πόρων για την παραγωγή ζωοτροφών. Για παράδειγμα, η νομοθετική πρόταση για τα απόβλητα έχει σαφώς αποκλείσει τις πρώτες ύλες ζωοτροφών από το πεδίο εφαρμογής της. Αυτό θα εξασφαλίσει ότι τα πρώην τρόφιμα (π.χ. θρυμματισμένα μπισκότα ή μπαγιάτικο ψωμί) που είναι ασφαλή, αλλά δεν μπορούν να εισέλθουν στην τροφική αλυσίδα για λόγους εμπορίας, δεν θεωρούνται ως «απόβλητα» οπουδήποτε στην ΕΕ και, ως εκ τούτου, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως πόροι για την παραγωγή ζωοτροφών. Επίσης, η Επιτροπή θα αναπτύξει, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και τους ενδιαφερομένους, κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για τη δωρεά τροφίμων, οι οποίες θα απευθύνονται σε δωρητές τροφίμων και τράπεζες τροφίμων και θα εξετάζουν τρόπους συμμόρφωσης με την οικεία ενωσιακή νομοθεσία (ασφάλεια των τροφίμων, ιχνηλασιμότητα, νομική ευθύνη, ΦΠΑ, κλπ.).

Τι κάνετε σχετικά με τις ζωτικής σημασίας πρώτες ύλες;

Οι ζωτικής σημασίας πρώτες ύλες (CRM) συνδυάζουν τη μεγάλη οικονομική σημασία για την ΕΕ με τον υψηλό κίνδυνο που συνδέεται με την προσφορά τους. Χρησιμοποιούνται σε πολλές ηλεκτρονικές συσκευές καθημερινής χρήσης — για παράδειγμα, ένα έξυπνο τηλέφωνο (smartphone) μπορεί να περιέχει έως και 50 διαφορετικά μέταλλα, που περιλαμβάνουν CRM. Το πολύ χαμηλό ποσοστό ανακύκλωσης των υλικών αυτών σημαίνει ότι χάνονται σημαντικές οικονομικές ευκαιρίες. Η ανάκτησης των CRM πρέπει να αυξηθεί με την μετάβαση σε μια πιο κυκλική οικονομία.

Η Επιτροπή:

  • θα λάβει μέτρα για να βελτιωθεί η ανάκτηση των CRM, και θα εκπονήσει έκθεση σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές και τις επιλογές για περαιτέρω δράση σε επίπεδο ΕΕ·
  • θα ενθαρρύνει την ανάληψη δράσης από τα κράτη μέλη σχετικά με το θέμα αυτό στο πλαίσιο της αναθεωρημένης πρότασής της για τα απόβλητα
  • θα εξετάσει τις απαιτήσεις για τα προϊόντα στο πλαίσιο της οδηγίας περί οικολογικού σχεδιασμού ώστε να βελτιωθεί η ανακυκλωσιμότητα των ηλεκτρονικών συσκευών και η ανάπτυξη υψηλής απόδοσης προτύπων ανακύκλωσης

Τι προτείνεται για τους τομείς κατασκευών και κατεδαφίσεων;

Τα απόβλητα που προέρχονται από κατασκευές και κατεδαφίσεις, αντιπροσωπεύουν ένα από τα είδη με τις μεγαλύτερες ποσότητες αποβλήτων στην Ευρώπη. Παράγεται ένας τόνος αποβλήτων κατασκευών και κατεδαφίσεων ανά άτομο ανά έτος πράγμα που σημαίνει 500 εκατομμύρια τόνους ανά έτος σε ολόκληρη την ΕΕ. Τα πολύτιμα υλικά δεν είναι πάντοτε εύκολο να εντοπιστούν και ανακτηθούν. Η βελτίωση της διαχείρισης των αποβλήτων σε αυτόν τον τομέα μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο για την κυκλική οικονομία.

Η Επιτροπή:

  • θα προβεί σε σειρά ενεργειών για τη διασφάλιση της αποκατάστασης των πολύτιμων πόρων και την κατάλληλη διαχείριση των αποβλήτων από κατασκευές οικοδομών και κατεδαφίσεις κτιρίων και θα διευκολύνει επίσης την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των κτιρίων.
  • θα αναπτύξει οδηγίες για την προ της κατεδάφισης φάση για την προώθηση της ανακύκλωσης υψηλής αξίας, καθώς και προαιρετικά πρωτόκολλα ανακύκλωσης με σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας και την δημιουργία εμπιστοσύνης για τα ανακυκλωμένα υλικά κατασκευών.

Τι προτείνεται για τη βιομάζα και τα βιολογικά προϊόντα;

Τα υλικά βιολογικής προέλευσης, όπως ξύλο ή ινώδη φυτά, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ένα ευρύ φάσμα προϊόντων και ενεργειακών χρήσεων. Εκτός από τα προϊόντα που παρέχουν μια εναλλακτική λύση για τα ορυκτά καύσιμα, τα υλικά βιολογικής προέλευσης είναι επίσης ανανεώσιμα, βιοαποικοδομήσιμα και λιπασματοποιήσιμα. Ταυτόχρονα, η χρήση βιολογικών πόρων απαιτεί προσοχή στον κύκλο ζωής τους, τον αντίκτυπο στο περιβάλλον και τη βιώσιμη άντληση πόρων. Σε μια κυκλική οικονομία, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε διαδοχικά στάδια, μαζί με το καινοτομικό της δυναμικό για νέα υλικά, χημικά προϊόντα και διεργασίες.

Η Επιτροπή:

  • θα προωθήσει την αποτελεσματική χρήση των πόρων βιολογικής προέλευσης, μέσω μιας σειράς μέτρων, όπως η παροχή καθοδήγησης και η διάδοση των βέλτιστων πρακτικών, της χρήσης της βιομάζας σε διαδοχικά στάδια και η στήριξη της καινοτομίας στη βιοοικονομία.
  • η αναθεωρημένη νομοθετική πρόταση για τα απόβλητα περιλαμβάνει στόχο ανακύκλωσης ξύλινων συσκευασιών και διάταξη που διασφαλίζει τη χωριστή συλλογή των βιολογικών αποβλήτων.

Πώς θα παρακολουθείτε την υλοποίηση του σχεδίου δράσης της κυκλικής οικονομίας;

Η Επιτροπή θα προτείνει ένα απλό και αποτελεσματικό πλαίσιο παρακολούθησης με σκοπό την παρακολούθηση των κυριότερων στοιχείων του σχεδίου δράσης της κυκλικής οικονομίας. Θα περιλαμβάνει δείκτες σε τομείς όπως η ασφάλεια του εφοδιασμού για βασικές πρώτες ύλες, η επισκευή και η επαναχρησιμοποίηση, η δημιουργία αποβλήτων, η διαχείριση των αποβλήτων, η εμπορία δευτερογενών πρώτων υλών στην ΕΕ, καθώς και με τρίτες χώρες και η χρήση ανακυκλωμένων υλικών σε προϊόντα. Η Επιτροπή θα αναπτύξει επίσης μια κοινή ενωσιακή μεθοδολογία για τη μέτρηση των απορριμμάτων τροφίμων και να προσδιορίσει σχετικούς δείκτες.

 

Πώς έχουν ληφθεί υπόψη τα αποτελέσματα της δημόσιας διαβούλευσης;

  • Η δημόσια διαβούλευση για την κυκλική οικονομία συγκέντρωσε περίπου 1500 απαντήσεις, αντικατοπτρίζοντας τις απόψεις των βασικών ομάδων ενδιαφερόμενων φορέων: 45 % από τον ιδιωτικό τομέα, 25 % από ιδιώτες, 10 % από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, και 6 % από τις δημόσιες αρχές. Οι συνεισφορές ενέπνευσαν τις προπαρασκευαστικές εργασίες για το σχέδιο δράσης σχετικά με την κυκλική οικονομία και αντικατοπτρίζονται, για παράδειγμα, στην επιλογή των τομέων προτεραιότητας.

Για περισσότερες πληροφορίες

Δελτίο Τύπου: Το «κλείσιμο του κύκλου»: η Επιτροπή εγκρίνει νέα, φιλόδοξη δέσμη μέτρων για την κυκλική οικονομία, με στόχο την τόνωση της ανταγωνιστικότητας, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης

Δελτίο γενικών πληροφοριών: το «κλείσιμο του κύκλου»: μια φιλόδοξη δέσμη μέτρων για την κυκλική οικονομία στην ΕΕ

Ενημερωτικό δελτίο: το «κλείσιμο του κύκλου»: πως μπορούν οι καταναλωτές να επιλέγουν βιώσιμα προϊόντα και υπηρεσίες

Ενημερωτικό δελτίο: το «κλείσιμο του κύκλου»: η φάση παραγωγής στην κυκλική οικονομία

Ενημερωτικό δελτίο: το «κλείσιμο του κύκλου»: σαφείς στόχοι και εργαλεία για καλύτερη διαχείριση των αποβλήτων

Ενημερωτικό δελτίο: το «κλείσιμο του κύκλου»: μετατροπή αποβλήτων σε πόρους

Ανακοίνωση: Κλείσιμο του κύκλου - Σχέδιο δράσης της ΕΕ για την κυκλική οικονομία

Παράρτημα της ανακοίνωσης για την κυκλική οικονομία

Πρόταση οδηγίας για τα απόβλητα

Πρόταση οδηγίας για τα απορρίμματα συσκευασίας

Πρόταση οδηγίας για την υγειονομική ταφή απορριμμάτων

Πρόταση οδηγίας για τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού

Αποτελέσματαδημόσιαςδιαβούλευσης

MEMO/15/6204

Αρμόδιοι επικοινωνίας:

Ερωτήσεις του κοινού: Europe Direct τηλεφωνικά 00 800 67 89 10 11 ή με ηλεκτρονικό μήνυμα


Side Bar