Navigation path

Left navigation

Additional tools

Komisja Europejska - Zestawienie informacji

Nowa struktura rynku energii elektrycznej i nowa oferta dla konsumentów

Bruksela, 15 lipiec 2015

Nowa struktura rynku toruje drogę do nowego ładu dla konsumentów

Zob. też: Komunikat prasowy: Przekształcenie systemu energetycznego Europy – letni pakiet energetyczny Komisji toruje drogę (15 lipca 2015 r.)

Co kryje się za „strukturą rynku energii elektrycznej”?

Struktura rynku jest zbiorem uzgodnień ustalających warunki działalności uczestników rynku wytwarzania, handlu, dostaw i konsumpcji energii elektrycznej i korzystania z infrastruktury elektroenergetycznej.

Ważne jest, aby całokształt tych uzgodnień, czyli innymi słowy strukturę – pozwalał przekształcać system energetyczny, umożliwiając operatorom sieci, wytwórcom i konsumentom – zarówno gospodarstw domowych, jak i przemysłu – pełne wykorzystanie nowych technologii.

Rynki detaliczne i hurtowe powinny stanowić solidne podstawy dla decyzji inwestycyjnych i pobudzać rozwój nowych usług przez innowacyjne przedsiębiorstwa. W branży sieciowej, takiej jak energia elektryczna, zachowanie efektywnej struktury rynku wymaga skutecznego nadzoru regulacyjnego, w szczególności nad operatorami systemów przesyłowych i dystrybucyjnych.

Komisja Europejska wysuwa inicjatywę nowej struktury rynku energii elektrycznej. Ma ona na celu poprawę funkcjonowania rynku energii elektrycznej, aby umożliwić swobodny przepływ energii elektrycznej – zawsze tam, gdzie zapotrzebowanie jest największe – przy zapewnieniu jak największych korzyści dla społeczeństwa dzięki transgranicznej konkurencji, udostępniając właściwe sygnały i zachęty do odpowiednich inwestycji, a jednocześnie integrując w pełni coraz większą proporcję energii odnawialnej.

Dlaczego potrzebujemy nowej struktury rynku?

System energii elektrycznej w Europie znajduje się właśnie w okresie głębokich zmian. Udział energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych wzrośnie z obecnych 25 proc. do 50 proc. w 2030 r. Niemniej w czasie mniejszego nasłonecznienia i bezwietrznej pogody konieczna jest wciąż energia elektryczna produkowana w ilościach wystarczających do dostarczenia energii konsumentom i utrzymania stabilnej sieci elektroenergetycznej.Rynek energii elektrycznej podlega nieustannym zmianom, a obecna sytuacja rynkowa jest zasadniczo różna od sytuacji obserwowanej pięć lat temu.

Ponieważ UE chce tworzyć warunki dla wiarygodnego i powszechnego dostępu do energii po przystępnych cenach dla obywateli i przedsiębiorstw w UE, czyniąc Unię Europejską światowym liderem energii odnawialnej, zmiany te będą nieuchronnie postępowały w przyszłości. Przede wszystkim, rosnąca część ilości energii elektrycznej musi się znaleźć w obrocie transgranicznym, co wymaga skutecznej współpracy wszystkich uczestników rynku. Ponieważ udział energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych wzrośnie, sieci muszą mieć zdolność do współpracy transgranicznej, aby odzwierciedlić ten wzrost zmienności produkcji.  

Nowe technologie, takie jak inteligentne sieci, inteligentne systemy pomiarowe, inteligentne domy, samodzielne wytwarzanie i zdolności do przechowywania nadwyżek energii, umożliwiają obywatelom przejmowanie odpowiedzialności za transformację energetyczną, stosowanie nowych technologii, aby zmniejszyć swoje, biorąc czynny udział w rynku.

Jak rynki mogą stać się bardziej elastyczne?

Elastyczne rynki mogą być tworzone przez:

— oferowanie konsumentom możliwości aktywnego udziału w rynku poprzez dostosowanie zużycia energii do zmian cen w czasie rzeczywistym.

— zagwarantowanie, że rynki zapewniają właściwe sygnały dotyczące inwestycji w wytwarzanie energii i efektywne wykorzystanie dostępnych zasobów;

— budowę brakującej infrastruktury elektrycznej i lepsze wykorzystanie istniejącej infrastruktury;

— zapewnienie elastycznego obrotu: w celu skutecznej integracji energii odnawialnych w sieci, wytwórcy, dostawcy i sprzedawcy muszą mieć możliwość sprzedaży energii elektrycznej w czasie możliwie najbardziej zbliżonym do czasu rzeczywistego, ponieważ pozwoli im to na uwzględnienie dokładniejszych prognoz dostępnej energii słonecznej lub wiatrowej;

— wyeliminowanie regulowanych cen z jednej strony oraz nieskutecznych systemów wsparcia z drugiej strony. Ceny energii elektrycznej nieodzwierciedlające rzeczywistych kosztów powodują fałszywe sygnały dla inwestorów i konsumentów energii elektrycznej;

— wprowadzenie lepiej skoordynowanego podejścia do programów wspierania energii odnawialnej w państwach członkowskich. Inwestycje przyszłości powinny być zorientowane rynkowo. Na dobrze funkcjonującym rynku energii, w czasie, gdy ceny są niskie, a produkcja niewystarczająca — ceny są wysokie. W ten sposób do inwestorów dociera sygnał cenowy, wskazujący na najbardziej korzystne okazje do inwestycji.

Producenci energii ze źródeł odnawialnych muszą być w stanie konkurować na równych zasadach z producentami energii konwencjonalnej. W przypadkach gdy osiągnięcie tych celów cele nadal wymaga pomocy publicznej, znaczne zwiększenie efektywności można osiągnąć poprzez harmonizację systemów wsparcia odnawialnych źródeł energii ponad granicami, w szczególności poprzez zacieśnienie współpracy regionalnej.

Czy potrzebujemy kolejnych sieci elektroenergetycznych?

Poczyniono znaczne postępy w zakresie efektywnego wykorzystania przepustowości sieci. Przy zastosowaniu tzw. „łączenia rynków” (obrót energią elektryczną wraz z przepustowością połączeń wzajemnych zamiast osobno) w wielu obszarach Europy i wyznaczania zdolności przesyłowych opartego na przepływach (lepiej uwzględniając rzeczywisty fizyczny przepływ energii elektrycznej w ściśle powiązanej sieci europejskiej) doprowadzono do znacznego wzrostu funkcjonalności sieci. Niemniej jednak nadal konieczna będzie budowa dodatkowych sieci, zarówno wewnątrz państw UE i pomiędzy nimi. W celu uniknięcia nadmiernych inwestycji w rozbudowę sieci należy wykorzystywać inne elastyczne rozwiązania, aby konsumenci mogli dostosowywać swój popyt do struktury wytwarzania.

Co zrobić, aby zrównoważyć sieci zależne od zmiennych źródeł — wiatru i słońca?

Po pierwsze, poprzez upowszechnianie energii odnawialnej i sieci połączonych w całej Europie, wysoka generacja w jednej sieci może rekompensować czasowe niedobory w innych. Jednocześnie rynek powinien generować wyraźne bodźce finansowe dla wytwórców, aby zadbali o jak największą przewidywalność produkcji energii ze źródeł odnawialnych. Po drugie, ograniczając swój popyt w okresach niewielkiej produkcji oraz wysokich cen, konsumenci ograniczający swoje zużycie mogą pomóc w zlikwidowaniu niedoborów, zaś rynek powinien gwarantować im odpowiednie wynagrodzenie za pełnienie tej roli.

Na rynkach hurtowych dokonuje się przejście na efektywny i niskoemisyjny system energetyczny. Dlaczego konsumenci detaliczni nie odczuli jak dotąd spodziewanych korzyści?

Obecnie większość konsumentów w UE nie ma dostępu do informacji na temat zmian kosztów gospodarczych i środowiskowych korzystania z energii o różnych porach dnia, tygodnia i roku. Koszty te podlegają ciągłym wahaniom ze względu na pogodę, ale także choćby z powodu naszych codziennych przyzwyczajeń.

Konsumenci indywidualni w większości płacą, często nieświadomie, wysoką cenę stabilności. Efektem jest nie tylko wzrost ogólnych kosztów energii (budujemy coraz więcej elektrowni i sieci, by sprostać okazjonalnym wzrostom zapotrzebowania), lecz także sprowadzanie i spalanie nadmiernych ilości paliw kopalnych.

Jednak niektórzy konsumenci już dziś wybierają oferty, które wykorzystują cykl szczytów i spadków obciążenia rynku, zmniejszając przy tym swoje rachunki. Na przykład w Finlandii lub Szwecji konsumenci, którzy wybrali umowy na dostawę energii elektrycznej z systemem dynamicznych płatności oszczędzili 15- 30 proc. na rachunkach za energię elektryczną dzięki dynamicznym taryfom i inteligentnym systemom pomiarowym.

Kolejną barierą utrudniającą konsumentom pełne wykorzystanie trwającej transformacji sektora energetyki są trudności w porównywaniu rachunków i ofert różnych przedsiębiorstw energetycznych. Sytuacja taka zniechęca konsumentów do zmiany obecnego dostawcy. Podczas gdy rynki hurtowe stają się coraz bardziej przejrzyste i konkurencyjne, konsumenci detaliczni nadal są często zdezorientowani w gąszczu rozmaitych konkurencyjnych ofert. Co więcej, nawet jeśli konsument ma możliwość znalezienia lepszej oferty, zobowiązania umowne i ilość przeszkód administracyjnych mogą zniechęcać ich do zmiany dostawcy.

Co wniesie nowa oferta dla konsumentów?

Konieczna jest zasadnicza zmiana roli konsumentów na rynku. Musimy dać konsumentom możliwość dostosowania zużycia energii, w celu świadomego wykorzystania zmian podaży i popytu w czasie rzeczywistym.

Konsumenci muszą mieć możliwość działania jako nabywcy i sprzedawcy – dzięki innowacyjnym przedsiębiorstwom oferującym nowe usługi w oparciu o przejrzyste i porównywalne fakturowanie oraz przepisy dotyczące reklamy, które ułatwiają zmianę dostawcy, lecz również poprzez dostęp do wiarygodnych i odpowiednich narzędzi służących do porównywania cen poprzez wykorzystanie dużej siły przetargowej poprzez wspólne programy (np. zbiorowe przejście do nowego dostawcy, spółdzielnie energetyczne). Konsumenci muszą mieć przy tym swobodę wytwarzania i zużywania energii na własne potrzeby na sprawiedliwych warunkach, aby zaoszczędzić pieniądze i chronić środowisko, przyczyniając się tym samym do bezpieczeństwa dostaw.

Wreszcie odbiorcy w trudnej sytuacji lub dotknięci ubóstwem energetycznym, mający mniejsze możliwości przesunięcia zapotrzebowania lub stać się prosumentami muszą być skutecznie chronieni w ciągu tej przemiany i otrzymać ukierunkowane wsparcie w celu zwiększenia wydajności energetycznej ich domów.

Jak zagwarantować konsumentom ochronę ich danych w nowej strukturze rynku?

Prawodawstwo UE zapewnia już konsumentom daleko idące prawa, a egzekwowania tych praw jest zawsze priorytetem. Oprócz tego Komisja ma rozważyć stworzenie nowych, specjalnych przepisów w ramach rozporządzenia w sprawie współpracy w dziedzinie ochrony konsumentów. Przeznaczy konkretne zasoby w dążeniu do poprawy monitorowania ubóstwa energetycznego w całej Unii i upowszechniania najlepszych praktyk, aby zapewnić obywatelom ze wszystkich środowisk korzyści z transformacji energetyki.

Skuteczne wykorzystanie inteligentnych systemów pomiarowych wymaga przetwarzania danych osobowych. Dlatego należy zadbać o ochronę danych osobowych i ich bezpieczeństwo. Komisja zaleca zasadę „bezpieczeństwa i ochrony danych w fazie projektowania”.

Na czym polega zużywanie energii energii odnawialnej wytwarzanej we własnym zakresie?

Dzięki znaczącemu zmniejszeniu kosztów technicznych, konsumenci mogą dziś wytwarzać własną energię elektryczną na miejscu z odnawialnych źródeł energii (na przykład słonecznej i wiatrowej) oraz zużywać ją w całości lub częściowo - czy to bezpośrednio, czy też w sposób odroczony poprzez magazynowanie energii na małą skalę (np. przy pomocy pompy ciepła lub akumulatora). W ten sposób konsument wytwarzający energię ma możliwość zaoszczędzenia pieniędzy poprzez generowanie elektryczności zamiast ją kupować, a nawet przekazania niewykorzystanych nadwyżek energii elektrycznej do sieci.

Ten rodzaj użytkowania energii może pomóc uniknąć strat sieciowych dzięki wytworzeniu i wykorzystaniu na miejscu pewnej części energii elektrycznej. Można przy tym obniżyć koszty systemu energetycznego, np. wytwarzanie energii fotowoltaicznej w słonecznych regionach może pomóc w okresie szczytowego zapotrzebowania na energię do celów klimatyzacji. Ponadto konsumpcja własna może mobilizować prywatnych inwestorów do finansowania transformacji energetycznej.

Jednocześnie konsumpcja własna niesie również nowe wyzwania dla systemu energetycznego, obniżając zyski operatorów. Sieć może wymagać również dostosowań technologicznych w celu utrzymania bezpieczeństwa i niezawodności. Komisja wybiera przykłady najlepszych praktyk, wspomagając kraje Unii w gospodarnym upowszechnianiu konsumpcji własnej.

Jaką rolę w nowej strukturze rynku odegra magazynowanie energii?

Bezpieczna eksploatacja sieci staje się coraz trudniejsza z uwagi na szybki wzrost energii ze źródeł odnawialnych o zmiennej charakterystyce produkcji, i zarówno wytwórcy, jak i konsumenci muszą wykazać zdolność i determinację do elastycznego reagowania na to wyzwanie. Włączenie magazynowania do rynku energii elektrycznej ma jeszcze zwiększyć niezbędną elastyczność: energię elektryczną należy magazynować, gdy występuje nadwyżka podaży i ceny są niskie; powinna ona zostać zwolniona, gdy poziom produkcji jest niski, a ceny wysokie, przez co wyrównana zostanie zmienna produkcja energii elektrycznej.

Co będzie dalej?

Po przeprowadzeniu publicznych konsultacji na temat kształtu rynku energii elektrycznej, w drugiej połowie 2016 roku Komisja opracuje projekty legislacyjne. Można się spodziewać ewentualnych zmian przepisów rynku wewnętrznego, dyrektyw w sprawie odnawialnych źródeł energii oraz efektywności energetycznej i rozporządzenia w sprawie infrastruktury.

Komisja będzie również kontynuowała współpracę z zainteresowanymi podmiotami w celu stworzenia narzędzi, dzięki którym konsumenci będą mogli stawać się aktywnymi uczestnikami rynku, takich jak narzędzia do porównywania cen, określając minimalne normy dla podstawowych informacji o rozliczeniach i zapewniając ochronę danych.

Chcesz wiedzieć więcej?

Więcej informacji i dokumentów można znaleźć na stronie internetowej: https://ec.europa.eu/energy/en/news/new-electricity-market-consumers

Na temat rynku sprzedaży hurtowej i detalicznej, zob.: http://ec.europa.eu/energy/en/topics/markets-and-consumers

Zob. wykres w dodatku do niniejszego arkusza informacyjnego.

MEMO/15/5351

Kontakty z mediami

Zapytania od obywateli:


Side Bar

Documents


Retail Market.pdf