Navigation path

Left navigation

Additional tools

Komisja Europejska - Zestawienie informacji

Przegląd procesu decyzyjnego dotyczącego GMO w UE: Pytania i odpowiedzi

Bruksela, 22 kwiecień 2015

Czego dotyczy ten pakiet?

Przyjęty dziś pakiet dotyczący organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO) wywodzi się z wytycznych politycznych, które były podstawą wyboru obecnej Komisji. W wytycznych tych Komisja zobowiązała się do przeprowadzenia przeglądu przepisów dotyczących zatwierdzania GMO.

Pakiet przyjęty 22 kwietnia 2015 r. wypełnia to polityczne zobowiązanie Komisji. Składają się na niego następujące dokumenty:

  • komunikat Komisji w sprawie przeglądu procesu decyzyjnego dotyczącego organizmów zmodyfikowanych genetycznie oraz
  • wniosek dotyczący rozporządzenia umożliwiającego państwom członkowskim ograniczenie lub zakazanie stosowania GMO w żywności lub paszy na ich terytoriach.

 

Jaki jest kontekst tego przeglądu?

Proces decyzyjny: rola Komisji i państw członkowskich w unijnej procedurze zatwierdzania GMO

Zgodnie z unijnymi ramami prawnymi dotyczącymi GMO[1] żaden GMO ani genetycznie zmodyfikowana żywność i pasza nie mogą być wprowadzane do obrotu, zanim nie zostaną zatwierdzone na podstawie tych przepisów. Na potrzeby tej procedury Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) przeprowadza ocenę naukową we współpracy z instytucjami naukowymi państw członkowskich.

Jeżeli z oceny ryzyka wynika, że produkt nie stwarza zagrożenia dla zdrowia lub środowiska w proponowanych warunkach wprowadzenia do obrotu lub stosowania, Komisja przedkłada państwom członkowskim, reprezentowanym w Stałym Komitecie, projekt decyzji wykonawczej zatwierdzającej dany GMO, zgodnie z procedurą określoną w rozporządzeniu (WE) nr 182/2011 (procedura komitetowa). W procedurze tej państwa członkowskie głosują większością kwalifikowaną określoną w Traktacie[2].

Jeżeli w Stałym Komitecie państwa członkowskie zagłosują za projektem, Komisja przyjmuje decyzję. Jeżeli państwa zagłosują przeciwko lub w wyniku głosowania nie zostanie przyjęta żadna opinia (wobec braku większości kwalifikowanej za projektem ani przeciwko niemu), Komisja może przekazać projekt decyzji innemu ciału reprezentującemu państwa członkowskie na wyższym szczeblu: komitetowi odwoławczemu.

W komitecie odwoławczym państwa członkowskie głosują ponownie nad projektem decyzji przedłożonym przez Komisję. Jeżeli państwa członkowskie zagłosują za projektem, Komisja przyjmuje decyzję. Jeżeli zagłosują przeciwko, Komisja nie może jej przyjąć. Jeżeli w wyniku głosowania nie zostanie przyjęta żadna opinia, zgodnie z ramami prawnymi dotyczącymi GMO i z Kartą praw podstawowych Komisja musi przyjąć decyzję w sprawie wniosku. W praktyce nie ma więc dużego pola manewru i musi zatwierdzić GMO.


Jak w praktyce państwa członkowskie głosują w sprawie GMO?

Od chwili wejścia w życie unijnych ram prawnych dotyczących genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy głosowania w Stałym Komitecie i w komitecie odwoławczym systematycznie kończą się niewydaniem opinii, niezależnie od tego, czy chodzi o GMO przeznaczone do uprawy, czy o genetycznie zmodyfikowaną żywność i paszę. W rezultacie na koniec tej procedury ostateczna decyzja o zatwierdzeniu GMO pozostaje zawsze w rękach Komisji. Sytuacja, w której wielokrotnie nie dochodzi do wydania żadnej opinii, to ewenement na tle tysięcy decyzji wykonawczych przyjmowanych co roku w procedurze komitetowej, kiedy to państwa członkowskie zwykle popierają przedstawiony przez Komisję projekt decyzji na etapie Stałego Komitetu.

Jeżeli chodzi o genetycznie zmodyfikowaną żywność i paszę, wyniki głosowań pokazują, że generalnie za projektami decyzji głosuje więcej państw członkowskich niż przeciwko nim. Państwa członkowskie, które wstrzymały się od głosu lub głosowały przeciwko, uzasadniają to niekiedy przesłankami natury naukowej, ale w większości przypadków kierują się innymi względami, odzwierciedlającymi debatę społeczną toczącą się w tych krajach.

Obecne ramy prawne dotyczące genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy nie pozwalają na uwzględnienie wszystkich obaw poszczególnych państw członkowskich w tym obszarze istotnego interesu publicznego.


Czy w łańcuchu żywnościowym i paszowym w UE występują GMO?

Tak. Dotychczas w UE zatwierdzono 58 genetycznie zmodyfikowanych środków spożywczych i pasz[3].

Liczba genetycznie zmodyfikowanych produktów spożywczych, które rzeczywiście można napotkać w sklepach, jest ograniczona. Może to wynikać z wymogów w zakresie oznakowania genetycznie zmodyfikowanej żywności, a także z dostępności zamienników niezmodyfikowanych genetycznie.

Z inną sytuacją mamy do czynienia w przypadku genetycznie zmodyfikowanej paszy. Rynek takiej paszy jest w UE całkiem pokaźny: ponad 60 proc. zapotrzebowania na białko roślinne dla bydła w UE pokrywają soja i śruta sojowa importowane z państw, w których rozpowszechnione są uprawy GMO.


Jakie są wnioski z przeglądu? Dlaczego proponuje się zmianę rozporządzenia dotyczącego genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy?

W komunikacie Komisji wymieniono różne kwestie, które należy wziąć pod uwagę w tym kontekście, i potwierdzono potrzebę dostosowania ram prawnych dotyczących GMO w celu lepszego odzwierciedlenia stanowiska rządów krajowych w sprawie stosowania GMO.

W marcu 2015 r. Rada i Parlament uzgodniły zmianę ram prawnych dotyczących GMO, umożliwiającą państwom członkowskim ograniczenie lub zakazanie uprawy zatwierdzonych GMO (dyrektywa 2015/412/UE). Komunikat prowadzi do wniosku, że rozwiązanie to powinno obejmować również genetycznie zmodyfikowaną żywność i paszę.

W tym celu Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie wniosek w sprawie zmiany rozporządzenia (WE) nr 1829/2003: proces zatwierdzania GMO pozostanie bez zmian, ale państwa członkowskie uzyskają możliwość zdecydowania, czy genetycznie zmodyfikowana żywność lub pasza mogą być stosowane na ich terytoriach.

 

Czego dotyczy wniosek ustawodawczy?

Jakie są jego główne elementy?

Komisja proponuje zmianę rozporządzenia dotyczącego genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy, aby umożliwić państwom członkowskim ograniczenie lub zakazanie na poziomie krajowym stosowania genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy, która została zatwierdzona na poziomie UE (tzw. klauzula opt-out).

Państwa członkowskie będą musiały wykazać, że ich decyzje są zgodne z prawem UE oraz z zasadą proporcjonalności i niedyskryminacji produktów zagranicznych w stosunku do produktów krajowych. Państwa nie będą mogły jednak uzasadniać takich środków w sposób sprzeczny z oceną ryzyka dla zdrowia ludzi i zwierząt oraz dla środowiska przeprowadzoną przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Wniosek nie powinien zmieniać jednolitego poziomu bezpieczeństwa zapewnionego przez ogólnounijną ocenę. Zresztą przepisy UE już przewidują możliwość wprowadzenia przez państwa członkowskie zakazu genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy w przypadku, gdy według nowych dowodów naukowych produkt może stwarzać poważne zagrożenie dla zdrowia lub środowiska. Zakaz taki obowiązuje do czasu zakończenia przeglądu sytuacji przez Unię.

Zgodnie z wnioskiem ustawodawczym przed przyjęciem takich środków państwa musiałyby informować o nich Komisję i inne państwa członkowskie, które mogłyby zgłosić uwagi w ciągu 90 dni.

Jeżeli w czasie, w którym państwo członkowskie przyjęło klauzulę opt-out, genetycznie zmodyfikowana żywność lub pasza były już stosowane na jego terytorium, zgodnie z wnioskiem należy przyznać podmiotom gospodarczym rozsądny termin na wyczerpanie zapasów tego produktu. Ponadto środki te nie powinny dotyczyć produktów, w których wykrywana jest przypadkowa obecność GMO zatwierdzonych przez UE w ilości nieprzekraczającej progu, powyżej którego przepisy UE zobowiązują do oznaczenia GMO na etykiecie.


Czy środki przyjmowane przez państwa członkowskie są zgodne z rynkiem wewnętrznym i z zobowiązaniami w ramach WTO?

Środki przyjęte przez państwa członkowskie muszą być zgodne z rynkiem wewnętrznym, szczególnie z art. 34 TFUE, który zakazuje środków o skutku równoważnym do ograniczeń ilościowych w swobodnym przepływie towarów. Dlatego państwa członkowskie korzystające z tej możliwości będą musiały uzasadnić swoje środki przesłankami zgodnymi z art. 36 TFUE i mieszczącymi się w pojęciu nadrzędnych względów interesu publicznego wypracowanym w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości. Ponadto planowane środki będą musiały być zgodne z zasadami proporcjonalności i niedyskryminacji produktów zagranicznych w stosunku do produktów krajowych.

Ogólnie rzecz biorąc, środki państw członkowskich muszą być zgodne z prawem UE i z jej międzynarodowymi zobowiązaniami. Zobowiązania podjęte w ramach WTO są ich integralną częścią.


Czy wniosek ustawodawczy zmieni zasady dotyczące oceny naukowej GMO?

Nie. Proponowana zmiana rozporządzenia dotyczącego genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy nie zmieni zasad przeprowadzania oceny naukowej przed zatwierdzeniem GMO ani nie wpłynie na poziom bezpieczeństwa ustalony dla wszystkich państw członkowskich w decyzji zatwierdzającej z należytym uwzględnieniem zasady ostrożności.

Państwa członkowskie mogą przyjmować środki ograniczające lub zakazujące po zatwierdzeniu GMO na poziomie UE. Nie mogą one być uzasadnione w sposób sprzeczny z oceną ryzyka przeprowadzoną przez EFSA i muszą opierać się na innych przesłankach. Ramy prawne już teraz przewidują procedurę na wypadek gdyby okazało się, że produkt stwarza poważne zagrożenie nieuwzględnione w trakcie procedury zatwierdzenia. W takiej sytuacji Komisja i państwa członkowskie mają prawo przyjąć środki nadzwyczajne, które mogą prowadzić do zakazania produktu na całym lub na części terytorium państwa członkowskiego bądź w całej UE.

Należy podkreślić, że rozporządzenie wykonawcze Komisji zostało przyjęte w 2013 r.[4] po to, by wzmocnić i poprawić ocenę ryzyka i proces zarządzania ryzykiem związanym z GMO do stosowania w żywności i paszy, w szczególności poprzez doprecyzowanie wymogów dotyczących danych naukowych podawanych we wniosku w sprawie zatwierdzenia GMO.


Dlaczego wniosek ustawodawczy nie obejmuje GMO przeznaczonych do uprawy?

GMO przeznaczone do uprawy są wyłączone z zakresu wniosku, gdyż są już objęte dyrektywą 2015/412, niedawno przyjętą przez Parlament Europejski i Radę.

Dyrektywa ta opiera się na tych samych zasadach, co nowy wniosek ustawodawczy: umożliwia państwom członkowskim ograniczenie lub zakazanie uprawy GMO na swoich terytoriach, nie zmieniając zasad oceny ryzyka przez UE.


Co będzie dalej?

Wniosek ustawodawczy zostanie przekazany Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, a także Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów, które rozpatrzą go w ramach zwykłej procedury ustawodawczej.


Więcej informacji

Komunikat prasowy

Ogólne pytania i odpowiedzi na temat GMO


[1] Dyrektywa 2001/18/UE i rozporządzenie (UE) nr 1829/2003.

[2]Nowa większość kwalifikowana wprowadzona traktatem z Lizbony odpowiada co najmniej 55 proc. państw członkowskich, lecz nie mniej niż 15, reprezentujących co najmniej 65 proc. ludności Europy. Co najmniej cztery państwa członkowskie mogą stworzyć mniejszość blokującą.

[3] Link do rejestru GMO.

[4] Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 503/2013 z dnia 3 kwietnia 2013 r. w sprawie wniosków o zatwierdzenie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy

MEMO/15/4779

Zapytania od obywateli:


Side Bar