Navigation path

Left navigation

Additional tools

Komisja Europejska - Zestawienie informacji

Zestawienie informacji: Pytania i odpowiedzi dotyczące polityki UE w zakresie GMO

Bruksela, 22 kwiecień 2015

Czym są organizmy zmodyfikowane genetycznie (GMO)?

Od tysięcy lat żywność i pasza pochodzą z roślin uprawianych i zwierząt hodowanych przez człowieka. Z czasem rośliny i zwierzęta o najbardziej pożądanych cechach zostały wybrane do produkcji nowej generacji żywności i paszy. Tak było na przykład w przypadku roślin, które wykazują zwiększoną odporność na presje środowiskowe, takie jak choroby, lub zapewniają zwiększone plony.

Te pożądane cechy pojawiły się poprzez naturalnie występujące różnice w profilach genetycznych tych roślin i zwierząt. W ostatnim czasie pojawiła się możliwość zmiany profilu genetycznego żywych komórek i organizmów za pomocą metod nowoczesnej biotechnologii, zwanej inżynierią genetyczną. Materiał genetyczny jest w sposób sztuczny zmieniany, aby nadać mu nowe cechy (np. odporność danej rośliny na chorobę, owady lub suszę, tolerancja rośliny na środek chwastobójczy, poprawa jakości lub wartości odżywczej żywności, wzrost wydajności upraw).

Organizmy takie są zwane „organizmami zmodyfikowanymi genetycznie” (GMO). Żywność i paszę, które zawierają GMO, składają się lub są produkowane z GMO, określa się jako „genetycznie zmodyfikowana żywność lub pasza”.


Jakie jest podejście UE do GMO?

Podejście przyjęte w UE w zakresie GMO jest podejściem ostrożnościowym. Zakłada ono wymóg wydawania zezwoleń dotyczących GMO, które mają być wprowadzone do obrotu, oraz monitorowanie środowiska po wprowadzeniu do obrotu w odniesieniu do wszystkich zatwierdzonych GMO. Takie rozwiązanie zapewnia wysoki poziom ochrony zdrowia ludzi i zwierząt oraz środowiska.

W przepisach dotyczących GMO przewiduje się szczególne procedury oceny i udzielania zezwoleń na GMO, które są ograniczone w czasie i przejrzyste. Ocenę ryzyka przeprowadza się na podstawie zharmonizowanych kryteriów, które są uznawane za jedne z najbardziej rygorystycznych na świecie.

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), we współpracy z instytucjami naukowymi w państwach członkowskich, jest odpowiedzialny za ocenę ryzyka. W ocenie tej należy wykazać, że w przewidywanych warunkach użytkowania dany produkt jest bezpieczny dla zdrowia ludzi i zwierząt oraz dla środowiska.

Po sfinalizowaniu ocena ryzyka jest dla Komisji podstawą do zaproponowania państwom członkowskim decyzji o udzieleniu zezwolenia lub odmowie udzielenia zezwolenia na wprowadzenie GMO do obrotu. Zarówno Komisja, jak i państwa członkowskie są zatem zaangażowane w wydawanie zezwoleń na GMO.

Prawodawstwo przewiduje również monitorowanie środowiska po wprowadzeniu do obrotu zatwierdzonych GMO, co pozwoli Komisji i państwom członkowskim na podjęcie odpowiednich działań w przypadku zidentyfikowania nieoczekiwanych negatywnych skutków.

Ponadto, aby zapewnić konsumentom informacje oraz wolność wyboru, w odniesieniu do wszystkich zatwierdzonych GMO należy zadbać o identyfikowalność i etykietowanie.

 

Jak wygląda procedura udzielania zezwoleń na wprowadzanie GMO do obrotu?

Rozporządzeniem (WE) nr 1829/2003 w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy ustanowiono procedurę wydawania decyzji w sprawie udzielenia zezwolenia lub odmowy udzielenia zezwolenia na wprowadzenie do obrotu genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy, jak również na uprawę GMO do produkcji żywności i paszy.

Wnioski składane są najpierw do właściwych organów danego państwa członkowskiego. We wniosku należy jasno określić zakres stosowania, zawrzeć analizy oraz dane wykazujące bezpieczeństwo produktu, wskazać, które części są poufne, oraz załączyć plan monitorowania, propozycję etykietowania i metodę wykrywania.

Wniosek, wraz ze wszystkimi informacjami uzupełniającymi dostarczonymi przez wnioskodawcę, należy udostępnić EFSA, odpowiedzialnemu za naukową ocenę ryzyka obejmującą zarówno zagrożenie dla środowiska naturalnego, jak i bezpieczeństwa zdrowia ludzi i zwierząt. Ocena ryzyka przeprowadzana jest w ścisłej współpracy z instytucjami naukowymi państw członkowskich. Opinia zostaje podana do publicznej wiadomości, zaś konsultacje publiczne są otwarte przez okres jednego miesiąca.

W ciągu trzech miesięcy od otrzymania opinii EFSA Komisja przygotowuje projekt decyzji wykonawczej w sprawie udzielenia zezwolenia lub odmowy udzielenia zezwolenia. Komisja może odejść od opinii EFSA, ale musi uzasadnić swoje stanowisko.

Komisja przedstawia swój projekt decyzji państwom członkowskim, a głosowanie odbywa się zgodnie z zasadą większości kwalifikowanej. Jeżeli stały komitet i komitet odwoławczy nie są w stanie w określonym czasie przyjąć decyzji większością kwalifikowaną, to Komisja przyjmuje ostateczną decyzję.


W jaki sposób ocenia się ryzyko związane z genetycznie zmodyfikowaną żywnością i paszą?

Przedsiębiorstwo zainteresowane wprowadzeniem na rynek UE nowego rodzaju genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy musi przedłożyć dokumentację potwierdzającą bezpieczeństwo takiego produktu dla zdrowia ludzi i zwierząt oraz dla środowiska.

Badania mające na celu wykazanie bezpieczeństwa genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy wprowadzanej na rynek muszą być zgodne z rozporządzeniem (UE) nr 503/2013 w sprawie wniosków o zatwierdzenie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy. W wymienionym rozporządzeniu ustanowiono wymogi, które muszą zostać spełnione przy składaniu wniosku o zatwierdzenie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy, w tym badania, które należy przeprowadzić, i protokoły, które mają zostać zastosowane do przeprowadzenia tych badań.

Po otrzymaniu dokumentacji Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), we współpracy z instytucjami naukowymi w państwach członkowskich, poddaje ją ocenie. Jeżeli przedłożone badania/dane są niewystarczające, EFSA może zażądać od przedsiębiorstwa dodatkowych informacji. Ocena ryzyka kończy się publikacją przez EFSA opinii zawierającej wnioski na temat bezpieczeństwa genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy. Następnie rozpoczyna się trwająca jeden miesiąc procedura konsultacji publicznych, która ma umożliwić społeczeństwu przedstawienie uwag na temat opinii EFSA, zanim podjęta zostanie decyzja dotycząca zarządzania ryzykiem.


Czy wszystkie zatwierdzone w UE GMO są bezpieczne dla zdrowia i środowiska?

Jeszcze przed ich wprowadzeniem na rynek unijny udowodniono, że wszystkie zatwierdzone w UE GMO są bezpieczne. Takie wnioski wyciągnął Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), we współpracy z państwami członkowskimi, w odniesieniu do poszczególnych GMO dostępnych na rynku.

W rocznych sprawozdaniach z monitorowania środowiska, które prowadzone są w odniesieniu do wszystkich zatwierdzonych GMO, nie stwierdzono żadnych szkodliwych skutków dla środowiska.

Ponadto EFSA monitoruje wszystkie nowe publikacje naukowe, które dotyczą bezpieczeństwa zatwierdzonych GMO, i jak dotąd żadna z nich nie wpłynęła na zmianę opinii przyjętych przez EFSA.

 

Jakie zmiany weszły niedawno w życie w sprawie zezwoleń na uprawy GMO?

Nowo przyjęta dyrektywa (UE) 2015/412 daje państwom członkowskim większą elastyczność w decydowaniu o uprawie organizmów zmodyfikowanych genetycznie, pod pewnymi warunkami, na dwóch odrębnych etapach:

  • w trakcie procedury zatwierdzania: państwo członkowskie może wystąpić o dostosowanie zakresu geograficznego wniosku, aby zagwarantować, że jego terytorium nie będzie objęte unijnym zezwoleniem;
  • po zatwierdzeniu GMO: państwo członkowskie może zakazać upraw lub je ograniczyć, powołując się na podstawy związane z celami polityki ochrony środowiska lub polityki rolnej lub mogą to być inne istotne podstawy, takie jak zagospodarowanie przestrzenne w miastach i na obszarach wiejskich, użytkowanie gruntów, wpływ na sytuację społeczno - gospodarczą, współistnienie upraw i polityka publiczna.

Przed przyjęciem tej dyrektywy państwa członkowskie mogły tymczasowo ograniczyć lub zakazać stosowania GMO na swoim terytorium tylko wtedy, gdy posiadały nowe dowody na to, że organizm stanowi zagrożenie dla zdrowia ludzkiego lub środowiska naturalnego lub w przypadku wystąpienia sytuacji nadzwyczajnej. Żadne z państw członkowskich, które przyjęły tzw. „klauzulę ochronną”, nie było jednak w stanie przedstawić nowych dowodów.


Czy w UE uprawia się już jakieś GMO?

Tak. W UE prowadzi się komercyjną uprawę jednej zmodyfikowanej genetycznie odmiany kukurydzy o nazwie MON 810. Modyfikacji genów dokonano w jej przypadku w celu ochrony przed szkodnikiem – omacnicą prosowianką. Zezwolenie na uprawę tej odmiany wydano w roku 1998.

Kukurydza MON 810 jest uprawiana w pięciu państwach członkowskich, a łączna powierzchnia upraw (w 2013 r.) wynosiła blisko 150 tys. hektarów (w tym 137 tys. hektarów w Hiszpanii), co stanowi mniej niż 1,5 proc. całkowitej powierzchni przeznaczonej pod uprawę kukurydzy w UE. W 2013 r. na całym świecie GMO (głównie uprawy soi, kukurydzy, rzepaku i bawełny) uprawiano na 175 mln hektarów. Uwaga: W 2010 r. wydano zezwolenie na uprawę i wykorzystanie do celów przemysłowych zmodyfikowanej genetycznie odmiany ziemniaka skrobiowego o nazwie „Amflora”. Obecnie nie jest ona już dopuszczona w UE.

Aktualnie złożonych zostało osiem wniosków dotyczących uprawy GMO w UE, w tym jeden z nich odnosi się do odnowienia zezwolenia dla MON 810. Cztery wnioski uzyskały pozytywną opinię EFSA. W stosunku do pozostałych czterech EFSA wciąż nie wydała opinii.


Jakie GMO zatwierdzono w UE do stosowania w żywności lub paszy?

Zezwolenia wymagają nie tylko uprawy GMO, ale także wprowadzanie GMO do obrotu w UE, jak i stosowanie w łańcuchu żywnościowym i paszowym produktów zawierających GMO. Zezwolenia udziela się po wykazaniu braku zagrożenia dla zdrowia ludzi i zwierząt oraz dla środowiska naturalnego, w drodze szczegółowej oceny przeprowadzanej przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, we współpracy z instytucjami naukowymi w państwach członkowskich.

Obecnie w UE udzielono zezwolenia na 58 GMO do stosowania w żywności i paszy (m.in. kukurydza, bawełna, soja, rzepak, buraki cukrowe). Złożonych zostało 58 wniosków, z czego 17 otrzymało pozytywną opinię EFSA, w jednym przypadku opinia jest nierozstrzygająca. Wykaz roślin zmodyfikowanych genetycznie objętych zezwoleniami oraz szczegółowy zakres zezwoleń zawarty jest w unijnym rejestrze żywności i pasz zmodyfikowanych genetycznie, dostępnym pod adresem: http://ec.europa.eu/food/dyna/gm_register/index_en.cfm


Czy na rynku UE występuje wiele genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy?

UE importuje znaczne ilości genetycznie zmodyfikowanych pasz, ale tylko nieliczne genetycznie zmodyfikowane produkty żywnościowe.

Dane pokazują, że aby wyżywić zwierzęta gospodarskie, Unia potrzebuje rocznie ponad 36 mln ton ekwiwalentu soi. Jednak UE sama rocznie produkuje jedynie 1,4 mln ton soi (niezmodyfikowanej genetycznie, gdyż zmodyfikowana genetycznie soja nie jest zatwierdzona do uprawy w UE).

Unijny sektor hodowlany jest zatem w dużej mierze uzależniony od produkcji białek roślinnych w państwach trzecich. W 2013 r. do UE przywieziono 18,5 mln ton mączki sojowej i 13,5 mln ton soi, co stanowi ponad 60 proc. unijnego zapotrzebowania na białka roślinne.

Importowane produkty pochodzą głównie z państw trzecich, w których uprawa GMO jest szeroko rozpowszechniona – 90 proc. przywożonych ilości pochodzi z czterech państw trzecich, w których odsetek powierzchni przeznaczonej pod uprawę genetycznie zmodyfikowanej soi wynosi około 90 proc. Jeśli chodzi o importowane ilości, to w 2013 r.: 43,8 proc. pochodziło z Brazylii, gdzie uprawy genetycznie zmodyfikowanej soi stanowiły 89 proc.; 22,4 proc. pochodziło z Argentyny, gdzie uprawy genetycznie zmodyfikowanej soi stanowiły 100 proc.; 15,9 proc. pochodziło z USA, gdzie uprawy genetycznie zmodyfikowanej soi stanowiły 93 proc.; 7,3 proc. pochodziło z Paragwaju, gdzie genetycznie zmodyfikowanej soi stanowiły 95 proc.

Jeśli chodzi o żywność, to liczba genetycznie zmodyfikowanych produktów dostępnych w sprzedaży na rynku unijnym jest niewielka. Liczne podmioty prowadzące przedsiębiorstwa spożywcze zdecydowały, że nie będą oferować na swoich półkach genetycznie zmodyfikowanej żywności. Może to być związane z obowiązkiem etykietowania przewidzianym w ramach prawnych dotyczących GMO, jak również z dostępnością alternatywnych genetycznie niezmodyfikowanych produktów.


Czy genetycznie zmodyfikowana żywność i pasza jest etykietowana?

Prawodawstwo UE nakłada obowiązek etykietowania genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy zawierającej GMO, składającej się lub wyprodukowanej z GMO, z wyjątkiem sytuacji, gdy obecność wynosi mniej niż 0,9 proc. żywności/paszy lub składnika, bądź jego obecność jest przypadkowa lub nieunikniona technicznie.

Przepisy UE nie zakazują stosowania etykiet „wolne od GMO” sygnalizujących, że środki spożywcze nie zawierają genetycznie zmodyfikowanych upraw lub że nie były wytwarzane przy użyciu GMO, pod warunkiem że są one zgodne z ogólnymi zasadami etykietowania żywności, w szczególności, że informacje przekazywane konsumentom nie wprowadzają w błąd. Niektóre państwa członkowskie już przyjęły system etykietowania żywności i paszy niezawierających GMO.


Jakie zmiany proponuje Komisja w zakresie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy?

Zob. komunikat prasowy i zestawienie informacji.

 

Dodatkowe informacje:

http://ec.europa.eu/food/plant/gmo/new/index_en.htm

MEMO/15/4778

Zapytania od obywateli:


Side Bar