Navigation path

Left navigation

Additional tools

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπερασπίζεται την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων

European Commission - MEMO/14/9   15/01/2014

Other available languages: EN FR DE DA ES NL IT SV PT FI CS ET HU LT LV MT PL SK SL BG RO HR

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

EΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Bρυξέλλες, 15 Ιανουαρίου 2014

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπερασπίζεται την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων

(βλέπε επίσης IP/13/1151)

Με πάνω από 14 εκατομμύρια πολίτες της ΕΕ να μένουν σε άλλο κράτος μέλος σε σταθερή βάση, η ελεύθερη κυκλοφορία –η δυνατότητα να ζεις, να εργάζεσαι και να σπουδάζεις οπουδήποτε στην Ένωση– είναι το δικαίωμα που οι πολίτες της ΕΕ θεωρούν ανεκτίμητο. Ο κύριος λόγος για τον οποίο οι πολίτες της ΕΕ κάνουν χρήση της ελεύθερης κυκλοφορίας είναι η εργασία και ακολουθούν οι οικογενειακοί λόγοι. Από όλους τους πολίτες της ΕΕ που διέμεναν σε άλλη χώρα της ΕΕ («διακινούμενοι πολίτες της ΕΕ») το 2012, πάνω από τα τρία τέταρτα (78%) ήταν σε ηλικία εργασίας (15-64 ετών), σε σύγκριση με 66% που είναι το αντίστοιχο ποσοστό στους ημεδαπούς. Κατά μέσο όρο, το ποσοστό απασχόλησης των διακινούμενων εργαζομένων στην ΕΕ (67,7%) ήταν υψηλότερο από το αντίστοιχο των ημεδαπών (64,4%).

Οι διακινούμενοι πολίτες της ΕΕ που δεν εργάζονται (κυρίως σπουδαστές, συνταξιούχοι, αναζητούντες εργασία και άεργα μέλη της οικογένειας) αντιπροσωπεύουν μόνο ένα περιορισμένο ποσοστό του συνολικού αριθμού των διακινούμενων πολιτών της ΕΕ. Επιπλέον, το 64% από αυτούς είχαν εργαστεί πριν στη σημερινή χώρα διαμονής τους. Το 79% ζουν σε νοικοκυριό όπου τουλάχιστον ένα μέλος της οικογένειας εργάζεται. Το συνολικό ποσοστό αεργίας μεταξύ των διακινούμενων πολιτών εντός της ΕΕ μειώθηκε μεταξύ 2005 και 2012 από 34,1% σε 30,7%.

Η ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών, που θεμελιώνεται στις Συνθήκες της ΕΕ, είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ενιαίας αγοράς και κομβικό στοιχείο της επιτυχίας της: λειτουργεί ως κινητήρια δύναμη της οικονομικής μεγέθυνσης, αφού δίνει τη δυνατότητα στους ανθρώπους να ταξιδεύουν από τη μια χώρα στην άλλη και να κάνουν ελεύθερα τις αγορές τους χωρίς σύνορα. Επίσης, η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων ωφελεί όχι μόνο τους ίδιους τους διακινούμενους εργαζομένους αλλά και τις οικονομίες των κρατών μελών, επιτρέποντας επαρκή αντιστοίχιση δεξιοτήτων και κενών θέσεων εργασίας στην αγορά εργασίας της ΕΕ. Παρά την οικονομική κρίση, σήμερα περίπου δύο εκατομμύρια θέσεις εργασίας μένουν κενές στην ΕΕ.

Η ανακοίνωση για την ελεύθερη κυκλοφορία, που δημοσιεύτηκε στις 25 Νοεμβρίου 2013 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υπογραμμίζει την κοινή ευθύνη των κρατών μελών και των οργάνων της ΕΕ για τη διαφύλαξη του δικαιώματος των πολιτών της ΕΕ για ζωή και εργασία σε άλλη χώρα της ΕΕ και περιγράφει συγκεκριμένες ενέργειες που υποστηρίζουν τις προσπάθειες των κρατών μελών προς αυτήν την κατεύθυνση αλλά και τα βοηθούν να ωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα της κινητικότητας αυτής. Το έγγραφο πολιτικής αποσαφηνίζει τα δικαιώματα των πολιτών της ΕΕ για ελεύθερη κυκλοφορία και πρόσβαση στις κοινωνικές παροχές και απαντά στις ανησυχίες που εγείρουν ορισμένα κράτη μέλη σε σχέση με τις προκλήσεις που μπορεί συνεπάγεται η κινητικότητα για την τοπική αυτοδιοίκηση.

1. Το νομικό πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας

Τι σημαίνει ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων;

Οι εργαζόμενοι της ΕΕ κάνουν χρήση του δικαιώματος για εργασία σε άλλο κράτος μέλος από τη δεκαετία του ’60: το δικαίωμα αυτό κατοχυρώθηκε στις Συνθήκες της ΕΕ ήδη από το ξεκίνημα του ευρωπαϊκού οικοδομήματος το 1957. Σήμερα, καθορίζεται στο άρθρο 45 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ). Σ’ αυτό περιλαμβάνεται το δικαίωμα στη μη επιβολή διακρίσεων για λόγους ιθαγένειας σε ό,τι αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση, την αμοιβή και τους άλλους όρους εργασίας.

Ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 492/2011 αναφέρει αναλυτικά τα δικαιώματα των εργαζομένων στην ελεύθερη κυκλοφορία και καθορίζει ειδικούς τομείς όπου οι διακρίσεις για λόγους ιθαγένειας απαγορεύονται, ειδικότερα όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση, τους όρους απασχόλησης, τα κοινωνικά και φορολογικά πλεονεκτήματα, την πρόσβαση στην επιμόρφωση, τη συμμετοχή σε συνδικαλιστικές οργανώσεις, τη στέγαση και την πρόσβαση στην εκπαίδευση για τα παιδιά.

Η αντιμετώπιση των διακρίσεων κατά των εργαζομένων από άλλα κράτη μέλη και η ευαισθητοποίηση σχετικά με το δικαίωμα των υπηκόων της ΕΕ να εργάζονται σε άλλες χώρες της ΕΕ αποτελούν τους κύριους στόχους της πρότασης οδηγίας για τη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων που υπέβαλε η Επιτροπή στο τέλος Απριλίου 2013 (βλέπε IP/13/372, MEMO/13/384 και SPEECH/13/373) και η οποία αναμένεται να εκδοθεί επίσημα από το Συμβούλιο Υπουργών της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τις προσεχείς εβδομάδες.

Η κινητικότητα των εργαζομένων στην ΕΕ δεν ωφελεί μόνον τους εργαζομένους αλλά και την οικονομία των κρατών μελών. Ωφελεί τις χώρες υποδοχής, διότι επιτρέπει στις εταιρείες να πληρούν κενές θέσεις εργασίας που διαφορετικά θα έμεναν κενές και, κατά συνέπεια, να παράγουν αγαθά και να παρέχουν υπηρεσίες που διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν. Ωφελεί εξάλλου και τις χώρες προέλευσης των διακινούμενων εργαζομένων διότι επιτρέπει σε εργαζομένους, που διαφορετικά θα είχαν δυσκολίες να βρουν εργασία, να εργάζονται και, επομένως, να είναι σε θέση να στηρίξουν οικονομικά την οικογένειά τους στην πατρίδα και να αποκτούν δεξιότητες και εμπειρία που διαφορετικά δεν θα αποκτούσαν. Όταν, στη συνέχεια, οι διακινούμενοι εργαζόμενοι επιστρέφουν στη χώρα προέλευσης, μπορούν να αξιοποιήσουν την αποκτηθείσα εμπειρία.

Τι σημαίνει ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών;

Πριν από 20 χρόνια, με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, το δικαίωμα στην ελεύθερη κυκλοφορία αναγνωρίστηκε σε όλους τους πολίτες της ΕΕ, ανεξάρτητα από το αν είναι οικονομικά ενεργοί ή όχι, ως μία από τις θεμελιώδεις ελευθερίες που τους αναγνωρίζει η νομοθεσία της ΕΕ (άρθρο 21 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης). Είναι η ουσία της ευρωπαϊκής ιθαγένειας.

Οι ειδικοί κανόνες και όροι που εφαρμόζονται στην ελεύθερη κυκλοφορία και διαμονή καθορίζονται στην οδηγία που εκδόθηκε με τη συμφωνία των κρατών μελών το 2004 (οδηγία 2004/38/EΚ).

Η ελεύθερη κυκλοφορία είναι το πολυτιμότερο δικαίωμα που απορρέει από την ευρωπαϊκή ιθαγένεια: για το 56% των ευρωπαίων πολιτών, η ελεύθερη κυκλοφορία είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πράγματι, όλο και περισσότεροι Ευρωπαίοι αξιοποιούν το δικαίωμα αυτό και ζουν σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ: στο τέλος του 2012, 14,1 εκατομμύρια πολίτες ζούσαν σε άλλο κράτος μέλος επί ένα έτος ή περισσότερο. Στις έρευνες του Ευρωβαρόμετρου, πάνω από τα δύο τρίτα των Ευρωπαίων θεωρούν ότι η ελεύθερη κυκλοφορία εντός της ΕΕ έχει οικονομικά οφέλη για τη χώρα τους (67%).

Ποιοι μπορούν να ωφεληθούν από την ελεύθερη κυκλοφορία;

Τρεις πρώτοι μήνες: Κάθε πολίτης της ΕΕ έχει το δικαίωμα να διαμείνει στην επικράτεια άλλου κράτους μέλους έως τρεις μήνες χωρίς προϋποθέσεις ή διατυπώσεις.

Μετά τους τρεις πρώτους μήνες: το δικαίωμα των πολιτών της ΕΕ στη διαμονή για διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών υπόκειται σε ορισμένες προϋποθέσεις, ανάλογα με το καθεστώς τους στο κράτος μέλος υποδοχής της ΕΕ:

Οι μισθωτοί και οι αυτοαπασχολούμενοι, καθώς και τα άμεσα μέλη της οικογένειάς τους, έχουν το δικαίωμα διαμονής χωρίς όρους.

Όσοι αναζητούν εργασία έχουν το δικαίωμα διαμονής χωρίς όρους για περίοδο έξι μηνών και ακόμα μεγαλύτερη, αν συνεχίζουν να αναζητούν εργασία στο κράτος μέλος υποδοχής της ΕΕ και έχουν «πραγματικές πιθανότητες» να βρουν δουλειά. Οι αναζητούντες εργασία μπορούν να εξάγουν τις παροχές ανεργίας από το κράτος μέλος προέλευσης για ελάχιστη περίοδο τριών μηνών εφόσον αναζητούν εργασία σε άλλο κράτος μέλος, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν εγγραφεί στο μητρώο ανέργων του κράτους μέλους προέλευσης.

Οι σπουδαστές και άλλοι μη ενεργοί οικονομικά πολίτες (π.χ. άνεργοι, συνταξιούχοι κ.λπ.) έχουν το δικαίωμα σε διαμονή για περίοδο μεγαλύτερη των τριών μηνών, αν διαθέτουν για τους ίδιους και την οικογένειά τους επαρκή οικονομικά μέσα, έτσι ώστε να μην αποτελούν βάρος για το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης του κράτους μέλους υποδοχής της ΕΕ, καθώς και ασφάλιση υγείας.

Μετά τα πέντε έτη: Μετά τα πέντε έτη συνεχούς νόμιμης διαμονής, οι πολίτες της ΕΕ και τα μέλη της οικογένειάς τους αποκτούν το δικαίωμα διαμονής σε συνεχή βάση στο κράτος μέλος υποδοχής της ΕΕ. Μόλις το αποκτήσουν, το δικαίωμα αυτό δεν υπόκειται πλέον στις προϋποθέσεις που εφαρμόζονταν τα πέντε προηγούμενα έτη.

2. Κοινωνική πρόνοια και παροχές

Ποιος δικαιούται παροχές κοινωνικής πρόνοιας;

Η κοινωνική πρόνοια συνίσταται σε «παροχή στοιχειώδους διαβίωσης» και πρόκειται στην ουσία για παροχές που χορηγούνται για την κάλυψη των ελάχιστων εξόδων διαβίωσης ή για βοήθημα που καταβάλλεται σε ειδικές περιστάσεις στη ζωή ενός ανθρώπου.

Οι πολίτες της ΕΕ που διαμένουν νόμιμα σε άλλη χώρα της ΕΕ πρέπει να έχουν ίση μεταχείριση με τους ημεδαπούς. Χάρη στην αρχή της ίσης μεταχείρισης, έχουν γενικά το δικαίωμα σε παροχές όπως και σε κοινωνικά και φορολογικά πλεονεκτήματα, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής πρόνοιας, με τον ίδιο τρόπο όπως και οι ημεδαποί της χώρας στην οποία διαμένουν.

Ωστόσο, η νομοθεσία της ΕΕ προβλέπει διασφαλίσεις όσον αφορά την πρόσβαση των οικονομικά μη ενεργών διακινούμενων πολιτών της ΕΕ στην κοινωνική πρόνοια, ώστε να μην επιβαρύνονται τα κράτη μέλη υποδοχής από παράλογες οικονομικές επιβαρύνσεις.

Τρεις πρώτοι μήνες: Το κράτος μέλος υποδοχής της ΕΕ δεν είναι υποχρεωμένο από τη νομοθεσία της ΕΕ να χορηγεί παροχές κοινωνικής πρόνοιας σε μη ενεργούς οικονομικά πολίτες της ΕΕ στη διάρκεια των τριών πρώτων μηνών διαμονής.

Μεταξύ τριών και πέντε ετών: Οι μη ενεργοί οικονομικά πολίτες της ΕΕ είναι στην πράξη απίθανο να είναι επιλέξιμοι για παροχές κοινωνικής πρόνοιας, αφού για να αποκτήσουν το δικαίωμα διαμονής θα έπρεπε αρχικά να αποδείξουν στις εθνικές αρχές ότι διαθέτουν επαρκείς πόρους (βλέπε ανωτέρω).

Αν υποβάλουν αίτηση για παροχές κοινωνικής πρόνοιας, για παράδειγμα επειδή στη συνέχεια επιδεινώθηκε η οικονομική τους κατάσταση, το αίτημά τους πρέπει να αξιολογηθεί σε συνάρτηση με το δικαίωμά τους για ίση μεταχείριση. Αλλά και στο σημείο αυτό, η νομοθεσία της ΕΕ παρέχει διασφαλίσεις:

Πρώτον, σε ειδικές περιπτώσεις, η διεκδίκηση παροχών κοινωνικής πρόνοιας μπορεί να εγείρει εύλογες αμφιβολίες εκ μέρους των εθνικών αρχών για το ότι το εν λόγω πρόσωπο μπορεί να συνεπάγεται υπερβολική επιβάρυνση για το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας.

Επιπλέον, το κράτος μέλος μπορεί να χορηγήσει ένα κοινωνικό βοήθημα ή ειδική μη ανταποδοτική παροχή (δηλαδή παροχή που έχει ταυτόχρονα στοιχεία κοινωνικής ασφάλισης και κοινωνικής πρόνοιας και καλύπτεται από τον κανονισμό 883/2004), με την προϋπόθεση ότι ο εν λόγω πολίτης ικανοποιεί τις απαιτήσεις για την απόκτηση νόμιμου δικαιώματος διαμονής για περίοδο μεγαλύτερη των τριών μηνών. Ωστόσο, το κράτος μέλος δεν μπορεί να αρνηθεί τη χορήγηση αυτών των παροχών αυτόματα σε μη ενεργούς οικονομικά πολίτες της ΕΕ ούτε μπορεί αυτόματα να θεωρηθεί ότι δεν έχουν επαρκείς πόρους και ότι, συνεπώς, δεν έχουν το δικαίωμα διαμονής.

Οι εθνικές αρχές θα πρέπει να αξιολογήσουν την ατομική κατάσταση, λαμβάνοντας υπόψη πολλούς παράγοντες (ποσό, διάρκεια, προσωρινή φύση των δυσκολιών, συνολική έκταση της επιβάρυνσης για το σύστημα εθνικής πρόνοιας).

Αν, βάσει αυτής της εξατομικευμένης εκτίμησης, οι αρχές συμπεράνουν ότι τα εν λόγω πρόσωπα συνεπάγονται υπερβολική επιβάρυνση, τότε ενδέχεται να τερματιστεί το δικαίωμα διαμονής τους.

Μετά τα πέντε έτη: Οι πολίτες της ΕΕ που απέκτησαν το δικαίωμα μόνιμης διαμονής έχουν δικαίωμα στην κοινωνική πρόνοια με τους ίδιους όρους που ισχύουν για τους ημεδαπούς του κράτους μέλους υποδοχής της ΕΕ. Δεν επιτρέπονται παρεκκλίσεις σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ.

Ποιοι δικαιούνται παροχές κοινωνικής ασφάλισης;

Στις τυπικές παροχές κοινωνικής ασφάλισης περιλαμβάνονται η σύνταξη γήρατος, η σύνταξη επιζώντος, οι παροχές αναπηρίας, οι παροχές ασθένειας, το επίδομα τέκνου, τα επιδόματα ανεργίας, τα οικογενειακά επιδόματα ή η υγειονομική περίθαλψη.

Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τους δικούς τους κανόνες σε ό,τι αφορά την κοινωνική ασφάλιση ανάλογα με τις δικές τους συνθήκες. Η ΕΕ συντονίζει τους κανόνες κοινωνικής ασφάλισης [βλέπε κανονισμούς (EΚ) αριθ. 883/2004 και 987/2009] μόνον στον βαθμό που είναι αναγκαίο για να εξασφαλιστεί ότι οι πολίτες της ΕΕ δεν χάνουν τα δικαιώματά τους κοινωνικής ασφάλισης όταν μετακινούνται στην ΕΕ.

Αυτό σημαίνει ότι οι νόμοι της χώρας υποδοχής προσδιορίζουν ποιες παροχές χορηγούνται, με ποιες προϋποθέσεις (π.χ. αν λαμβάνεται υπόψη η περίοδος εργασίας), για ποιο χρονικό διάστημα και ποιο είναι το ύψος του καταβαλλόμενου ποσού. Ανάλογα, συνεπώς, με τη χώρα, διαφέρει και η θεμελίωση του δικαιώματος στις παροχές.

Ο (κανονισμός 883/2004/ΕΚ) εξασφαλίζει, απλώς, ότι οι διακινούμενοι πολίτες της ΕΕ εξακολουθούν να καλύπτονται από παροχές κοινωνικής ασφάλισης μετά τη μετακίνησή τους, αποφασίζοντας κατ’ ουσία ποιο από τα εμπλεκόμενα κράτη μέλη είναι αρμόδιο για την κάλυψη της κοινωνικής ασφάλισης.

Οι εργαζόμενοι —μισθωτοί ή αυτοαπασχολούμενοι— και τα εξαρτώμενα από αυτούς πρόσωπα καλύπτονται από το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης της χώρας υποδοχής με τους ίδιους όρους που ισχύουν και για τους ημεδαπούς- διότι συνεισφέρουν, όπως όλοι οι άλλοι ημεδαποί εργαζόμενοι, με τις εισφορές και τους φόρους που καταβάλλουν στα δημόσια ταμεία από τα οποία χρηματοδοτούνται οι παροχές.

Για τους διακινούμενους πολίτες της ΕΕ που δεν εργάζονται στο κράτος μέλος υποδοχής, ο κανόνας του καθεστώτος απασχόλησης δεν μπορεί να εφαρμοστεί αφού, εξ ορισμού, δεν υπάρχει χώρα στην οποία να εργάζονται τα πρόσωπα αυτά. Σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ για τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, το κράτος μέλος διαμονής είναι αρμόδιο για την κάλυψη από την κοινωνική ασφάλιση μόνον όταν οι πολίτες αυτοί περάσουν από αυστηρή δοκιμασία συνήθους διαμονής, ώστε να αποδεικνύεται ότι έχουν αληθινό δεσμό με το εν λόγω κράτος μέλος. Τα αυστηρά κριτήρια για τη δοκιμασία αυτή εξασφαλίζουν ότι οι πολίτες που δεν εργάζονται μπορούν να έχουν πρόσβαση στην κοινωνική ασφάλιση σε άλλο κράτος μέλος, αν έχουν πραγματικά μετατοπίσει το κέντρο των συμφερόντων τους στο εν λόγω κράτος (για παράδειγμα, η οικογένειά τους ζει εκεί).

3. Ο αντίκτυπος των διακινούμενων πολιτών της ΕΕ στα εθνικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης

Σύμφωνα με τα αριθμητικά στοιχεία που γνωστοποίησαν τα κράτη μέλη και μια μελέτη που πραγματοποίησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις περισσότερες χώρες της ΕΕ και δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 2013, οι πολίτες της ΕΕ από άλλα κράτη μέλη χρησιμοποιούν τις παροχές κοινωνικής πρόνοιας στον ίδιο βαθμό που τις χρησιμοποιούν και οι υπήκοοι της χώρας υποδοχής. Οι διακινούμενοι πολίτες της ΕΕ είναι πιθανότερο να λάβουν στεγαστικά και οικογενειακά επιδόματα στις περισσότερες χώρες από αυτές που συμμετείχαν στη μελέτη.

Στην ειδική περίπτωση των χρηματικών παροχών, όπως είναι οι συντάξεις γήρατος, τα επιδόματα αναπηρίας και τα μη ανταποδοτικά επιδόματα που λαμβάνουν οι αναζητούντες εργασία, τα οποία χρηματοδοτούνται από τα φορολογικά έσοδα και όχι από τις εισφορές των ενδιαφερομένων (ονομάζονται και ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα), η μελέτη δείχνει ότι οι μη ενεργοί οικονομικά διακινούμενοι πολίτες της ΕΕ αντιστοιχούν σε ένα πολύ μικρό μερίδιο δικαιούχων και ότι ο δημοσιονομικός αντίκτυπος τέτοιων απαιτήσεων στους εθνικούς προϋπολογισμούς πρόνοιας είναι πολύ μικρός. Η κατηγορία αυτή αντιπροσωπεύει κάτω του 1% όλων των δικαιούχων αυτού του τύπου (με ιθαγένεια της ΕΕ) σε έξι χώρες που συμμετείχαν στη μελέτη (Αυστρία, Βουλγαρία, Εσθονία, Ελλάδα, Μάλτα και Πορτογαλία) και μεταξύ του 1% και του 5% σε πέντε άλλες χώρες (Γερμανία, Φινλανδία, Γαλλία, Κάτω Χώρες και Σουηδία).

Η μελέτη κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι:

η μεγάλη πλειονότητα των πολιτών της ΕΕ που πηγαίνουν σε άλλη χώρα της ΕΕ μετακινούνται για να εργαστούν·

τα ποσοστά δραστηριότητας γι’ αυτήν την κατηγορία διακινούμενων πολιτών της ΕΕ έχουν αυξηθεί τα τελευταία επτά χρόνια·

οι διακινούμενοι πολίτες της ΕΕ είναι, κατά μέσο όρο, πιθανότερο να έχουν εργασία σε σχέση με τους ημεδαπούς της χώρας υποδοχής (εν μέρει διότι περισσότεροι διακινούμενοι πολίτες της ΕΕ παρά ημεδαποί εμπίπτουν στην ηλικιακή ομάδα των 15-64 ετών)·

οι μη ενεργοί οικονομικά διακινούμενοι πολίτες της ΕΕ αντιπροσωπεύουν ένα πολύ μικρό μερίδιο του συνολικού πληθυσμού σε κάθε κράτος μέλος και μεταξύ του 0,7% και 1,0% του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ·

κατά μέσο όρο, οι δαπάνες που σχετίζονται με την υγειονομική περίθαλψη που παρέχεται στους διακινούμενους, μη ενεργούς οικονομικά πολίτες της ΕΕ είναι πολύ μικρές σε σχέση με το μέγεθος των συνολικών δαπανών για την υγεία (0,2% κατά μέσο όρο) ή το μέγεθος της οικονομίας των χωρών υποδοχής (0,01% του ΑΕγχΠ κατά μέσο όρο).

  • Οι διακινούμενοι πολίτες της ΕΕ αντιστοιχούν σε ένα πολύ μικρό μερίδιο δικαιούχων ειδικών, μη ανταποδοτικών παροχών, οι οποίες είναι παροχές που συνδυάζουν χαρακτηριστικά κοινωνικής ασφάλισης και κοινωνικής πρόνοιας: λιγότερο από το 1 % όλων των δικαιούχων (που είναι πολίτες της ΕΕ) σε έξι χώρες (Αυστρία, Βουλγαρία, Εσθονία, Ελλάδα, Μάλτα και Πορτογαλία) και μεταξύ του 1 % και του 5 % σε πέντε άλλες χώρες (Γερμανία, Φινλανδία, Γαλλία, Κάτω Χώρες και Σουηδία) και πάνω από 5 % στο Βέλγιο και την Ιρλανδία (αν και τα αριθμητικά στοιχεία για την Ιρλανδία είναι εκτιμήσεις βάσει αιτημάτων).

  • Δεν υπάρχει στατιστικά σχέση μεταξύ της γενναιοδωρίας των συστημάτων πρόνοιας και των εισροών διακινούμενων πολιτών της ΕΕ.

  • Τα κύρια χαρακτηριστικά των διακινούμενων εργαζομένων της ΕΕ που δεν εργάζονται:

  • το 64% από αυτούς είχαν εργαστεί προηγουμένως στη σημερινή χώρα διαμονής τους

  • το 71 % από αυτούς είναι συνταξιούχοι, φοιτητές και αναζητούντες εργασία

  • Το 79% ζουν σε νοικοκυριό όπου τουλάχιστον ένα μέλος της οικογένειας εργάζεται.

Τα τελευταία συμπεράσματα της μελέτης συμπληρώνουν εκείνα άλλων μελετών που δείχνουν συστηματικά ότι οι εργαζόμενοι από άλλα κράτη μέλη συνεισφέρουν καθαρά στα δημοσιονομικά της χώρας υποδοχής. Οι εργαζόμενοι της ΕΕ που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη συνήθως συνεισφέρουν στα έσοδα των χωρών υποδοχής περισσότερα σε φόρους και εισφορές κοινωνικής ασφάλισης από όσα λαμβάνουν σε παροχές, διότι συνήθως είναι νεότεροι και πιο δραστήριοι οικονομικά από το εργατικό δυναμικό των χωρών υποδοχής. Στις μελέτες αυτές περιλαμβάνονται η επισκόπηση του ΟΟΣΑ για τη διεθνή μετανάστευση (OECD's International Migration Outlook 2013), η μελέτη του Κέντρου Έρευνας και Ανάλυσης της Μετανάστευσης με θέμα την αξιολόγηση του φορολογικού κόστους και των φορολογικών οφελών από τη μετανάστευση τύπου Α8 στο ΗΒ (Assessing the Fiscal Costs and Benefits of A8 Migration to the UK) και η πρόσφατη μελέτη του Κέντρου για την Ευρωπαϊκή Μεταρρύθμιση.

4. Πώς αντιμετωπίζονται οι περιπτώσεις πιθανής κατάχρησης;

Ποια εργαλεία διαθέτουμε στο πλαίσιο της νομοθεσίας της ΕΕ για να βοηθήσουμε τα κράτη μέλη να αποφύγουν την κατάχρηση;

Στη νομοθεσία της ΕΕ περιέχονται ισχυρές διασφαλίσεις για την πρόληψη της κατάχρησης του δικαιώματος στην ελεύθερη κυκλοφορία.

Οι κανόνες της ΕΕ για την ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών επιτρέπουν στα κράτη μέλη να λαμβάνουν αποτελεσματικά και αναγκαία μέτρα για την καταπολέμηση της κατάχρησης, π.χ. των εικονικών γάμων, και της απάτης, π.χ. της παραχάραξης εγγράφων, ή άλλων τεχνητών μέσων ή παραπλανητικών μεθόδων που ακολουθούνται αποκλειστικά για την απόκτηση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας, με την άρνηση χορήγησης ή τον τερματισμό των δικαιωμάτων που χορηγούνται με την οδηγία 2004/38 (άρθρο 35). Τέτοιου είδους μέτρα πρέπει να είναι αναλογικά και να υπόκεινται στις διαδικαστικές εγγυήσεις που ορίζονται στην οδηγία.

Οι εθνικές αρχές δύνανται να διερευνούν ατομικές υποθέσεις για τις οποίες υπάρχει βάσιμη υπόνοια κατάχρησης και, αν καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι έχει πράγματι συντελεστεί κατάχρηση, δύνανται να ανακαλέσουν το δικαίωμα διαμονής και να απελάσουν το εν λόγω πρόσωπο από το έδαφός τους.

Επιπροσθέτως, μετά την αξιολόγηση όλων των σχετικών περιστάσεων και ανάλογα με τη σοβαρότητα του αδικήματος (για παράδειγμα, παραχάραξη εγγράφου, εικονικός γάμος με τη συμμετοχή οργανωμένου εγκλήματος), οι εθνικές αρχές μπορούν, επίσης, να αποφασίσουν ότι το εν λόγω πρόσωπο αποτελεί πραγματική, συνεχή και επαρκώς σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη και, βάσει αυτού, να εκδώσουν απόφαση απαγόρευσης εισόδου επιπλέον της απέλασης και, κατά συνέπεια, να απαγορεύσουν την επανείσοδο του προσώπου αυτού στο έδαφός τους για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.

Τι προτείνει η Επιτροπή για να κατευνάσει τις ανησυχίες των κρατών μελών;

Στις 25 Νοεμβρίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε πέντε συγκεκριμένες δράσεις που απαιτούν τη συνεργασία των κρατών μελών για να επιτύχουν. Πρόκειται για παραδείγματα που δείχνουν, συγκεκριμένα, πώς η ΕΕ μπορεί να βοηθήσει τις εθνικές και τοπικές αρχές να μεγιστοποιήσουν τα οφέλη από την ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών της ΕΕ, να αντιμετωπίσουν υποθέσεις κατάχρησης και απάτης, να απαντήσουν στις προκλήσεις της κοινωνικής ένταξης και να χρησιμοποιήσουν τα διαθέσιμα κονδύλια σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.

  • Καταπολέμηση των εικονικών γάμων: Η Επιτροπή θα βοηθήσει τις εθνικές αρχές να εφαρμόσουν τους κανόνες της ΕΕ για τις δυνητικές καταχρήσεις του δικαιώματος στην ελεύθερη κυκλοφορία με την προετοιμασία, έως την άνοιξη του 2014, ενός εγχειριδίου για την πάταξη των εικονικών γάμων.

  • Εφαρμογή των κανόνων για τον συντονισμό της κοινωνικής ασφάλισης στην ΕΕ: Η Επιτροπή συνεργάστηκε στενά με τα κράτη μέλη για την αποσαφήνιση της εφαρμογής της «δοκιμασίας συνήθους διαμονής» που χρησιμοποιείται στους κανόνες για τον συντονισμό της κοινωνικής ασφάλισης (κανονισμός 883/2004/ΕΚ) και εξέδωσε, για το θέμα αυτό, πρακτικό οδηγό στις 13 Ιανουαρίου 2014 IP/14/13. Τα αυστηρά κριτήρια για τη δοκιμασία αυτή εξασφαλίζουν ότι οι πολίτες που δεν εργάζονται μπορούν να έχουν πρόσβαση στην κοινωνική ασφάλιση σε άλλο κράτος μέλος, αν έχουν πραγματικά μετατοπίσει το κέντρο των συμφερόντων τους στο εν λόγω κράτος (για παράδειγμα, η οικογένειά τους ζει εκεί).

  • Απάντηση στις προκλήσεις της κοινωνικής ένταξης: Συνδρομή προς τα κράτη μέλη για περαιτέρω αξιοποίηση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου ώστε να αντιμετωπιστεί η κοινωνική ένταξη: στην περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 τουλάχιστον το 20 % των κονδυλίων του ΕΚΤ για κάθε κράτος μέλος (σε σύγκριση με το τρέχον ποσοστό που είναι περίπου 17 %) πρέπει να δαπανηθεί για την προώθηση της κοινωνικής ένταξης και την καταπολέμηση της φτώχειας και κάθε μορφής διακρίσεων. Επιπλέον, το ΕΚΤ θα είναι σε θέση να χρηματοδοτήσει την ανάπτυξη ικανοτήτων για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο. Στα κράτη μέλη από τα οποία προέρχονται οι διακινούμενοι πολίτες της ΕΕ ή στα οποία κατευθύνονται θα δοθούν οδηγίες στον τομέα της χάραξης και εφαρμογής πολιτικών, με σκοπό την κατάρτιση προγραμμάτων κοινωνικής ένταξης με την υποστήριξη του ΕΚΤ. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να καταβάλει προσπάθειες για την ενίσχυση της ικανότητας της τοπικής αυτοδιοίκησης να απορροφά τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά κονδύλια αποτελεσματικά.

  • Προώθηση της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των αρχών της τοπικής αυτοδιοίκησης: Η Επιτροπή θα βοηθήσει τα όργανα της τοπικής αυτοδιοίκησης να ανταλλάξουν τις βέλτιστες πρακτικές που έχουν διαμορφωθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την καλύτερη εφαρμογή των κανόνων που διέπουν την ελεύθερη κυκλοφορία και την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αφορούν την κοινωνική ένταξη. Η Επιτροπή θα εκπονήσει μελέτη για την αξιολόγηση του αντικτύπου από την ελεύθερη κυκλοφορία σε έξι μεγάλες πόλεις, την οποία θα παρουσιάσει σε συνέδριο με δημάρχους από όλη την Ευρώπη στις 11 Φεβρουαρίου 2014. Με το εν λόγω συνέδριο η Επιτροπή επιδιώκει να βοηθήσει τους/τις δημάρχους να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που μπορεί να αντιμετωπίζουν στους δήμους τους, να ανταλλάξουν βέλτιστες πρακτικές και να τους κατευθύνει για την υποβολή αιτήσεων για χρηματοδότηση από την ΕΕ με θέμα την κοινωνική ενσωμάτωση. Το συνέδριο θα φιλοξενηθεί από την Επιτροπή των Περιφερειών.

  • Διασφάλιση της εφαρμογής των κανόνων που διέπουν την ελεύθερη κυκλοφορία στην ΕΕ σε συγκεκριμένες περιπτώσεις: η Επιτροπή θα καταρτίσει πριν από το τέλος του 2014 ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα στο Διαδίκτυο για να βοηθήσει το προσωπικό της τοπικής αυτοδιοίκησης να κατανοήσει πλήρως και να εφαρμόζει τα δικαιώματα που έχουν σχέση με την ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών στην ΕΕ. Η Επιτροπή πρότεινε τη σύσταση οργάνων νομικής υποστήριξης και πληροφόρησης για τους διακινούμενους εργαζομένους της ΕΕ σε όλα τα κράτη μέλη (βλέπε IP/13/372). Στις 17 Ιανουαρίου 2014 η Επιτροπή θα υποβάλει πρόταση εκσυγχρονισμού του EURES, του ευρωπαϊκού δικτύου των υπηρεσιών απασχόλησης, ώστε να ενισχυθεί ο ρόλος και ο αντίκτυπος των υπηρεσιών απασχόλησης σε εθνικό επίπεδο, να βελτιωθεί ο συντονισμός της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού στην ΕΕ και να εξελιχθεί το EURES σε ένα δυναμικό εργαλείο εύρεσης εργασίας και πρόσληψης. Σήμερα το 47% των πολιτών της ΕΕ δηλώνουν ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν όταν πηγαίνουν να ζήσουν σε άλλη χώρα της ΕΕ οφείλονται στο γεγονός ότι οι υπάλληλοι της τοπικής αυτοδιοίκησης δεν είναι επαρκώς εξοικειωμένοι με τα δικαιώματα των πολιτών της ΕΕ στην ελεύθερη κυκλοφορία.

Για περισσότερες πληροφορίες

Μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον αντίκτυπο των διακινούμενων μη ενεργών οικονομικά πολιτών της ΕΕ στην κοινωνική ασφάλιση:

http://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=en&catId=89&newsId=1980&furtherNews=yes

Eυρωπαϊκή Επιτροπή – Ελεύθερη κυκλοφορία στην ΕΕ

http://ec.europa.eu/justice/citizen/move-live/index_en.htm

Πληροφορίες για τον συντονισμό της κοινωνικής ασφάλισης:

http://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=el&catId=849

Αρχική σελίδα του δικτυακού τόπου της κας Viviane Reding, αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και επιτρόπου Δικαιοσύνης:

http://ec.europa.eu/reding

Αρχική σελίδα του επιτρόπου Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης, κ. László Andor:

http://ec.europa.eu/andor

Ακολουθήστε την αντιπρόεδρο κα Reding στο Twitter: @VivianeRedingEU

Ακολουθήστε τον επίτροπο κ. Andor στο Twitter: @LaszloAndorEU

Παράρτημα

Παράρτημα 1: Η ελεύθερη κυκλοφορία αποτελεί το πολυτιμότερο δικαίωμα

Πηγή: Τακτικό Ευρωβαρόμετρο αριθ. 79, Άνοιξη 2013

Παράρτημα 2: Η αντίληψη που έχει το κοινό για την ελεύθερη κυκλοφορία

Πηγή Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο αριθ. 365 για την «Ιθαγένεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης», σ. 44.

Παράρτημα 3: Πόσοι πολίτες της ΕΕ είναι διακινούμενοι;

Το ποσοστό της ετήσιας διασυνοριακής κινητικότητας στην ΕΕ σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και την Αυστραλία

Πηγή: OECD Economic Survey of the EU – 2012 (Οικονομική επισκόπηση του ΟΟΣΑ για την ΕΕ -2012)

Παράρτημα 4: Οι διακινούμενοι πολίτες της ΕΕ έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να είναι οικονομικά ενεργοί σε σύγκριση με τους ημεδαπούς στα κράτη μέλη

Η κατανομή του διαγράμματος έχει γίνει σύμφωνα με τον αριθμό των διακινούμενων πολιτών της ΕΕ ηλικίας 15-64 ετών που διαμένουν στη χώρα.

Πηγή: Eurostat, Έρευνα εργατικού δυναμικού της ΕΕ (table lfsa_argan). Σημείωση: μόνο οι κυριότερες χώρες προορισμού των διακινούμενων πολιτών της ΕΕ φαίνονται στο διάγραμμα. Αυτά τα 17 κράτη μέλη αντιστοιχούσαν στο 99 % των διακινούμενων πολιτών της ΕΕ το 2012.


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website