Navigation path

Left navigation

Additional tools

Najczęściej zadawane pytania: Jednolita europejska przestrzeń powietrzna: Komisja podejmuje działania w celu zmniejszenia zagęszczenia ruchu w europejskiej przestrzeni powietrznej

European Commission - MEMO/13/525   11/06/2013

Other available languages: EN FR DE DA ES NL IT SV PT FI EL CS ET HU LT LV MT SK SL BG RO

Komisja Europejska

NOTATKA

Bruksela, 11 czerwca 2013 r.

Najczęściej zadawane pytania: Jednolita europejska przestrzeń powietrzna: Komisja podejmuje działania w celu zmniejszenia zagęszczenia ruchu w europejskiej przestrzeni powietrznej

Czym jest jednolita europejska przestrzeń powietrzna?

Jednolita europejska przestrzeń powietrzna (SES) jest przewodnią inicjatywą europejską, polegającą na reformie europejskiego systemu kontroli ruchu lotniczego w celu zaspokojenia przyszłych potrzeb w zakresie przepustowości i bezpieczeństwa. W oparciu o inicjatywy podjęte w końcu lat 90. XX w. w 2004 r. przyjęto pierwszy pakiet przepisów dotyczących jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej (SES I) i w 2009 r. drugi pakiet dotyczący jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej (SES II).

W przypadku pełnego wdrożenia jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej:

  • bezpieczeństwo wzrośnie dziesięciokrotnie

  • przepustowość przestrzeni powietrznej zwiększy się trzykrotnie

  • koszty zarządzania ruchem lotniczym zmaleją o 50 proc.

  • wpływ każdego lotu na środowisko zostanie ograniczony o 10 proc.

Jak funkcjonuje jednolita europejska przestrzeń powietrzna?

Głównym celem jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej jest przeniesienie planowania zarządzania ruchem lotniczym z poziomu krajowego na unijny, aby osiągnąć korzyści skali oraz pokonać bariery administracyjne i techniczne wynikające z istniejących koncepcji krajowych. W związku z tym konieczne są działania na szczeblu UE.

Jak to zatem funkcjonuje?

1. Funkcjonalne bloki przestrzeni powietrznej (FAB): Zgodnie z różnymi propozycjami dotyczącymi SES krajowe organizacje zajmujące się kontrolą ruchu lotniczego współpracują ze sobą w ramach regionalnych bloków przestrzeni powietrznej (funkcjonalnych bloków przestrzeni powietrznej), aby zwiększyć wydajność, obniżyć koszty i zredukować poziom emisji. Zob. mapa poniżej.

2. Cele: Ustanowiono wiążące główne parametry docelowe, które należy osiągnąć na poziomie krajowym lub na poziomie FAB w zakresie bezpieczeństwa, przepustowości, efektywności kosztowej oraz ochrony środowiska. Cele te są siłą napędową całego procesu reform, podczas gdy inne elementy tej inicjatywy umożliwiają ich osiągnięcie. Organizacje zajmujące się kontrolą ruchu lotniczego muszą ze sobą współpracować i dostosować się, aby osiągnąć założone cele i oferować lepsze usługi po niższych kosztach. Cele na poziomie lokalnym są ustalane przez państwa członkowskie w oparciu o cele ogólnounijne uzgodnione z Komisją Europejską.

3. Menedżer sieci: Menedżer sieci (Eurocontrol) wspiera cały proces, wykonując pewne zadania, które najskuteczniej można przeprowadzić w sposób scentralizowany, np. planowanie tras lub koordynacja częstotliwości radiowych. Odpowiada on również za koordynację ruchu lotniczego między krajowymi instytucjami zapewniającymi służby żeglugi powietrznej.

4. Nowe rozwiązania techniczne: Wszystko to opiera się na udanym etapie wstępnym realizacji programu SESAR – technicznego filaru jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej. Celem projektu SESAR jest modernizacja obecnych urządzeń i procedur, które – z powodu trudności związanych z wprowadzeniem zmian technologicznych przy jednoczesnym utrzymaniu globalnej interoperacyjności – w wielu przypadkach są przestarzałe.

Na czym polega problem?

Chociaż wszystkie państwa członkowskie pozostają zaangażowane we wdrożenie jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej, wyniki w tym zakresie nadal nie spełniają pierwotnych oczekiwań.

Oznacza to, że Europa musi zmierzyć się z następującymi problemami

Zatłoczenie: Europa stoi przed kryzysem przepustowości, ponieważ przewiduje się, że liczba lotów wzrośnie o 50 proc. w ciągu najbliższych 10–20 lat. Aktualnie co roku w europejskiej przestrzeni powietrznej odbywa się około 9 mln lotów.

Koszty: Mała efektywność spowodowana rozdrobnieniem europejskiej przestrzeni powietrznej generuje co roku dodatkowe koszty w wysokości 5 mld euro ponoszone przez przewoźników i pasażerów.

Zanieczyszczenie: Nieoptymalne profile lotu nadal mają znaczny wpływ na środowisko naturalne. W latach 1990–2010 udział zanieczyszczenia powietrza tlenkami azotu w całkowitych emisjach zanieczyszczeń 27 krajów UE wzrósł z 1,8 do 5,8 proc.

Opóźnienia i dłuższe trasy: Średnia trasa lotu jest wydłużona o 42 km, co w konsekwencji oznacza większe zużycie paliwa, wzrost emisji zanieczyszczeń, wyższe koszty dla użytkowników i większe opóźnienia.

Pozostajemy w tyle za naszymi partnerami: Stany Zjednoczone kontrolują przestrzeń powietrzną takiej samej wielkości o większym natężeniu ruchu lotniczego przy prawie o połowę mniejszych kosztach.

W czasach gdy europejskie linie lotnicze muszą ostro rywalizować na całym świecie, trudno jest ignorować niewykorzystane możliwości jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej, dzięki którym można zaoszczędzić 5 mld euro rocznie1. Im szybciej inicjatywa jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej zostanie wdrożona, tym szybciej zaczniemy odnosić oczekiwane korzyści. Musimy przyspieszyć realizację pierwszych inicjatyw i podejmować nowe tam, gdzie jest to przydatne.

Dlaczego jednolita przestrzeń powietrzna nie przynosi oczekiwanych rezultatów?

Proces reform jednolitej przestrzeni powietrznej już się zaczął, a wraz z nim zapoczątkowano wiele ulepszeń. Choć udało się powstrzymać ciągły wzrost kosztów zarządzania ruchem lotniczym, to nie nastąpiła jeszcze oczekiwana redukcja kosztów. Mamy już pierwsze dowody na to, że powoli zaczyna zmniejszać się również dodatkowa odległość, którą samoloty muszą pokonywać ze względu na istniejące obecnie ograniczenia zarządzania ruchem lotniczym (wydłużenie trasy), skutkująca zwiększeniem emisji zanieczyszczeń i wzrostem kosztów paliwa. Ponadto powołano menedżera sieci, któremu w bardzo krótkim czasie udało się zgromadzić przy jednym stole wszystkie zainteresowane strony w celu ustalenia, jak ma ostatecznie wyglądać prawdziwa europejska sieć tras. Po wdrożeniu pierwszych przepisów dotyczących europejskiej przestrzeni powietrznej (SES) i przepisów przyjętych przez Europejską Agencję Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA) zaznaczyła się poprawa ram regulacyjnych, chociaż proces ten przebiega znacznie wolniej niż zakładano i nie tak kompletnie.

Z doświadczenia wynika jednak, że państwa członkowskie, które są wyłącznym lub większościowym właścicielem instytucji zapewniających służby żeglugi powietrznej, najczęściej wolą skupić się na stałych źródłach dochodów systemu służb kontroli ruchu lotniczego finansowanego przez użytkowników i dlatego mogą mniej chętnie popierać zasadnicze zmiany na rzecz stworzenia bardziej zintegrowanej przestrzeni powietrznej.

Obecne procesy decyzyjne w ramach SES zbyt łatwo umożliwiają zahamowanie postępów w wyniku nadmiernej ochrony interesu narodowego.

Z tego powodu w ramach inicjatywy dotyczącej jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej SES2+ zaproponowano pakiet dalszych środków precyzujących podstawowe elementy, tzn. struktury i procesy decyzyjne reformy jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej, aby można było określić bardziej ambitne cele w połączeniu – w razie potrzeby – z większą elastycznością i aby zapewnić ich skuteczniejsze egzekwowanie.

Co proponujemy?

Komisja proponuje aktualizację czterech rozporządzeń w sprawie utworzenia jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej (SES) i zmianę przepisów dotyczących Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA). Najważniejsze elementy propozycji znane jako pakiet legislacyjny SES2+ obejmują:

Większe bezpieczeństwo i nadzór

Zapewnienie bezpieczeństwa jest priorytetem w dziedzinie usług lotniczych. Krajowe organy nadzoru zostały utworzone w 2004 r., aby sprawować nadzór nad bezpieczeństwem i skutecznością działań organizacji zajmujących się kontrolą ruchu lotniczego, a także aby zagwarantować wdrażanie przez nie wspólnie uzgodnionych zasad. Na początku odnotowano znaczne postępy, jednak ostatnie audyty w państwach członkowskich wykazały, że nadal istnieją poważne niedociągnięcia, jeśli chodzi o niezależność tych organów. W wielu przypadkach organizacje zajmujące się kontrolą ruchu lotniczego sprawują bezpośrednią kontrolę nad organem, który powinien je nadzorować. Pakiet SES2+ zawiera szereg przepisów mających zaradzić tej sytuacji.

Zgodnie z nimi należy najpierw całkowicie oddzielić organy nadzorujące od nadzorowanych podmiotów w celu zapewnienia prawdziwej niezależności zarządzania. Następnie trzeba zapewnić stabilne źródło finansowania, aby zagwarantować niezależność finansową. I wreszcie należy zadbać o współpracę i szkolenie właściwych organów, stworzenie między nimi sieci kontaktów, a także wymianę ekspertów na szczeblu UE, aby zapewnić im zdobycie kompetencji i dostęp do środków niezbędnych do skutecznego wykonywania zadań. Będzie to miało pozytywny wpływ na nadzór i poprawę bezpieczeństwa.

Skuteczność działania

Reformie europejskiego systemu zarządzania ruchem lotniczym przyświecają cztery główne cele: poprawa bezpieczeństwa, efektywność kosztowa, większa przepustowość i ochrona środowiska. Cele te zajmują centralne miejsce w procesie reform, gdyż zobowiązują organizacje kontroli ruchu lotniczego do wprowadzenia zmian i świadczenia usług lepszej jakości po niższych kosztach.

W ostatnich latach poziom realizacji parametrów docelowych spadł znacząco poniżej oczekiwań. Stało się tak, ponieważ w obecnym systemie państwa członkowskie mają decydujący głos przy wyznaczaniu celów i przyjmowaniu działań naprawczych w przypadku, gdy cele nie zostaną zrealizowane.

Propozycja Komisji ma poprawić skuteczność działania poprzez bardziej niezależne i przejrzyste wyznaczanie celów oraz ich skuteczniejsze egzekwowanie. Pozwoli to wzmocnić rolę Komisji w określaniu ambitnych celów. Proces ustalania celów zostanie skrócony i w większym stopniu będzie się opierać na faktach, tak by można było korzystać z bardziej aktualnych danych i dokładniejszych prognoz ruchu lotniczego. Poza tym zwiększy niezależność organu oceniającego skuteczność działania – jako głównego doradcy technicznego – i umożliwi wymierzanie kar w przypadku, gdy cele nie są realizowane.

Cele krajowe będą bardziej dostosowane, tak aby mogły — w razie konieczności — zostać ukierunkowane na funkcjonalne bloki przestrzeni powietrznej, na poziom krajowy, indywidualnego dostawcę usług czy nawet poszczególne porty lotnicze. Ponieważ obecny system wyznacza ten sam jeden cel dla wszystkich podmiotów zapewniająch usługi, takie dostosowanie celów pozwoli państwom uwzględnić fakt, że niektórzy dostawcy usług już wprowadzili usprawnienia, podczas gdy inni mogą jeszcze pozostawać w tyle.

Usługi pomocnicze

Usługi pomocnicze są obecnie głównym czynnikiem podnoszącym koszty zarządzania ruchem lotniczym.

Usługi kontroli ruchu lotniczego niemal zawsze są świadczone przez duże monopolistyczne podmioty. Główni dostawcy usług (służby kontroli ruchu lotniczego i służby informacji powietrznej) są naturalnymi monopolistami, ponieważ jest praktycznie niemożliwe, aby np. dwie konkurujące ze sobą wieże kontrolne działały w tym samym porcie lotniczym. Dlatego efektywność tych naturalnych monopoli musi opierać się na ścisłych regulacjach gospodarczych — tzn. na systemie skuteczności działania.

Natomiast usługi pomocnicze (służby meteorologiczne, łączności, nawigacji, nadzoru i informacji lotniczej) są inne i mogą być świadczone zgodnie z zasadami konkurencji rynkowej. Z przeprowadzonych badań wynika ponadto, że największe możliwości poprawy — w porównaniu z wynikami w tej dziedzinie w innych częściach świata — istnieją w sektorze usług pomocniczych.

Komisja proponuje oddzielenie usług pomocniczych i możliwość wybierania ich dostawców w drodze przetargu zgodnie ze standardowymi zasadami udzielania zamówień. Dzięki temu proces selekcji będzie przejrzysty, a nacisk zostanie położony na jakość i koszty, zamiast na przynależność państwową. Własność i struktura dostawców usług pomocniczych pozostanie kwestią otwartą. Z zachowawczych szacunków wynika, że dzięki wprowadzeniu standardowych zasad udzielania zamówień będzie można uzyskać oszczędności rzędu 20 proc. Przyczyni się to nie tylko do poprawy skuteczności działania, lecz także otworzy drzwi dla nowych uczestników rynku i będzie sprzyjać inwestycjom i innowacjom związanym z nowymi produktami.

Większe ukierunkowanie na klientów

Organizacje kontroli ruchu lotniczego zbyt często traktują konsultacje ze swoimi klientami — użytkownikami przestrzeni powietrznej — jako zwykłą formalność. Niektóre z nich koncentrują się też tylko na swoim narodowym przewoźniku lotniczym. Celem SES2+ jest zwrócenie większej uwagi na klienta poprzez włączenie niektórych najlepszych praktyk tego sektora do przepisów dotyczących konsultacji, a także stworzenie różnym grupom użytkowników przestrzeni powietrznej możliwości wyrażenia zgody na plany inwestycyjne zaproponowane przez odpowiednie służby.

Dzięki temu zdanie użytkowników – dla których dane systemy funkcjonują – zostanie odpowiednio wysłuchane i będą oni mogli ze swej strony zapewnić zsynchronizowane wdrożenie nowego sprzętu i innych głównych inwestycji zarówno na ziemi, jak i w samolotach.

Większa elastyczność, która umożliwi powstanie partnerstw branżowych między funkcjonalnymi blokami przestrzeni powietrznej

Funkcjonalne bloki przestrzeni powietrznej mają zastąpić istniejącą obecnie sieć 27 krajowych bloków przestrzeni powietrznej przez sieć większych bloków regionalnych w celu zwiększenia wydajności, obniżenia kosztów i zredukowania emisji.

Dotychczas funkcjonalne bloki przestrzeni powietrznej stanowiły raczej narzuconą formę współpracy między państwami a instytucjami zapewniającymi służby żeglugi powietrznej, których celem było zwiększenie zasięgu oferowanych usług. Funkcjonalne bloki przestrzeni powietrznej zamiast rozwijać efekt synergii, często były realizowane tylko na papierze, ponieważ jedno rozwiązanie nie może być uniwersalne i odpowiadać wszystkim sytuacjom.

Dzięki SES2+ funkcjonalne bloki przestrzeni powietrznej zostaną przekształcone w bardziej elastyczne partnerstwa branżowe, które umożliwią uczestniczenie w więcej niż jednym funkcjonalnym bloku przestrzeni powietrznej, pod warunkiem że zapewni to pożądaną poprawę skuteczności działania. To zagwarantuje, że prawdziwym celem funkcjonalnych bloków przestrzeni powietrznej będzie skuteczność działania i ich praktyczne wykorzystanie jako oddolnego narzędzia biznesowego. FAB-y nie będą już tylko polityczną strukturą.

Wzmocnienie funkcji menedżera sieci

Działanie menedżera sieci (funkcja sprawowana przez Eurocontrol) już teraz przynosi bardzo obiecujące rezultaty, ale w przyszłości można je wzmocnić w oparciu o zdobyte doświadczenia. Powinien on pełnić bardziej funkcję „dostawcy usług dla dostawców usług”, skupiając się na rozwoju synergii na poziomie sieci i na współpracy branżowej. Chociaż w chwili obecnej zakres działań menedżera sieci pozostaje dość ograniczony, w nowych przepisach stworzono możliwość poszerzenia go o aż 10 nowych usług, takich jak sieci informacyjne, monitorowanie systemów technicznych oraz projektowanie przestrzeni powietrznej. Usługi te mogłyby być świadczone przez menedżera sieci na rzecz lokalnej lub regionalnej organizacji kontroli ruchu lotniczego, co przyniosłoby korzyści skali. Dzięki temu zagwarantuje się, że nowe rozwiązania techniczne i usługi zostaną wdrożone lub wykonane w sposób optymalny, a rozdrobnione systemy zarządzania ruchem lotniczym włączone do jednej spójnej sieci. Usługi mogłyby być świadczone centralnie lub zlecane przez menedżera sieci.

EASA, Eurocontrol i struktura instytucjonalna

Na koniec trzeba też zadbać o to, aby różne organizacje działające na poziomie UE nie powielały swoich zadań, lecz uzupełniały się nawzajem w sposób optymalny, i aby mechanizm regulacyjny był w stanie zapewnić podczas dwóch kolejnych etapów realizacji SES i programu SESAR przepisy najwyższej jakości.

Gwarantują to trzy organizacje na poziomie europejskim, które koncentrują się na swoich mocnych stronach. Niektóre aspekty tych etapów realizacji nie są objęte pakietem SES2+, ale są przedmiotem bieżących dyskusji, które dotyczą np. reformy konwencji Eurocontrol, i są nie mniej ważne od innych aspektów. Organizacja Eurocontrol powinna w coraz większym stopniu skoncentrować się na działaniach operacyjnych dotyczących funkcji menedżera sieci, o których mowa powyżej, i wykorzystać w tym celu swoje duże doświadczenie operacyjne oraz wiedzę specjalistyczną. Natomiast Europejska Agencja Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA) powinna zająć się głównie koordynacją opracowywania przepisów technicznych i zadbać o to, by były one odpowiednio skonsultowane i cechowały się spójnością oraz wysoką jakością. EASA powinna też nadal pełnić obowiązki nadzorcze i dzięki środkom SES2+ silniej wspierać organy państw członkowskich. Komisja wreszcie powinna skoncentrować się na regulacjach gospodarczych (systemie skuteczności działania, opłatach, funkcjonalnych blokach przestrzeni powietrznej itp.) oraz na strategii politycznej.

Dzięki temu można będzie należycie wykorzystać zasoby i uniknąć problemów, które pojawiły się w przeszłości.

Dalsze działania

Począwszy od lipca 2013 r. wniosek Komisji będzie przedmiotem dyskusji w Parlamencie Europejskim i Radzie.

Więcej informacji można znaleźć na stronie internetowej:

MEMO/12/774

1 :

W oparciu o szacunkowe dane zawarte w sprawozdaniach organu ds. oceny skuteczności działania w ramach jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej oraz komisji ds. oceny skuteczności działania.


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website