Navigation path

Left navigation

Additional tools

Najczęściej zadawane pytania: 10 lat Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA)

European Commission - MEMO/12/869   16/11/2012

Other available languages: EN FR DE DA ES NL IT SV PT FI EL CS ET HU LT LV MT SK SL BG RO

Komisja Europejska

Notatka

Bruksela, 16 listopada 2012 r.

Najczęściej zadawane pytania: 10 lat Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA)

W tym tygodniu EFSA obchodził 10. rocznicę powstania. Aby uczcić tę datę, która zbiegła się z 10. rocznicą ustanowienia ogólnego prawa żywnościowego UE, EFSA zorganizował we współpracy z Komisją Europejską konferencję wysokiego szczebla, która odbyła się w dniu 13 listopada 2012 r. w Parmie (Włochy) i była zatytułowana „Ready for the challenges of tomorrow”. Rocznicowa konferencja, w której wzięli udział światowi eksperci, miała na celu analizę dotychczasowych osiągnięć i najlepszych sposobów radzenia sobie z przyszłymi wyzwaniami.

Dlaczego UE postanowiła utworzyć agencję odpowiedzialną za bezpieczeństwo żywności?

W latach 90. UE stanęła w obliczu kryzysów związanych z żywnością, które dotyczyły między innymi BSE, salmonelli i dioksyn. Problemy te osłabiły zaufanie konsumentów do produkcji i dystrybucji żywności oraz ujawniły braki ówczesnego systemu.

Jaka była reakcja Komisji na te kryzysy żywnościowe?

W styczniu 2000 r. Komisja opublikowała dokument programowy (białą księgę), w którym określono szereg środków niezbędnych do zrestrukturyzowania polityki bezpieczeństwa żywności w Europie. W dokumencie tym wyróżniono dwa podstawowe elementy, których celem było odzyskanie zaufania opinii publicznej: utworzenie unijnych ram w sprawie ogólnego prawa żywnościowego i niezależnego Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Unijne prawo żywnościowe przyjęto w styczniu 2002 r., a Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) rozpoczął pracę w maju 2002 r.

Czy EFSA powiela działania krajowych agencji ds. żywności?

W prawie żywnościowym UE uznano, że EFSA powinien opierać się na środkach, którymi dysponują państwa członkowskie, poprzez łączenie w sieci organizacji działających w tej dziedzinie i realizujących zadania podobne do zadań Urzędu. EFSA dysponuje obecnie siecią zrzeszającą ponad 1 500 ekspertów zewnętrznych i ponad 300 instytucji naukowych. Dla porównania personel EFSA jest stosunkowo nieliczny (około 450 osób).

Jaka jest rola EFSA?

EFSA ma zapewniać niezależne doradztwo naukowe i wsparcie techniczne dla polityki UE we wszystkich dziedzinach mających bezpośredni lub pośredni wpływ na bezpieczeństwo żywności i paszy. Urząd jest również odpowiedzialny za informowanie o wszelkich kwestiach w ramach tych dziedzin oraz o wszelkich zagrożeniach związanych z łańcuchem żywnościowym.

EFSA jest również upoważniony do zapewniania na wniosek Komisji doradztwa naukowego w zakresie żywienia człowieka. Ponadto wydaje on opinie naukowe dotyczące zdrowia i dobrostanu zwierząt, zdrowia roślin i organizmów zmodyfikowanych genetycznie, nawet jeżeli zagadnienia te nie są one związane z bezpieczeństwem żywności. We wszystkich działaniach Urząd powinien ściśle współpracować z właściwymi organami państw członkowskich realizującymi podobne zadania.

Czy EFSA jest naprawdę niezależny?

Rozporządzenie założycielskie EFSA nakłada surowe wymogi w zakresie niezależności i konfliktów interesów, mające zastosowanie do wszystkich działań Urzędu. W celu zapewnienia zgodności z tymi wymogami EFSA ustalił w tym obszarze wewnętrzne zasady, które stopniowo wzmacniał, ostatnio w grudniu 2011 r., przyjmując strategię w zakresie niezależności i procesów wydawania decyzji naukowych. Odpowiednie przepisy wykonawcze, które weszły w życie w lipcu 2012 r., ulepszyły obowiązujące procedury badania i przetwarzania deklaracji dotyczących interesów, składanych przez wszystkie osoby zaangażowane w działania EFSA. Są to między innymi eksperci naukowi, personel, członkowie zarządu oraz osoby trzecie, w tym wykonawcy. Przed przyjęciem nowych zasad EFSA przeprowadził szeroko zakrojone konsultacje z zainteresowanymi stronami dotyczące projektu zmian.

EFSA przeznacza znaczne środki na wdrożenie nowej strategii i zasad. Urząd opracował własne narzędzia informatyczne służące do przetwarzania ponad 8 tys. deklaracji o braku konfliktu interesów. Każdego roku rozpatruje 40 tys. punktów porządku obrad i przedstawia sprawozdania na temat wyników prac.

Elementy gwarantujące niezależność EFSA to również zbiorowy proces podejmowania decyzji w ramach paneli naukowych i przejrzysty sposób pracy. Obejmuje on publikację opinii naukowych, w tym, w stosownych przypadkach, opinii mniejszości, porządków obrad i protokołów posiedzeń, publikowanie deklaracji o braku konfliktu interesów członków zarządu oraz członków Komitetu Naukowego i paneli naukowych.

Należy również dokonać rozróżnienia pomiędzy posiadaniem interesów a ich konfliktem. Nowe zasady mają na celu zapewnienie równowagi między zagwarantowaniem doradztwa najlepszych europejskich ekspertów naukowych a dopilnowaniem, aby nie mieli oni żadnych interesów finansowych lub innych interesów, które mogłyby stawiać ich bezstronność pod znakiem zapytania.

Zarzuty dotyczące konfliktu interesów mogą również wynikać z autentycznego niezrozumienia obowiązujących zasad przez osoby trzecie. Może to negatywnie wpływać na EFSA i osłabiać solidność systemu. Należy jednak uznać, że żaden system nie wyeliminuje błędów w 100 proc. i co jakiś czas będą się pojawiały przypadki potencjalnego konfliktu interesów. Przypadki te należy oceniać indywidualnie i podejmować odpowiednie kroki przewidziane w zasadach EFSA. W rzadkich przypadkach wystąpienia konfliktu interesów EFSA dysponuje odpowiednią procedurą dotyczącą nadużycia zaufania stosowaną wobec ekspertów w przypadku niezgłoszenia interesów.

Na wniosek Parlamentu Europejskiego z 2011 r. Trybunał Obrachunkowy przeprowadził kontrolę zarządzania konfliktami interesów przez agencje UE. W sprawozdaniu uznano, że EFSA wypracował jedne z najskuteczniejszych strategii i procedur wykrywania konfliktów interesów, jednak stwierdzono również pewne braki. Komisja wraz z EFSA zajmie się nimi w najbliższym czasie, jako że zaufanie do prac tej agencji jest niezwykle ważne.

Jakie były najważniejsze osiągnięcia EFSA w ostatnim dziesięcioleciu?

EFSA wniósł istotny wkład w osiągnięcie postępów w kluczowych obszarach bezpieczeństwa żywności, takich jak ograniczenie występowania salmonelli, zmniejszenie narażenia na kontakt z pestycydami i ustalanie bezpiecznych poziomów ich pozostałości oraz ocena dodatków do żywności i dodatków paszowych. Ponadto dzięki pracy Urzędu europejscy konsumenci mogą być pewni, że oświadczenia żywieniowe lub zdrowotne na etykietach żywności opierają się na solidnych podstawach naukowych. W ostatnim dziesięcioleciu w UE nadal zapewniano najwyższy poziom bezpieczeństwa żywności i skuteczne działania w przypadku incydentów związanych z żywnością, zarówno pod względem zdrowia publicznego, jak i skutków gospodarczych.

Zwiększono współpracę w kwestiach związanych z bezpieczeństwem żywności: obecnie w całej Europie istnieją sieci wymiany informacji naukowych i koordynacji działań komunikacyjnych. W razie potrzeby pozwalają one na szybkie działanie w odpowiedzi na każdy rodzaj zagrożenia. W 2011 r. EFSA koordynował badanie naukowe dotyczące wystąpienia w Niemczech i Francji ognisk bakterii Escherichia coli wytwarzającej toksynę Shiga (STEC). Określono w nim możliwe źródła zanieczyszczenia, co pozwoliło podmiotom zarządzającym ryzykiem w UE na podjęcie działań mających na celu ochronę konsumentów.

Czy do zadań EFSA należy dopuszczanie zatwierdzeń GMO?

Nie, EFSA nie jest odpowiedzialny za zatwierdzenia, jest to zadanie podmiotów odpowiedzialnych za zarządzanie ryzykiem.

W przypadku GMO wnioskodawcy są zobowiązani do dostarczenia EFSA określonych badań, które muszą być zgodne z protokołami badania UE/OECD i muszą być przeprowadzane w ramach konkretnego systemu zapewniania jakości (dobra praktyka laboratoryjna lub ISO) i zgodnie z wytycznymi EFSA w zakresie oceny ryzyka związanego z GMO. Dostarczenie danych toksykologicznych i innych danych niezbędnych do uzasadnienia bezpieczeństwa danego GMO jest zadaniem przemysłu. W odniesieniu do wszystkich produktów regulowanych, takich jak GMO, powszechną praktyką na całym świecie jest zobowiązanie wnioskodawców, którzy będą odnosić bezpośrednie zyski ze sprzedaży produktu, do przeprowadzenia koniecznych badań leżących u podstaw ocen ryzyka.

Stosowana przez EFSA procedura oceny ryzyka jest dokładna, a przed wydaniem opinii wnioskodawcy prawie zawsze muszą przedstawić dodatkowe dane i wyjaśnienia. W nielicznych przypadkach wnioskodawcy wycofali wnioski w przypadku gdy przedstawiciele przemysłu uznali, że nie będą w stanie dostarczyć informacji wymaganych przez EFSA.

Jakie wyzwania stoją przed EFSA?

Przez dziesięć lat EFSA osiągnął dużo, ale musimy mieć na uwadze przyszłe wyzwania. Nie sposób przewidzieć wszystkich kwestii, którymi EFSA będzie musiał się zająć w nadchodzących latach, ale można mówić o najważniejszych czynnikach. Obejmują one kwestie takie jak zmiana klimatu, zmiany demograficzne zachodzące w Europie i szybki rozwój handlu światowego. Urząd będzie musiał również uwzględniać wyzwania i szanse wynikające z innowacji, które z jednej strony przyczynią się do zaspokojenia przyszłych potrzeb, a z drugiej strony stworzą nowe. W tym celu EFSA dysponuje już strategią naukową na lata 2012–2016, w której określiła swoją wizję tego, w jaki sposób będzie nadal wspierać bezpieczeństwo europejskiej żywności w nadchodzących latach.

Czy EFSA może podejmować decyzje?

W unijnym prawie żywnościowym rozdzielono zadania dotyczące oceny ryzyka i zarządzania ryzykiem. EFSA jako niezależna agencja UE odpowiada za ocenę ryzyka, czyli innymi słowy doradztwo naukowe, natomiast zarządzanie ryzykiem i podejmowanie decyzji leży w gestii Komisji Europejskiej, Rady i Parlamentu Europejskiego. Oznacza to, że EFSA nie podejmuje decyzji dotyczących zatwierdzania GMO, pestycydów, dodatków do żywności i innych produktów regulowanych związanych z łańcuchem żywnościowym, ale ocenia potencjalne zagrożenie dla konsumentów, zwierząt i środowiska, co umożliwia podmiotom zarządzającym ryzykiem, w tym przypadku Komisji Europejskiej, Parlamentowi Europejskiemu i Radzie podejmowanie decyzji uwzględniających opinie naukowe.

Jak działa EFSA?

Zarząd. 15-osobowy zarząd EFSA jest powoływany przez Radę Europejską po konsultacjach z Parlamentem Europejskim i po wystosowaniu zaproszenia do wyrażenia zainteresowania. Członkowie zarządu są niezależni, nie reprezentują interesów rządowych ani branżowych i są powoływani do działania w interesie publicznym. Zarząd określa budżet EFSA, zatwierdza roczny program pracy i jest odpowiedzialny za zapewnienie efektywności prac Urzędu i jego skutecznej współpracy z organizacjami partnerskimi w UE i poza jej granicami.

Dyrektor zarządzający. Dyrektor zarządzający EFSA jest powoływany przez zarząd. Wspierany przez około 450 pracowników, jest przedstawicielem prawnym Urzędu odpowiedzialnym za wszelkie kwestie operacyjne, sprawy pracownicze i sporządzanie rocznego programu prac po konsultacjach z Komisją Europejską, Parlamentem Europejskim i państwami członkowskimi UE.

Panele naukowe i Komitet Naukowy EFSA. Komitet naukowy i panele naukowe EFSA odpowiadają za wydawanie opinii naukowych. Zasiadają w nich wysoko wykwalifikowani niezależni eksperci, wybierani w drodze otwartego zaproszenia do wyrażenia zainteresowania. Obecnie działa dziesięć paneli naukowych, które zajmują się dziedzinami takimi jak dodatki do żywności, zdrowie roślin, organizmy zmodyfikowane genetycznie, żywienie, zanieczyszczenia, zdrowie i dobrostan zwierząt itp.

W skład Komitetu Naukowego wchodzą przewodniczący paneli naukowych oraz dodatkowo sześciu doświadczonych naukowców, którzy nie należą do żadnego panelu, ale są wybierani w drodze zaproszenia do wyrażenia zainteresowania. Komitet Naukowy jest odpowiedzialny za koordynację i spójność przekrojowych zagadnień w ramach paneli oraz za zagadnienia naukowe o charakterze horyzontalnym. Zajmował się on miedzy innymi opiniami dotyczącymi innowacyjnych metod oceny ryzyka i opiniami mającymi na celu zapewnienie przejrzystości i poprawę jakości poszczególnych elementów oceny ryzyka.

Forum doradcze. Forum doradcze EFSA zapewnia powiązania z krajowymi urzędami ds. bezpieczeństwa żywności we wszystkich 27 państwach członkowskich UE oraz w Islandii i Norwegii; w charakterze obserwatorów uczestniczą w nim Szwajcaria i państwa kandydujące. W skład forum wchodzą przedstawiciele właściwych organów krajowych realizujących zadania podobne do zadań Urzędu. Odgrywa ono kluczową rolę w zapewnieniu skutecznej koordynacji między działaniami EFSA i państw członkowskich, maksymalizując w ten sposób wykorzystanie zasobów.


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website