Chemin de navigation

Left navigation

Additional tools

MEMO/12/373

Bruksela, dnia 24 maja 2012 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie europejskiej sieci konkurencji wskazuje, że egzekwowanie przepisów prawa konkurencji w całej UE przynosi korzyści całemu sektorowi spożywczemu – najczęściej zadawane pytania

Dlaczego teraz opublikowano sprawozdanie?

Sprawozdanie europejskiej sieci konkurencji jest odpowiedzią na wnioski posłów do Parlamentu Europejskiego, którzy zwracali się o wyjaśnienia dotyczące działań podjętych przez organy ds. konkurencji w sektorze żywności. Jest ono również następstwem komunikatu Komisji w sprawie poprawy funkcjonowania łańcucha dostaw żywności z dnia 28 października 2009 r. W komunikacie tym wezwano do ustanowienia wspólnej strategii działania organów ds. konkurencji w ramach europejskiej sieci konkurencji, tak aby zapewnić lepsze wykrywanie wewnętrznych problemów właściwych dla rynków żywności i sprawną koordynację przyszłych działań. Mając na uwadze monitorowanie realizacji szeregu inicjatyw przewidzianych we wspomnianym komunikacie z października 2009 r., Komisja powołała Forum Wysokiego Szczebla do spraw Poprawy Funkcjonowania Łańcucha Dostaw Żywności, na którym sprawozdanie to zostanie przedyskutowane.

Sprawozdanie zawiera szczegółowe informacje i ustalenia na temat funkcjonowania konkurencji w sektorze żywnościowym, zebrane na podstawie najnowszych działań prowadzonych w tym zakresie przez europejskie organy ds. konkurencji. Ma ono być zatem również pozytywnym wkładem w toczące się obecnie dyskusje na temat poprawy łańcucha dostaw żywności oraz reformy wspólnej polityki rolnej.

Czym jest europejska sieć konkurencji?

Europejska sieć konkurencji obejmuje Komisję Europejską i organy ds. konkurencji z 27 państw członkowskich. Została ona stworzona w trakcie modernizacji unijnych zasad antymonopolowych jako forum do dyskusji i współpracy organów ds. konkurencji z państw członkowskich w przypadkach, do których mają zastosowanie art. 101 i 102 Traktatu. Europejska sieć konkurencji gwarantuje wydajny podział pracy oraz efektywne i spójne zastosowanie unijnych reguł konkurencji. Więcej informacji o europejskiej sieci konkurencji oraz jej działaniach można znaleźć na portalu Europa: http://ec.europa.eu/competition/ecn/index_en.html.

W jaki sposób powstało sprawozdanie?

Sprawozdanie europejskiej sieci konkurencji na temat żywności zostało przygotowane w bliskiej współpracy i koordynacji między służbami Komisji (DG ds. Konkurencji) i organami ds. konkurencji w państwach członkowskich UE i w Norwegii. Wspólne prace prowadzono w ramach grupy roboczej – Podgrupy ds. Żywności ESK.

Jakie są najważniejsze ustalenia sprawozdania?

Ze sprawozdania wynika, że sektor żywności jest od kilku lat priorytetem organów ds. konkurencji w Europie. Organy ds. konkurencji zintensyfikowały swoje działania w kontekście ostatniego kryzysu cen żywności, niestabilnych rynków i pojawiających się obaw dotyczących funkcjonowania całego łańcucha dostaw żywności.

W latach 2004–2011 zbadały one ponad 180 spraw związanych z naruszeniem polityki antymonopolowej, dokładnie przeanalizowały około 1 300 połączeń przedsiębiorstw oraz przedsięwzięły ponad 100 działań polegających na monitorowaniu rynków żywności. Europejskie organy ds. konkurencji działały w sektorze żywności jeszcze w okresie poprzedzającym kryzys na rynku cen żywności w 2007 r. Wraz z kryzysem zintensyfikowały działania antymonopolowe i kontrole i udzieliły odpowiedzi na wiele skarg odnoszących się do funkcjonowania tego właśnie sektora.

Wzrost cen żywności w ostatnich latach w Europie. Czy zasady konkurencji są rzeczywiście odpowiednie dla sektora żywności?

Ze sprawozdania wynika, że europejskie organy ds. konkurencji przeprowadziły wiele działań monitorowania rynku, takich jak badania sektorowe, które umożliwiły poznanie sposobu działania rynków żywnościowych. Niektóre z tych działań monitorujących wykazały, że zasady konkurencji zasadniczo dobrze funkcjonują na rynkach żywności, przynosząc korzyści konsumentom. Z innych badań wynika jednak, że następują również niekorzystne zmiany na rynku, takie jak wzrost cen, które można wytłumaczyć czynnikami strukturalnymi lub cyklicznymi, niekoniecznie powiązanymi z występowaniem ograniczeń konkurencji przez uczestników rynku. Czynniki te obejmują wahania cen na światowych rynkach towarowych, wyższe koszty materiałów wyjściowych dla produktów rolnych, zmiany w zakresie światowego popytu i podaży, dostępność zapasów, koszty energii i pracy, a także sezonowość produkcji niektórych produktów żywnościowych. Wreszcie organy ds. konkurencji wykryły szereg przypadków zachowań antykonkurencyjnych, które zakłóciły rynki. Były to przede wszystkim kartele zajmujące się ustalaniem cen, podziałem rynków między konkurentami (około połowy wszystkich przypadków) i, w mniejszym stopniu, ograniczenia wertykalne, np. porozumienia pomiędzy stronami działającymi na różnych poziomach łańcucha produkcji i dystrybucji – zazwyczaj ograniczenia dotyczące swobody w ustalaniu cen – i przypadki nadużycia pozycji dominującej, takie jak zobowiązania dotyczące wyłączności.

Które sektory rynku żywności zostały najdokładniej zbadane przez organy ds. konkurencji? Czy skupiano się szczególnie na pewnych ogniwach łańcucha?

Sprawy antymonopolowe badane przez europejskie organy ds. konkurencji obejmują szeroki zakres produktów i działań. Europejskie organy ds. konkurencji przeanalizowały wszystkie ogniwa łańcucha dostaw poprzez prowadzenie dochodzeń w sprawie naruszenia lub domniemanego naruszenia przez hodowców, przetwórców, producentów, hurtowników i detalistów: największa liczba spraw dotyczyła przetwarzania/produkcji i handlu detalicznego. Jeśli chodzi o konkretne sektory przemysłu spożywczego, największa liczba spraw dotyczyła produktów zbożowych, sprzedaży detalicznej artykułów spożywczych, mleka i przetworów mlecznych, a następnie owoców i warzyw oraz mięsa, drobiu i jaj.

Jakie rodzaje praktyk antykonkurencyjnych zostały najdokładniej zbadane przez organy ds. konkurencji?

Połowa łącznej liczby indywidualnych spraw prowadzonych przez organy ds. konkurencji dotyczyła kwestii porozumień horyzontalnych między konkurentami, co oznacza w praktyce, że zakazano działalności ponad 50 karteli zajmujących się ustalaniem cen, podziałem rynków i klientów oraz wymianą poufnych informacji handlowych. Obecnie trwają dochodzenia dotyczące 30 kolejnych potencjalnych karteli. Pozostałe naruszenia dotyczą ograniczeń wertykalnych, takich jak kształtowanie cen odsprzedaży (z czym mamy do czynienia, gdy producent żywności ustala cenę minimalną, po jakiej sprzedawca detaliczny musi sprzedawać produkty) i nadużycia pozycji dominującej, na przykład poprzez zobowiązania dotyczące wyłączności lub nakładanie minimalnych ilości zakupu.

Ile połączeń przedsiębiorstw w sektorze żywności uznano za problematyczne i w jakich sektorach?

Spośród około 1 300 połączeń skontrolowanych przez europejskie organy ds. konkurencji 82 wzbudziło obawy. Sprawy problematyczne dotyczyły przede wszystkim sektora detalicznego, w którym stanowiły 33% wszystkich połączeń, a jednocześnie 31% wszystkich budzących obawy połączeń. Inne sektory, w których występowały problemy, to sektor mleczarski i mięsny, gdzie połączenia budzące obawy organów ds. konkurencji stanowiły odpowiednio 9% i 10% wszystkich połączeń oraz i 17% i 12% wszystkich budzących obawy połączeń. W efekcie organy ds. konkurencji wyraziły zgodę na większość z 82 połączeń, które początkowo zwróciły ich uwagę, ale tylko pod warunkiem dotrzymania przez strony określonych zobowiązań. Organy ds. konkurencji sprzeciwiły się 8 połączeniom mogącym prowadzić do naruszenia zasad konkurencji w sektorach wyrobów cukierniczych, sera, mięsa, napojów i słodyczy. Wymienione działania są dowodem na to, że na niektórych rynkach nie można zwiększać koncentracji bez ryzyka zakłócenia skutecznej konkurencji. Europejskie organy ds. konkurencji będą nadal wykorzystywać narzędzia, jakimi dysponują, w celu zapobiegania takiej sytuacji.

Czy organy ds. konkurencji stwierdziły problemy strukturalne, wywierające negatywny wpływ na rynki żywności?

Tak. Działania monitorujące rynek prowadzone przez organy ds. konkurencji ujawniły czynniki strukturalne i regulacyjne, które mogą mieć negatywny wpływ na ogólne funkcjonowanie i konkurencyjność sektora żywnościowego. Można wśród nich wymienić rozdrobnienie i rozproszenie struktury produkcji rolnej w niektórych państwach członkowskich, istnienie niepotrzebnych etapów pośrednich w łańcuchu dostaw lub barier regulacyjnych w dostępie do rynków detalicznych. W takich przypadkach organy ds. konkurencji wydawały zalecenia i udostępniały zainteresowanym podmiotom i organom publicznym wytyczne określające najwłaściwsze narzędzia regulacyjne mające zapobiegać negatywnemu oddziaływaniu tych czynników, jak omówiono poniżej.

Drobni producenci rolni twierdzą, że wywiera się na nich presję i nie stać ich nawet na pokrycie kosztów produkcji. Czy problem ten znalazł się wśród kwestii, jakimi zajmowały się organy ds. konkurencji?

Rzeczywiście niektóre europejskie organy ds. konkurencji dokonały oceny sytuacji producentów rolnych w łańcuchu wartości i zwróciły uwagę w szczególności na rozdrobnienie i rozproszenie struktury podstawowej produkcji rolnej w państwach członkowskich jako negatywy element, który osłabia rozwój i wzrost sektora rolnictwa. Aby poradzić sobie z tym problemem, europejskie organy ds. konkurencji wezwały do przeprowadzenia restrukturyzacji i konsolidacji sektora rolnego, które sprzyjają konkurencji. Możliwe byłoby to poprzez tworzenie spółdzielni oraz innych zwiększających efektywność form współpracy między producentami. Dzięki takim mechanizmom producenci mogliby wzmocnić swoją konkurencyjność oraz pozycję przetargową w łańcuchu. Organy ds. konkurencji postulowały również racjonalizację pozostałej części łańcucha dostaw poprzez usunięcie zbędnych etapów pośrednich, które dodają złożoności, sztywności oraz dodatkowych kosztów do ostatecznych cen konsumpcyjnych.

Czy należy złagodzić zasady konkurencji, aby wzmocnić pozycję drobnych producentów rolnych?

Europejskie organy ds. konkurencji zdecydowanie odrzucały wszelkie wnioski o wyjątkowe odstąpienie od zasad konkurencji (na przykład, poprzez zgodę na ustalanie cen lub ograniczenia produkcji), które miałoby stanowić rozwiązanie dla wzmocnienia pozycji negocjacyjnej drobnych producentów rolnych względem innych dużych uczestników łańcucha. Wyjątki takie w perspektywie długoterminowej przyniosłyby skutki odwrotne do zamierzonych, ponieważ nie prowadziłyby do generowania korzyści ekonomicznych w łańcuchu dostaw oraz byłyby niekorzystne dla konsumentów i innych podmiotów w tym łańcuchu. Organy ds. konkurencji są zdania, że problemy, z jakimi zmagają się drobni producenci rolni w niektórych państwach członkowskich, należałoby rozwiązać poprzez zachęcanie do restrukturyzacji i konsolidacji sektora rolnego, które sprzyjają konkurencji. Możliwe były one dzięki podejmowaniu współpracy w formie dozwolonej w ramach zasad konkurencji i WPR, np. poprzez połączenie w odpowiedni sposób niektórych dziedzin działalności (np. produkcji, składowania lub wprowadzania produktów do obrotu) bądź łączenie części łańcucha wartości (na przykład przetwórstwa lub sprzedaży detalicznej).

Wiele zainteresowanych podmiotów skarży się na nieuczciwe praktyki handlowe nałożonych przez dużych uczestników rynku w łańcuchu. Jakie działania organy ochrony konkurencji podjęły w odniesieniu do tych praktyk?

Wiele organów ds. konkurencji wskazało na konflikty dotyczące domniemanych nieuczciwych praktyk handlowych w przypadku nierównowagi siły przetargowej między poszczególnymi stronami w łańcuchu dostaw. Organy te stwierdziły, że większość tego rodzaju praktyk wykracza poza zakres przepisów prawa konkurencji, ponieważ nie były one w stanie określić szkody dla konsumentów. W związku z tym kilka organów zaproponowało rozwiązanie tego problemu poprzez przepisy dotyczące nieuczciwych praktyk handlowych lub kodeksów postępowania obejmujących skuteczne mechanizmy egzekwowania prawa. Kilka innych organów wyraziło także obawy co do ewentualnych antykonkurencyjnych skutków tych praktyk w perspektywie długoterminowej, w przypadku gdyby hamowały one inwestycje i innowacje oraz ograniczały możliwości wyboru dla konsumentów.

Podobno w większości państw członkowskich sektor sprzedaży detalicznej jest zdominowany przez duże podmioty. Czy organy ds. konkurencji zaproponowały środki mające rozwiązać ten problem?

Jak wykazano na podstawie przypadków przedstawionych w sprawozdaniu, sektor detaliczny jest jednym z poziomów w sektorze żywności, na których istnieje koncentracja. Organy ds. konkurencji stwierdziły, że silna koncentracja rynków detalicznych, w szczególności na poziomie lokalnym, często idzie w parze z występowaniem znaczących barier wejścia na rynek. Bariery te spowodowane są głównie ograniczeniami prawnymi, takimi jak restrykcyjne przepisy dotyczące podziału na strefy oraz planowania lub zezwolenia administracyjne, które są wymagane dla otwarcia lub rozszerzenia działalności detalicznej. Kilka organów ds. konkurencji stwierdziło, że bariery te mogą również wynikać z prywatnych uzgodnień, takich jak mechanizmy kontroli nad gruntami sprzedaży detalicznej lub innych ustaleń umownych ograniczających swobodę zrzeszania się niezależnych sprzedawców detalicznych w sieciach sprzedaży detalicznej lub przechodzenia z jednej sieci do drugiej. Organy ds. konkurencji wyraźnie wezwały do usunięcia tych barier w celu zwiększenia konkurencji i ułatwienia wejścia nowych operatorów na rynki detaliczne.

Co dalej? Czy sektor żywnościowy nadal będzie priorytetem dla organów ds. konkurencji?

Sektor żywnościowy pozostanie ważnym priorytetem dla europejskich organów ds. konkurencji. Potwierdzeniem jest fakt, że obecnie organy te prowadzą dochodzenia w około 60 kolejnych sprawach związanych z naruszeniem zasad antymonopolowych i realizują dalsze działania monitorujące.

Organy ds. konkurencji będą, jak dotychczas, koordynować swoje działania za pomocą europejskiej sieci konkurencji i rozszerzać tę współpracę w przyszłości.


Side Bar

Mon compte

Gérez vos recherches et notifications par email


Aidez-nous à améliorer ce site