Pytania i odpowiedzi: Ku nowym przepisom UE w dziedzinie wyrobów tytoniowych

Komisja Europejska

MEMO

Bruksela, 19 grudnia 2012 r.

Pytania i odpowiedzi: Ku nowym przepisom UE w dziedzinie wyrobów tytoniowych

Komisja Europejska przyjęła dziś przełomowy wniosek dotyczący zmiany dyrektywy w sprawie wyrobów tytoniowych. Wniosek ten stanowi gruntowną rewizję obowiązujących przepisów UE i zawiera propozycje nowych i wzmocnionych przepisów dotyczących wyrobów tytoniowych.

Jakie przepisy zawiera obowiązująca obecnie dyrektywa w sprawie wyrobów tytoniowych?

Obowiązująca obecnie dyrektywa w sprawie wyrobów tytoniowych z 2001 r., która zastąpiła dyrektywę z 1989 r., przewiduje środki dotyczące produkcji, sposobu prezentacji i sprzedaży wyrobów tytoniowych. Do wyrobów tych należą papierosy, tytoń do samodzielnego skręcania papierosów, tytoń fajkowy, cygara, cygaretki oraz różne formy wyrobów tytoniowych bezdymnych. W dyrektywie ustanowiono maksymalne limity zawartości substancji smolistych, nikotyny i tlenku węgla w dymie papierosowym, oraz zobowiązano producentów do zgłaszania wykorzystywanych składników. Dyrektywa zawiera zakaz wyrobów tytoniowych do stosowania doustnego oraz wykorzystywania wprowadzających w błąd określeń takich jak „lekkie”, „łagodne” i „o niskiej zawartości substancji smolistych”. Wyroby tytoniowe muszą być opatrzone ostrzeżeniami zdrowotnymi. W celu uzupełnienia ostrzeżeń tekstowych opracowany został wykaz ostrzeżeń graficznych, które są wykorzystywane w coraz większej liczbie państw członkowskich.

Dlaczego Komisja dokonuje zmiany dyrektywy w sprawie wyrobów tytoniowych?

Głównym celem zmiany jest poprawa funkcjonowania rynku wewnętrznego przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony zdrowia publicznego. Od czasu przyjęcia dyrektywy w sprawie wyrobów tytoniowych w 2001 r. nastąpiły zmiany sytuacji rynkowej i na szczeblu międzynarodowym oraz osiągnięto postęp naukowy. Pojawiły się na przykład nowe dane dotyczące środków aromatyzujących stosowanych w wyrobach tytoniowych i skuteczności ostrzeżeń zdrowotnych. W niektórych obszarach przepisy znacznie różnią się pomiędzy państwami członkowskimi, które przyjęły różne podejście do kwestii regulacyjnych. Wprowadzono na rynek nowe produkty, takie jak papierosy elektroniczne, a w konsekwencji niektóre z obowiązujących przepisów dyrektywy straciły aktualność. Wniosek ustawodawczy ma na celu zmniejszenie atrakcyjności wyrobów tytoniowych i ich spożycia, i tym samym zniechęcenie młodych ludzi do palenia.

Unia Europejska i wszystkie państwa członkowskie UE są ponadto stronami Ramowej konwencji Światowej Organizacji Zdrowia o ograniczeniu użycia tytoniu, która weszła w życie w lutym 2005 r., i pociąga za sobą zobowiązanie prawne do jej wdrożenia.

Zarówno Rada, jak i Parlament Europejski wielokrotnie wzywały ponadto do zmiany obowiązującej dyrektywy.

Czy wyroby tytoniowe stanowią istotny problem zdrowotny w UE i na całym świecie?

Tak. Palenie zabija co roku prawie 700 tys. osób w Europie (co odpowiada liczbie mieszkańców Frankfurtu), palenie tytoniu stanowi zatem największe możliwe do uniknięcia zagrożenie dla zdrowia. Miliony obywateli UE cierpi z powodu chorób związanych z paleniem, w tym nowotworów, chorób układu krążenia i układu oddechowego. Około 50 proc. palaczy umiera przedwcześnie – średnio o 14 lat wcześniej – i przez większą liczbę lat borykają się oni ze złym stanem zdrowia. Na poziomie globalnym, Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że obecnie z powodu używania tytoniu umiera prawie sześć milionów osób rocznie. Jeśli nie zostaną podjęte działania zmierzające ku odwróceniu tej tendencji, w 2030 r. liczba ta może wzrosnąć do ośmiu milionów.

Komisja zobowiązana jest do prowadzenia zdecydowanej polityki ograniczania użycia tytoniu, w celu zapewnienia wysokiego poziomu zdrowia publicznego na rynku wewnętrznym UE. Ponieważ tytoń ma właściwości silnie uzależniające, ważne jest powstrzymanie młodzieży przed rozpoczęciem palenia. 70 proc. palaczy rozpoczęło palenie przed ukończeniem 18 roku życia, a 94 proc. przed osiągnięciem wieku 25 lat.

Jakie są najważniejsze elementy zmian?

Wniosek przewiduje daleko idące zmiany obowiązującej obecnie dyrektywy. Dotyczy on w szczególności następujących obszarów i przepisów:

• Składniki: wprowadzony zostanie zharmonizowany elektroniczny format zgłaszania składników i wydzielanych substancji. Wniosek przewiduje zakaz papierosów, tytoniu do samodzielnego skręcania papierosów i wyrobów tytoniowych bezdymnych o charakterystycznym aromacie, a także zakaz produktów z dodatkami, które zwiększają toksyczność i właściwości uzależniające.

• Etykietowanie i opakowania: wszystkie opakowania papierosów i tytoniu do samodzielnego skręcania papierosów muszą być opatrzone ostrzeżeniem zdrowotnym, składającym się z tekstu i grafiki, i pokrywającym 75 proc. przedniej i tylnej strony opakowania, zawierającym informacje o pomocy w zaprzestaniu palenia. Elementy promocyjne są zakazane. Niektóre aspekty opakowania i papierosów są znormalizowane np. wielkość paczki papierosów, co ma zagwarantować widoczność ostrzeżeń graficznych. Umieszczane obecnie informacje na temat substancji smolistych, nikotyny i tlenku węgla zastępuje wiadomość informacyjna umieszczana na boku opakowania. Państwa członkowskie zachowują swobodę w zakresie ujednolicenia opakowania, w należycie uzasadnionych przypadkach.

• Wyroby tytoniowe bezdymne: zakaz dotyczący wyrobów tytoniowych do stosowania doustnego (snusu) zostaje podtrzymany z wyjątkiem Szwecji, która zachowuje zwolnienie przewidziane w traktacie o przystąpieniu. Wszystkie wyroby tytoniowe bezdymne muszą być opatrzone ostrzeżeniami zdrowotnymi po obu stronach opakowania. Nowatorskie wyroby tytoniowe muszą być zgodne z dyrektywą i przed ich wprowadzeniem do obrotu wymagane jest dokonanie zgłoszenia.

• Rozszerzenie zakresu wyrobów objętych dyrektywą: Wyroby zawierające nikotynę (np. papierosy elektroniczne) w ilości poniżej określonego progu są dopuszczone do obrotu, ale muszą być opatrzone ostrzeżeniami zdrowotnymi; wyroby zawierające nikotynę w ilościach przekraczających ten próg są dozwolone tylko wtedy, gdy zostały dopuszczone jako produkty lecznicze w nikotynowych terapiach zastępczych (np. plastry z nikotyną). Wyroby ziołowe do palenia (np. papierosy ziołowe) będą musiały być opatrzone ostrzeżeniami zdrowotnymi.

• Transgraniczna sprzedaż na odległość: Detaliści podejmujący transgraniczną sprzedaż na odległość muszą zgłosić swoją działalność właściwym organom i wprowadzić system sprawdzania wieku nabywców.

• Nielegalny obrót: Przewiduje się system śledzenia ruchu i pochodzenia oraz system zabezpieczeń (np. hologramy).

Porównanie nowego wniosku z obecnie obowiązującą dyrektywą umożliwia tabela znajdująca się w załączniku.

Jakie są zasady dotyczące tytoniu fajkowego, cygar i cygaretek?

Dyrektywa w sprawie wyrobów tytoniowych obejmuje wszystkie wyroby tytoniowe. Tytoń fajkowy, cygara i cygaretki obecnie nie są jednak często używane przez osoby rozpoczynające palenie. W związku z tym we wniosku przewidziano mniej restrykcyjne przepisy w odniesieniu do tych wyrobów, np. brak obowiązkowych graficznych ostrzeżeń zdrowotnych i brak zakazu stosowania charakterystycznych aromatów. Odstępstwo to zostanie zniesione, jeżeli nastąpi istotna zmiana okoliczności (pod względem wielkości sprzedaży lub częstości konsumpcji wśród młodych ludzi).

Czy w przyszłości opakowania papierosów będą inne ?

Tak. Wniosek przewiduje stosowanie obowiązkowych ostrzeżeń graficznych na przedniej i tylnej części opakowania pokrywających 75 proc. danej powierzchni. Na płaszczyznach bocznych znajdą się dodatkowe ostrzeżenia zdrowotne („Palenie zabija – rzuć już teraz!”; „Dym tytoniowy zawiera ponad 70 substancji wywołujących raka” itp.) pokrywające 50 proc danej powierzchni. Biorąc pod uwagę całą powierzchnię paczki papierosów, oznacza to, że ostrzeżenia zdrowotne będą pokrywały mniej niż 60 proc. łącznej powierzchni. Producenci papierosów będą musieli ponadto spełnić wymogi w zakresie śledzenia ruchu i pochodzenia wyrobów, zabezpieczeń i znaków akcyzy. W przypadku zwykłego opakowania papierosów oznacza to, że 30 proc. powierzchni będzie mogło być przeznaczone na znak marki, chyba że państwo członkowskie zdecyduje się na stosowanie jednolitych opakowań i uzasadni tę decyzję.

Czy Komisja proponuje utrzymanie zakazu dotyczącego snusu (wyrobów tytoniowych do stosowania doustnego)?

Tak. W UE wyroby tytoniowe do stosowania doustnego (w tym snus) są zakazane od 1992 r. Szwecji przysługuje w tym względzie zwolnienie zapisane w traktacie o przystąpieniu. Snus wywołuje uzależnienie i ma szkodliwy wpływ na zdrowie. Już przed 1992 r. niektóre państwa członkowskie wprowadziły zakaz tego produktu, ze względu na jego znaczny potencjał wzrostu i atrakcyjność dla młodych ludzi. W trakcie konsultacji społecznych poprzedzających wniosek ustawodawczy większość państw członkowskich odrzuciła ideę zniesienia zakazu dotyczącego snusu. Snus może być pierwszym produktem, po który sięgną przyszli palacze, u których wykształca się uzależnienie od tytoniu/nikotyny, a już palący mogą rozpocząć korzystanie z obu produktów (papierosów i snusu). Decyzja o utrzymaniu zakazu jest również zgodna z zaleceniami szwedzkiego Krajowego Instytutu Zdrowia Publicznego.

Czy nowe przepisy będą zawierać zakaz stosowania środków aromatyzujących, np. mentolu, i innych składników?

Wniosek nie będzie zawierał zakazu stosowania konkretnych środków aromatyzujących, ale zakaz dotyczący wyrobów tytoniowych zawierających tak zwane aromaty charakterystyczne, w tym mentol. Oznacza to, że mentol będzie mógł być stosowany w małych ilościach, ale już nie w ilościach nadających wyrobom tytoniowym wyraźny aromat, inny niż aromat tytoniu. Zespoły badawcze pomogą państwom członkowskim i Komisji w określeniu, czy dany wyrób posiada tego rodzaju aromat charakterystyczny. Dodatki, które są niezbędne do produkcji wyrobów tytoniowych, takie jak cukier, nadal będą mogły być stosowane. Wniosek nie wprowadza rozróżnienia między odmianami tytoniu, takimi jak Virginia, Burley lub tytoń wschodni.

Czy nowa dyrektywa w sprawie wyrobów tytoniowych zwiększa skalę zwalczania nielegalnego handlu?

Tak. Wniosek legislacyjny wprowadza skuteczne środki zwalczania nielegalnych wyrobów tytoniowych, w celu zapewnienia, aby w UE sprzedawane były wyłącznie produkty zgodne z dyrektywą. Dyrektywa wprowadza system śledzenia ruchu i pochodzenia w ramach legalnego systemu dystrybucji oraz elementy zabezpieczające, co powinno ułatwić egzekwowanie prawa i umożliwić konsumentom rozpoznanie nielegalnych produktów. Wniosek zwiększa również wiedzę konsumentów o tym, że obrót nielegalnymi produktami prowadzą organizacje przestępcze. Wyrobom tytoniowym innym niż papierosy i tytoń do samodzielnego skręcania papierosów przyznany zostaje pięcioletni okres przejściowy.

Czy Komisja proponuje zakaz transgranicznej sprzedaży na odległość?

Nie. Należy jednak zająć się tą kwestią gdyż zauważono, że produkty kupowane np. przez internet często nie są zgodne z przepisami dyrektywy (np. w odniesieniu do etykietowania i składników). Wniosek przewiduje, że detaliści, którzy zamierzają sprzedawać wyroby tytoniowe za granicę, muszą przed rozpoczęciem sprzedaży zgłaszać swoją działalność zarówno organom państwa członkowskiego, w którym mają siedzibę, jak i organom państw członkowskich, do których wyroby będą wysyłane. Muszą oni także zagwarantować, że wyroby tytoniowe nie są sprzedawane dzieciom i młodzieży.

Czy wniosek dotyczy palenia w miejscach publicznych?

Nie. Mimo iż Komisja Europejska popiera wprowadzenie przestrzeni wolnych od dymu tytoniowego, to decyzja w tej sprawie należy do kompetencji państw członkowskich. Na poziomie UE o środowiskach wolnych od dymu tytoniowego mowa jest jedynie w zaleceniu Rady w sprawie środowisk wolnych od dymu tytoniowego z 2009 r. W pierwszej połowie 2013 r. Komisja przedstawi sprawozdanie dotyczące sposobu, w jaki państwa członkowskie wdrażają to zalecenie.

W jaki sposób wniosek wpłynie na zdrowie obywateli UE? Kto odniesie korzyści ze zmian?

Zmiany przyniosą korzyści wszystkim obywatelom, gdyż będą oni otrzymywać dokładniejsze informacje o produktach. Młodzi ludzie będą zniechęcani do rozpoczynania konsumpcji tytoniu, gdyż ograniczone zostaną możliwości nadawania produktom większej atrakcyjności. Obecni użytkownicy tytoniu skorzystają ze środków proponowanych w dyrektywie, gdyż będą mieli możliwość podejmowania bardziej świadomych decyzji dotyczących produktów i rzucenia palenia, jeżeli tego pragną, na czym skorzysta ich zdrowie.

Rządy i całe społeczeństwo skorzystają na poprawie zdrowia publicznego, między innymi poprzez zwiększenie liczby lat przeżytych w dobrym zdrowiu. Zdrowie ludności, poza tym, że stanowi wartość samą w sobie i ma podstawowe znaczenie dla wszystkich obywateli, jest również niezbędne dla zapewnienia wydajności pracy i dobrobytu, i jest głównym czynnikiem wzrostu gospodarczego. W UE roczne wydatki publiczne na leczenie chorób związanych z paleniem można ostrożnie szacować na kwotę 25,3 mld EUR. Społeczeństwo traci ponadto 8,3 mld EUR rocznie ze względu na związane z paleniem straty w zakresie wydajności, w tym wcześniejsze emerytury lub zgony i absencję w pracy. Jeżeli państwa członkowskie będą wzajemnie korzystały ze swoich doświadczeń, zmniejszy się obciążenie rządów związane z wprowadzaniem w życie międzynarodowych zobowiązań i regulacji.

Producenci wyrobów tytoniowych będą mogli korzystać z jaśniejszych przepisów, lepszego funkcjonowania rynku wewnętrznego i równych warunków działania. Nowe przepisy uwzględniają szczególne potrzeby małych i średnich przedsiębiorstw.

Jakie będą dalsze działania?

Wniosek ustawodawczy zostanie przekazany Radzie i Parlamentowi Europejskiemu, czyli instytucjom odpowiedzialnym za przyjęcie wiążących przepisów. Nowa dyrektywa powinna zostać przyjęta nie później niż w 2014 r. i zacznie obowiązywać od 2015-2016 r.

IP/12/1391

Załącznik