Navigation path

Left navigation

Additional tools

Reforma wspólnej polityki rolnej (WPR) – wyjaśnienie najważniejszych elementów

European Commission - MEMO/11/685   12/10/2011

Other available languages: EN FR DE DA ES NL IT SV PT FI EL CS ET HU LT LV MT SK SL BG RO

MEMO/11/685

Bruksela, dnia 12 października 2011 r.

Reforma wspólnej polityki rolnej (WPR) – wyjaśnienie najważniejszych elementów

Komisja opublikowała w dniu dzisiejszym wnioski dotyczące czterech podstawowych rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady w następujących obszarach wspólnej polityki rolnej: (i) płatności bezpośrednie, (ii) jednolita wspólna organizacja rynków (CMO), (iii) rozwój obszarów wiejskich oraz (iv) rozporządzenie horyzontalne w zakresie finansowania WPR, zarządzania nią i monitorowania jej. Ponadto trzy mniej obszerne rozporządzenia poświęcono przepisom przejściowym. W pakiecie znalazły się również: uzasadnienie, dokument „Co nowego w UE” oraz załączniki związane z poszczególnymi aspektami oceny skutków.

Poniżej podsumowano najważniejsze elementy wniosków:

  • Płatności bezpośrednie

System płatności podstawowych: W celu odejścia od zróżnicowanych systemów płatności jednolitych w UE-15 (opierających się na odniesieniach historycznych lub płatnościach do hektara, bądź też na kombinacji obydwu metod) oraz systemu jednolitej płatności obszarowej (SAPS) w większości państw UE-12, po roku 2013 stosowany będzie nowy „system płatności podstawowych”. (Modele stosowane obecnie w poszczególnych państwach członkowskich przedstawiono na stronie: http://ec.europa.eu/agriculture/markets/sfp/pdf/ms_en.pdf). System ten będzie stosowany zgodnie z zasadą „wzajemnej zgodności” polegającej na przestrzeganiu określonych reguł dotyczących ochrony środowiska, dobrostanu zwierząt i innych reguł, w jej obecnej postaci, choć do obowiązujących wymogów wprowadzono różne uproszczenia (zob. poniżej). Celem jest znaczne ograniczenie różnic między poziomami płatności istniejącymi po pełnym wdrożeniu obowiązujących przepisów, a także między rolnikami i regionami (różnice wewnętrzne) oraz państwami członkowskimi (różnice zewnętrzne). Do 2019 r. wszystkie państwa członkowskie zostaną zobowiązane do przejścia na poziomie krajowym lub regionalnym do jednolitej płatności do hektara. Zgodnie z wnioskami Komisji dotyczącymi wieloletnich ram finansowych krajowe środki budżetowe przeznaczone na płatności bezpośrednie zostaną dostosowane tak, by podmioty otrzymujące mniej niż 90 proc. średniej płatności w UE do hektara otrzymywały więcej. Różnica między obecnie przewidywanymi kwotami a średnią dla UE-27 wynoszącą 90 proc. zostaje zniwelowana o jedną trzecią. Na przykład jeśli kwota płatności do hektara otrzymywana przez dane państwo członkowskie wynosi obecnie 75 proc. średniej w UE, tj. 15 proc. poniżej 90 proc., wzrośnie ona wówczas stopniowo do 80 proc. Komisja jest zdecydowana na przedyskutowanie długoterminowego celu, jakim jest osiągnięcie „pełnej konwergencji” poprzez równy podział środków wsparcia bezpośredniego w całej Unii Europejskiej w kolejnych ramach finansowych na okres po 2020 r.

Ekologizacja: Oprócz płatności podstawowej każde gospodarstwo otrzyma dopłatę do hektara za stosowanie określonych praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska. Państwa członkowskie wykorzystają na te dopłaty 30 proc. środków krajowych. Są one obowiązkowe, lecz nie podlegają ograniczeniu.

Trzy przewidziane środki to:

  • utrzymywanie trwałych użytków zielonych,

  • dywersyfikacja upraw (rolnik musi prowadzić na swoich gruntach ornych co najmniej trzy rodzaje upraw, przy czym żadna z upraw nie może zajmować więcej niż 70 proc. powierzchni, a najmniejsza z nich powinna zajmować co najmniej 5 proc. powierzchni gruntów ornych), oraz

  • utrzymywanie „obszaru aktywności pro-ekologicznej” zajmującego co najmniej 7 proc. użytków rolnych (z wyłączeniem trwałych użytków zielonych), tj. miedz, żywopłotów, drzew, gruntów ugorowanych, elementów krajobrazu, biotopów, stref buforowych i powierzchni zalesionej.

  • Uwaga: rolników prowadzących produkcję ekologiczną nie obowiązują żadne dodatkowe wymogi, gdyż ich działalność przynosi wyraźne korzyści ekologiczne.

Obszary z ograniczeniami naturalnymi: Państwa członkowskie (lub regiony) mogą przyznać dodatkową płatność z tytułu obszarów z ograniczeniami naturalnymi (określonymi zgodnie z zasadami rozwoju obszarów wiejskich). Płatność ta może obejmować maksymalnie 5 proc. krajowych środków finansowych. Jest to nieobowiązkowe i nie ma wpływu na możliwości przewidziane w odniesieniu do obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania w ramach rozwoju obszarów wiejskich. W odpowiedzi na krytykę Trybunału Obrachunkowego definicja „obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania” została zmieniona, by odzwierciedlać obiektywne kryteria.

Młodzi rolnicy: Płatność podstawowa dla nowych młodych rolników (w wieku poniżej 40 lat) powinna być zasilana dodatkowymi 25 proc. w pierwszych pięciu latach od rozpoczęcia przez nich działalności. Dodatek ten jest uzależniony od średniej wielkości gospodarstwa w danym państwie członkowskim. W przypadku państw członkowskich, w których gospodarstwa są niewielkie, próg ten wynosi 25 ha. Dodatek ten jest finansowany przy wykorzystaniu maksymalnie 2 proc. środków krajowych.

Drobni producenci rolni: Każdy rolnik występujący z wnioskiem o przyznanie wsparcia w 2014 r. może zdecydować do 15 października tego roku o swoim udziale w systemie dla drobnych producentów rolnych, w ramach którego może otrzymać ustalaną przez państwa członkowskie płatność roczną w kwocie od 500 do 1 000 euro, bez względu na wielkość gospodarstwa. (Kwota ta będzie zależna albo od średniej płatności na beneficjenta, albo od krajowej średniej dopłaty do hektara w przypadku 3 ha). Będzie to stanowić znaczne uproszczenie dla zainteresowanych rolników oraz dla administracji krajowych. Uczestnicy systemu spotkają się z mniej rygorystycznymi wymogami w zakresie wzajemnej zgodności i zostaną zwolnieni z ekologizacji. (Ocena skutków pokazuje, że około jedna trzecia gospodarstw ubiegających się o finansowanie w ramach WPR to gospodarstwa o powierzchni 3 ha lub mniejszej. Stanowią one jednak tylko 3 proc. całkowitego obszaru rolniczego w UE-27). Całkowity koszt systemu dla drobnych producentów rolnych nie może przekraczać 10 proc. środków krajowych, zaś poziom płatności będzie w razie konieczności odpowiednio dostosowywany. W ramach rozwoju obszarów wiejskich udostępnione zostanie również finansowanie na potrzeby doradztwa w zakresie rozwoju gospodarczego dla drobnych producentów rolnych oraz przewidziane dotacje na restrukturyzację w regionach, w których istnieje dużo niewielkich gospodarstw.

Możliwość „płatności powiązanych”: W celu zaradzenia potencjalnie niekorzystnym skutkom zmiany podziału płatności bezpośrednich na poziomie kraju oraz w celu uwzględnienia panujących warunków państwa członkowskie będą miały możliwość udostępnienia ograniczonych kwot płatności „powiązanych”, tzn. płatności związanych z określonymi produktami. Możliwość ta będzie ograniczona do 5 proc. środków krajowych, jeśli państwo członkowskie udostępnia obecnie wsparcie powiązane z produkcją w wysokości 0-5 proc. lub do 10 proc., jeśli obecny poziom takiego wsparcia wynosi ponad 5 proc. Komisja może zgodzić się na wyższe stawki, jeśli państwa członkowskie będą w stanie uzasadnić ich konieczność.

Przenoszenie funduszy między filarami: Państwa członkowskie będą mogły przenieść maksymalnie 10 proc. środków krajowych przeznaczonych na płatności bezpośrednie (pierwszy filar) do własnej puli środków przeznaczonej na rozwój obszarów wiejskich. Państwa członkowskie otrzymujące mniej niż 90 proc. średniej UE na płatności bezpośrednie mogą obecnie przekazywać maksymalnie 5 proc. funduszy na rozwój obszarów wiejskich do puli krajowych środków przeznaczonych na pierwszy filar.

Zasada wzajemnej zgodności: Przydział wszystkich płatności z krajowej puli na płatności bezpośrednie będzie w dalszym ciągu uzależniony od przestrzegania szeregu podstawowych wymogów związanych z ochroną środowiska, zapewnianiem dobrostanu zwierząt oraz spełnianiem norm w zakresie zdrowia roślin i zwierząt. W ramach upraszczania liczba wymogów podstawowych w zakresie zarządzania została jednak zmniejszona z 18 do 13, zaś liczba zasad dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska z 15 do 8. Odbyło się to na przykład poprzez wyłączenie elementów, które nie mają znaczenia dla rolnika. Proponuje się również, by do zasad wzajemnej zgodności włączyć przepisy ramowej dyrektywy wodnej oraz dyrektywy dotyczącej zrównoważonego stosowania pestycydów, po wykazaniu, że dyrektywy te zostały odpowiednio wdrożone we wszystkich państwach członkowskich, zaś obowiązki wobec rolników zostały jasno określone.

„Ograniczanie”: Kwota wsparcia, jakie indywidualne gospodarstwo może otrzymać w ramach systemu płatności podstawowych, zostanie ograniczona do 300 000 euro rocznie. Ponadto w odniesieniu do części płatności w przedziale 250 000 - 300 000 euro płatność zostanie ograniczona o 70 proc, w przedziale od 200 000 - 250 000 euro o 40 proc, zaś w przedziale od 150 000 - 200 000 euro o 20 proc. By jednak uwzględnić kwestię zatrudnienia, gospodarstwo będzie mogło odjąć koszty wynagrodzeń w poprzednim roku (w tym podatki i składki na ubezpieczenie społeczne) przed zastosowaniem tych redukcji. Uwaga: Fundusze „zaoszczędzone” dzięki zastosowaniu tego mechanizmu pozostaną w danym państwie członkowskim i zostaną przeniesione do puli przeznaczonej na rozwój obszarów wiejskich do wykorzystania na potrzeby innowacji i inwestycji przez rolników oraz grupy operacyjne europejskiego partnerstwa innowacyjnego.

„Rolnicy czynni zawodowo”: By wyeliminować szereg luk prawnych, Komisja zawężyła definicję rolników czynnych zawodowo. Mając na celu wyeliminowanie płatności na rzecz wnioskodawców, którzy nie prowadzą rzeczywistej, konkretnej działalności rolniczej, proponowana definicja stanowi, że płatności nie byłyby przyznawane wnioskodawcom, których płatności bezpośrednie odpowiadają mniej niż 5 proc. całkowitych wpływów z wszystkich rozdziałów działalności pozarolniczej, lub w przypadku gdy ich obszary rolne stanowią przede wszystkim obszary utrzymywane w stanie naturalnym, odpowiednim do wypasu lub uprawy, a sami rolnicy nie prowadzą wymaganej minimalnej działalności, zgodnie z ustaleniami państw członkowskich. W odniesieniu do rolników, którzy otrzymali mniej niż 5 000 euro płatności bezpośrednich w poprzednim roku, wprowadzono odstępstwo.

Kwalifikujące się hektary – Zasady przewidują ustanowienie roku 2014 jako nowego roku referencyjnego dla określenia powierzchni gruntów, jednak w celu zapobieżenia spekulacji ustanowione zostanie powiązanie z beneficjentami systemu płatności bezpośrednich w 2011 r.

  • Mechanizmy zarządzania rynkiem

Istniejące systemy interwencji publicznej i dopłat do prywatnego przechowywania sprawdziły się jako bezpieczne mechanizmy wspierające producentów w okresach trudności na rynku, na przykład w związku z kryzysem żywnościowym. Zostaną one jednak poddane przeglądowi w celu zwiększenia ich elastyczności i skuteczności. W odniesieniu do wszystkich sektorów wprowadza się nową klauzulę ochronną, by umożliwić Komisji podejmowanie środków nadzwyczajnych w reakcji na ogólne zakłócenia na rynku, takich jak środki zastosowane w okresie od maja do lipca 2011 r. w celu zwalczenia kryzysu związanego z zakażeniami bakterią E. coli. Środki te będą finansowane z rezerwy kryzysowej ustanowionej w wieloletnich ramach finansowych.

Zaprzestawszy stosowania systemu kwot mlecznych i systemu praw do sadzenia winorośli, Komisja przystąpiła do likwidacji ostatniego obowiązującego systemu kontyngentów – a mianowicie kwot cukru. Stosowanie systemu kwot cukru zakończy się 30 września 2015 r. Większość krajów rozwijających się korzysta bowiem z nieograniczonego bezcłowego dostępu do rynku UE, lecz eksport z Unii podlega ograniczającym zasadom Światowej Organizacji Handlu (o ile stosowane są kontyngenty). Zatem zniesienie kontyngentów jest jedyną możliwością zapewnienia sektorowi długofalowych perspektyw, zwłaszcza w kontekście oczekiwanej poprawy w zakresie produktywności. Po zniesieniu kontyngentów cukier biały będzie kwalifikował się do dopłat do prywatnego przechowywania. Należy również ustanowić standardowe przepisy dotyczące umów między cukrowniami i plantatorami buraków cukrowych.

Zakres programów „Owoce w szkole” i „Mleko w szkole” zostanie poszerzony. Treść wniosków odzwierciedla również propozycje z grudnia 2010 r. dotyczące sektora przetworów mlecznych (obowiązkowe pisemne umowy i wzmocnienie siły przetargowej w łańcuchu żywnościowym) oraz jakościowych norm handlowych, w tym pojęcie „miejsca produkcji”.

W celu poprawy pozycji negocjacyjnej rolników w ramach łańcucha żywnościowego Komisja dąży do lepszej organizacji sektorów. Przepisy dotyczące uznawania organizacji producentów i organizacji międzybranżowych obejmują obecnie wszystkie sektory. Ustanawianie organizacji producentów jest teraz możliwe w ramach finansowania rozwoju obszarów wiejskich (zob. poniżej). Mając na względzie uproszczenie, zlikwidowano szereg mniejszych systemów (wsparcie dla stosowania mleka w proszku jako paszy, wsparcie powiązane z produkcją jedwabników).

  • Rozwój obszarów wiejskich

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) wpisuje się w nowe wspólne ramy strategiczne, opublikowane dnia 6 października br. [zob. IP/11/1159], tak samo jak Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR), Fundusz Spójności oraz Europejski Fundusz Morski i Rybacki (EFMR). Ich celem jest realizacja zamierzeń strategii „Europa 2020” – osiągnięcie trwałego, inteligentnego wzrostu gospodarczego, sprzyjającego włączeniu społecznemu. Podobnie jak w przypadku pozostałych funduszy w celu większego uzależnienia wsparcia od wyników w odniesieniu do wszystkich programów w ramach rozwoju obszarów wiejskich konieczne będzie określenie celów dotyczących sześciu priorytetowych kwestii, których zarys przedstawiono poniżej: Około 5 proc. funduszy zostanie zatrzymane jako tzw. „rezerwa na wykonanie” i udostępnione tylko po udowodnieniu osiągania postępów w realizacji określonych celów.

Podstawowa sprawdzona koncepcja stosowana obecnie w odniesieniu do rozwoju obszarów wiejskich, polegająca na stosowaniu wieloletnich programów opracowywanych i współfinansowanych przez państwa członkowskie (lub regiony) pozostaje bez zmian. Zamiast jednak trzech osi związanych z zagadnieniami gospodarczymi, środowiskowymi i społecznymi, podlegających wymogowi minimalnych wydatków, na nowy okres programowania określono sześć priorytetowych kwestii, które wymieniono poniżej. Państwa członkowskie w dalszym ciągu są zobowiązane do zachowania 25 proc. środków przeznaczonych na rozwój obszarów wiejskich na kwestie związane z gospodarowaniem gruntami i zwalczaniem zmiany klimatu.

  • Wspieranie transferu wiedzy i innowacji;

  • Wzmacnianie konkurencyjności;

  • Promowanie organizacji łańcucha żywnościowego i zarządzanie ryzykiem;

  • Odtwarzanie, ochrona i wzmacnianie ekosystemów;

  • Sprzyjanie efektywnej gospodarce zasobami i przechodzeniu na gospodarkę niskoemisyjną;

  • Zwiększanie włączenia społecznego, ograniczanie ubóstwa i promowanie rozwoju gospodarczego na obszarach wiejskich.

By osiągnąć wymierne cele określone w odniesieniu do tych priorytetowych obszarów (oraz uwzględniając ich specyficzne potrzeby) państwa członkowskie lub regiony opracują w swoich programach rozwoju obszarów wiejskich kombinacje środków określonych w racjonalnym wykazie.

Jeśli chodzi o kwestie finansowe, nastąpi niewielka zmiana w zakresie rozdziału krajowych środków przeznaczonych na rozwój obszarów wiejskich w celu uwzględnienia bardziej obiektywnych kryteriów, które zostaną ustalone przez Komisję w późniejszym terminie. Stawki współfinansowania przez UE wyniosą w odniesieniu do większości płatności 85 proc. w regionach słabiej rozwiniętych, regionach najbardziej oddalonych oraz mniejszych wyspach Morza Egejskiego i 50 proc. w pozostałych regionach. Mogą być one jednak wyższe w przypadku innowacji i transferu wiedzy, współpracy, ustanawiania grup producentów, dotacji na podejmowanie działalności przez młodych rolników i projektów realizowanych w ramach programu LEADER.

W nowym okresie państwa członkowskie będą miały również możliwość opracowywania podprogramów z wyższymi stawkami wsparcia, skupiających się na potrzebach młodych rolników i drobnych producentów rolnych, a także związanych z obszarami górskimi i krótkimi łańcuchami dostaw.

Niektóre kluczowe punkty z uproszczonego wykazu dla projektów w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich

  • Innowacje: Ten kluczowy element (a w szczególności planowane europejskie partnerstwo innowacyjne na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa) będzie wspierany przy pomocy różnych środków w ramach rozwoju obszarów wiejskich takich jak „transfer wiedzy” i „współpraca”. Jego celem jest sprzyjanie efektywnej gospodarce zasobami, produktywności, niskiemu poziomowi emisji, a także przyjaznemu dla klimatu i odpornemu na zmianę klimatu rozwojowi obszarów rolnych, leśnych i wiejskich. Powinno to zostać osiągnięte poprzez zacieśnienie współpracy między sektorem rolnictwa i badań naukowych w celu przyspieszenia procesu technologicznego transferu do praktyk rolnych.

  • Wiedza – „rolnictwo oparte na wiedzy”: Wzmocnione środki na rzecz usług doradztwa rolnego, związane również z łagodzeniem skutków zmiany klimatu i dostosowywaniem się do niej, z wyzwaniami w zakresie ochrony środowiska, z rozwojem gospodarczym, a także kształceniem.

  • Restrukturyzacja / inwestowanie / modernizacja: utrzymanie dotacji.

  • Młodzi rolnicy – Łączone środki mogą obejmować dotacje na rozpoczynanie działalności (do 70 000 euro), kształcenie i usługi w zakresie doradztwa.

  • Drobni producenci rolni: Wsparcie na rozpoczynanie działalności gospodarczej w maksymalnej wysokości 15 000 euro na gospodarstwo.

  • Zestaw narzędzi zarządzania ryzykiem: Fundusze ubezpieczeniowe i wspólnego inwestowania – w odniesieniu do upraw i zjawisk pogodowych, chorób zwierząt (obecnie dostępne na podstawie art. 68 w pierwszym filarze) – poszerzone w celu objęcia możliwości stabilizacji dochodu (co umożliwiałoby wypłacenie maksymalnie 70 proc. strat z funduszu wspólnego inwestowania w przypadku spadku dochodu o 30 proc.). Na każde 1 euro wkładu rolnika fundusze w ramach rozwoju obszarów wiejskich zapewniają dodatkowe 65 eurocentów.

  • Organizacje producentów/stowarzyszenia organizacji producentów: Wsparcie z tytułu ustanawiania organizacji na podstawie planu operacyjnego, ograniczające się do grup określonych jako MŚP.

  • Płatności rolno-środowiskowe, płatności na rzecz klimatu: Większa elastyczność w umowach, umowy wspólne, w powiązaniu z odpowiednim kształceniem/informowaniem.

  • Rolnictwo ekologiczne: Nowy odrębny środek na rzecz większej widoczności.

  • Obszary z ograniczeniami naturalnymi i innymi określonymi ograniczeniami: Nowe określenie obszarów z ograniczeniami naturalnymi na podstawie ośmiu kryteriów biofizycznych. Państwa członkowskie zachowują elastyczność w zakresie wyznaczenia maksymalnie 10 proc. powierzchni rolnej jako obszary z określonymi ograniczeniami w celu ochrony lub poprawy środowiska.

  • Obszary górskie: W przypadku obszarów górskich i terenów rolniczych położonych powyżej szerokości geograficznej 62º N kwoty wsparcia mogą wynosić maksymalnie 300 euro na hektar (dotychczas 250 euro na hektar).

  • Współpraca: Poszerzony zakres możliwości wspierania współpracy w dziedzinie technologii, środowiska i handlu (np. realizacja projektów pilotażowych, wspólne programy ochrony środowiska, krótkie łańcuchy dostaw, rozwój rynków lokalnych).

  • Usługi podstawowe i odnowa wsi – Inwestycje w infrastrukturę szerokopasmową i energię odnawialną mogą wykraczać poza niewielką skalę.

  • Program LEADER: Pakiet startowy „Leader” w celu pomocy w zakładaniu grup „Leader” i opracowywaniu strategii. Wspieranie elastyczności w zakresie łączenia z innymi funduszami na poziomie lokalnym, tj. współpraca na linii miasto-wieś. Uwaga: program „Leader” jest obecnie stosowany jako wspólne podejście na rzecz rozwoju lokalnego przez społeczność w ramach wszystkich funduszy objętych zakresem wspólnych ram strategicznych (EFRR, EFS, Funduszu Spójności, EFMR, EFRROW).

  • Inne nowe elementy

Monitorowanie i ocena WPR: Przed końcem 2017 r. – a później co cztery lata – Komisja będzie przedstawiać sprawozdanie na temat wpływu WPR na trzy główne obszary priorytetowe: opłacalna produkcja żywności, zrównoważona gospodarka zasobami naturalnymi oraz zrównoważony rozwój terytorialny.

Uproszczenie kontroli: Wymogi w zakresie kontroli zostaną zminimalizowane w regionach, w których poprzednie kontrole wykazały dobre wyniki, tj. że odpowiednio stosuje się przepisy. Kontrole należy będzie jednak wzmocnić w regionach, w których stwierdza się problemy.

Przed końcem roku przedstawione zostaną odrębne wnioski dotyczące programu pomocy dla osób najbardziej potrzebujących (na okres po 2013 r.) oraz służące zapewnieniu pełnej przejrzystości w zakresie płatności bezpośrednich i innych dotacji w ramach WPR, przy uwzględnieniu wyroku trybunału z października 2010 r., w którym orzeczono, że obowiązujące zasady nie są zgodne z przepisami w zakresie ochrony danych osób fizycznych.

Dokumenty i informacje na temat wniosku dotyczącego reformy WPR są dostępne na stronie:

http://ec.europa.eu/agriculture/cap-post-2013/legal-proposals/index_en.htm


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website