Navigation path

Left navigation

Additional tools

MEMO/11/640

Bruksela, 28 września 2011 r.

Wspólne przepisy dotyczące podatku od transakcji finansowych – najczęściej zadawane pytania

(zob. również IP/11/1085)

1. Kontekst

Dlaczego Komisja zaproponowała nowy podatek dla sektora finansowego?

Z dwóch głównych powodów:

  • Sektor finansowy powinien ponieść należne mu koszty kryzysu, ponieważ od samego początku obecnego kryzysu korzysta on ze znacznego wsparcia finansowego ze strony rządów.

  • Wprowadzenie skoordynowanych ram na poziomie UE przyczyni się do utworzenia silniejszego wewnętrznego rynku usług finansowych poprzez zapobieganie zakłóceniom konkurencji oraz przeciwdziałanie ryzykownym transakcjom giełdowym. Będzie również stanowić również wyraźny sygnał na rzecz wprowadzenia takiego podatku na poziomie światowym.

Dlaczego podatek od transakcji finansowych jest potrzebny na poziomie UE?

Wprowadzenie zharmonizowanego podatku na poziomie UE jest konieczne, aby utworzyć silny rynek wewnętrzny usług finansowych. Podatek od transakcji finansowych umożliwi zapobieganie przypadkom uchylania się od opodatkowania, zapobieganie podwójnemu opodatkowaniu oraz minimalizację zakłócenia konkurencji na jednolitym rynku UE. Cel wniosku nie mógłby zostać osiągnięty w sposób wystarczający przez państwa członkowskie działające samodzielnie.

Czy istnieje poparcie dla wprowadzenia podatku od transakcji finansowych?

Tak. Zgodnie z wynikami ostatniego badania Eurobarometru 65 proc. obywateli Europy opowiada się za wprowadzeniem podatku od transakcji finansowych.

Czy usługi finansowe korzystają obecnie z preferencyjnych warunków w porównaniu z innymi sektorami?

Tak. W większości przypadków usługi finansowe są zwolnione z podatku VAT (ze względu na trudności w ustalaniu podstawy opodatkowania). Sytuacja ta prowadzi do zbyt niskiego opodatkowania usług finansowych.

Ponadto sektor finansowy osiąga bardzo wysokie marże zysku i cieszy się domyślną ochroną ze strony rządów w obecnej dobie kryzysu gospodarczego.

Dlaczego Komisja promuje wprowadzenie podatku od transakcji finansowych w skali światowej?

Podatek od transakcji finansowych jest konieczny jest nie tylko na poziomie unijnym, lecz również w skali światowej, ponieważ rynki finansowe są w coraz większym stopniu wzajemnie połączone i mają wymiar globalny. Dzięki wprowadzeniu podatku od transakcji finansowych w pierwszej kolejności na poziomie UE, Komisja uzyska argument przemawiający za wprowadzeniem takiego podatku w skali światowej w ramach G20.

Począwszy od 2009 r. Komisja kilkakrotnie omawiała wprowadzenie podatku od transakcji finansowych na forum grupy G-20 (w Pittsburghu i w Toronto). Przy wsparciu ze strony obecnej francuskiej prezydencji grupy G-20, wprowadzenie podatku od transakcji finansowych w skali światowej mogłoby zostać zaproponowane już na następnym szczycie G20 w Cannes, który odbędzie się w dniach 3 i 4 listopada.

2. Definicje

Czym jest podatek od transakcji finansowych?

Podatek od transakcji finansowych (ang. financial transaction tax, FTT) jest podatkiem nakładanym na transakcje finansowe, zwykle na bardzo niskim poziomie. Transakcja finansowa zachodzi w trakcie wymiany instrumentów finansowych między bankami lub innymi instytucjami finansowymi. Instrumenty finansowe będące przedmiotem transakcji obejmują papiery wartościowe, obligacje, akcje i instrumenty pochodne.

Nie obejmują one transakcji zwieranych zwykle przez banki detaliczne z klientami prywatnymi i firmami, chyba że dotyczą one sprzedaży lub kupna obligacji lub akcji.

Co jest instytucją finansową?

Aby zapobiec uchylaniu się od opodatkowania definicja instytucji finansowej we wniosku Komisji uwzględnia szereg instytucji i obejmuje przede wszystkim przedsiębiorstwa inwestycyjne, rynki regulowane, instytucje kredytowe, zakłady ubezpieczeń, przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania i ich menedżerów, alternatywne fundusze inwestycyjne (takie jak np. fundusze hedgingowe), firmy prowadzące leasing finansowy oraz spółki celowe.

Jaka jest różnica między transakcjami przeprowadzanymi na rynkach regulowanych a transakcjami przeprowadzanymi na rynkach pozagiełdowych?

Na rynkach instrumentów pochodnych wiele produktów jest przedmiotem obrotu w drodze transakcji giełdowych na rynkach regulowanych. Produkty będące przedmiotem obrotu na giełdzie muszą być znormalizowane w celu zapewnienia przejrzystości transakcji.

Produkty niestandardowe są przedmiotem obrotu na tzw. pozagiełdowych rynkach instrumentów pochodnych (ang. over-the-counter, OTC). Pozagiełdowe instrumenty pochodne mają mniej standardową strukturę i są przedmiotem obrotu dwustronnego (między dwiema stronami).

Czym jest zasada siedziby?

Podatek od transakcji finansowych będzie się opierał się na zasadzie miejsca siedziby dla celów podatkowych instytucji finansowej lub uczestnika transakcji. Opodatkowanie będzie mieć zatem miejsce w państwie członkowskim, w którym znajduje się siedziba instytucji finansowej uczestniczącej w transakcji. Zasada ta umożliwi zmniejszenie ryzyka delokalizacji, ponieważ o ile jednym z uczestników transakcji będzie podmiot mający siedzibę w UE, będzie ona zawsze podlegać opodatkowaniu, nawet w sytuacji gdy zostanie zrealizowana poza terytorium UE.

3. Jak będzie funkcjonował nowy podatek?

Kto będzie podlegał opodatkowaniu?

Głównymi podatnikami będą instytucje finansowe, które realizują transakcje finansowe, tzn. banki, fundusze inwestycyjne oraz inne instytucje finansowe, takie jak zakłady ubezpieczeń, maklerzy papierów wartościowych, fundusze emerytalne, przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe, alternatywne fundusze inwestycyjne (np. fundusze hedgingowe) itd.

Które transakcje zostaną objęte podatkiem?

Komisja zaproponowała, aby podatek był nakładany na wszystkie transakcje, których przedmiotem są instrumenty finansowe i które przeprowadzane są między instytucjami finansowymi, jeżeli uznaje się, że co najmniej jedna z instytucji finansowych ma siedzibę na terenie Unii Europejskiej. Wśród instrumentów finansowych podlegających opodatkowaniu znalazłyby się m.in. takie produkty jak akcje, obligacje, instrumenty pochodne i strukturyzowane produkty finansowe. To, czy transakcje będą przeprowadzane na rynkach regulowanych, czy tez poza nimi, nie będzie miało znaczenia – w obu przypadkach będą podlegać opodatkowaniu.

Które transakcje nie będą objęte proponowanym podatkiem?

We wniosku Komisji uwzględniono wyłącznie transakcje związane z instrumentami finansowymi. Oznacza to, że wszystkie transakcje, w których uczestniczą gospodarstwa domowe lub MŚP nie wchodzą w zakres opodatkowania. Przykładowo, podatkiem nie będą objęte kredyty mieszkaniowe, pożyczki bankowe zaciągane przez MŚP i wpłaty z tytułu umów ubezpieczeniowych. Opodatkowaniu również nie będą podlegały natychmiastowe transakcje wymiany walut oraz gromadzenie kapitału przez przedsiębiorstwa i organy publiczne, w tym np. przez publiczne banki rozwoju poprzez emisję obligacji i akcji na rynku pierwotnym.

Dlaczego Komisja zaproponowała bardzo szeroką podstawę opodatkowania?

Komisja zaproponowała, aby podatek od transakcji finansowych miał możliwie najszerszą podstawę opodatkowania w celu zmniejszenia ryzyka związanego z unikaniem zobowiązań podatkowych i przenoszeniem działalności do innych krajów. Podstawa opodatkowania byłaby określona na podstawie działalności w zakresie obrotu prowadzonej przez instytucje finansowe. Wśród objętych instrumentów finansowych znajdować się będą akcje, obligacje, ich substytuty oraz powiązane z nimi instrumenty pochodne.

Jakie zaproponowano stawki podatkowe?

W celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia zakłóceń na rynku, Komisja zaproponowała bardzo niską stawkę opodatkowania transakcji. Minimalna stawka podatku od obrotu obligacjami i akcjami ma wynosić 0,1 %, a w przypadku obrotu instrumentami pochodnymi 0,01 %. Państwa członkowskie będą miały możliwość wprowadzenia wyższych stawek. Do zapłaty podatku zobowiązana będzie każda ze stron uczestniczących w transakcji.

Dlaczego Komisja zaproponowała takie stawki podatkowe?

Komisja zaproponowała minimalne stawki podatkowe w celu zmniejszenia ryzyka związanego z przenoszeniem działalności instytucji finansowych do innych krajów oraz w celu zagwarantowania dochodów dla UE i państw członkowskich.

Jaki będzie zasięg geograficzny podatku?

Podatek będzie stosowany na terytorium 27 państw członkowskich Unii Europejskiej. Będzie miał zastosowanie do wszystkich transakcji finansowych. pod warunkiem że co najmniej jedna strona transakcji ma siedzibę w państwie członkowskim UE, a instytucja finansowa mająca siedzibę na terytorium tego państwa członkowskiego jest jedną ze stron transakcji.

W przypadku krajów UE, które stosują już krajowy podatek od transakcji finansowych, konieczne będzie zapewnienie jego zgodności z przepisami UE. Wszystkie kraje UE będą musiały przestrzegać minimalnych stawek podatkowych dla różnych rodzajów transakcji.

W jaki sposób podatek będzie nakładany na transakcje w praktyce?

Obie strony transakcji będą zobowiązane do zapłaty swojej części podatku w swoim kraju zamieszkania lub prowadzenia działalności bądź w kraju, który uznaje się za ich kraj zamieszkania lub prowadzenia działalności.

W jaki sposób tego rodzaju podatek będzie połączony z systemami podatkowymi państw członkowskich?

Belgia, Cypr, Finlandia, Francja, Grecja, Irlandia, Polska, Rumunia, Włochy i Zjednoczone Królestwo nakładają już własny podatek od transakcji finansowych. Kraje te być może będą musiały zmienić swoje przepisy krajowe w celu dostosowania ich do przepisów zaproponowanych przez Komisję. Oznacza to, że będą musiały zastosować minimalną stawkę i ujednolicić podstawę podatkowania zgodnie z przepisami UE dotyczącymi podatku od transakcji finansowych. Inne państwa członkowskie będą musiały wprowadzić podatek w formie zaproponowanej przez Komisję.

4. Dochody z podatku od transakcji finansowych

Do czego zostaną wykorzystane wpływy z podatku od transakcji finansowych?

Podobnie jak inne podatki, podatek od transakcji finansowych może przyczynić się do wzrostu środków dostępnych w ramach finansów publicznych, które są wydawane w interesie publicznym. W przypadku podatku od transakcji finansowych na poziomie UE część wpływów mogłaby trafić do budżetu UE, a część mogłaby zostać przeznaczona na wsparcie budżetów państw członkowskich. Chociaż ogólnie przyjęta praktyka dotycząca budżetu UE oraz budżetów krajowych zakłada, że wpływy z konkretnego podatku nie są przypisywane do określonej polityki, należy jednak zauważyć, że znaczna część budżetu UE przeznaczona jest na realizację celów związanych z zapewnieniem wzrostu gospodarczego i tworzeniem nowych miejsc pracy oraz z globalnymi wyzwaniami, takimi jak rozwój i zmiana klimatu.

W jaki sposób będą ściągane dochody z podatku?

Podatek będzie natychmiastowo wpłacany do państw członkowskich przez instytucje finansowe na podstawie zrealizowanych transakcji, przed potrąceniem i rozrachunkiem. Są to zwykle transakcje elektroniczne, w związku z czym podatek będzie płacony w dniu, w którym staje się należny. Jeżeli transakcja nie jest realizowana elektronicznie, podatek od transakcji finansowych będzie należny w ciągu trzech dni roboczych, tak aby umożliwić manualną realizację transakcji i jednocześnie zapobiec powstawaniu nieuzasadnionych korzyści związanych z przepływem pieniężnym.

Instytucje finansowe zobowiązane do zapłaty podatku od transakcji finansowych będą musiały składać organom podatkowym odpowiednie deklaracje. Państwa członkowskie będą musiały podjąć odpowiednie środki mające na celu zapobieganie uchylaniu się od opodatkowania. Środki te będą obejmować rejestrację instytucji finansowych, wprowadzenie procedur księgowych i sprawozdawczych w celu zapewnienia płatności, udostępnianie organom podatkowym odpowiednich danych dotyczących transakcji finansowych oraz kontrolę prawidłowej zapłaty podatku.

Czy istnieją oszacowania dotyczące ilości pieniędzy, którą przyniesie wprowadzenie podatku?

Przy założeniu stawki 0,1 % w przypadku obligacji i akcji oraz 0,01 % w przypadku innych rodzajów transakcji, takich jak obrót instrumentami pochodnymi, podatek mógłby przynieść ok. 57 mld euro rocznie.

Dlaczego Komisja proponuje wykorzystanie części dochodów osiąganych z podatku od transakcji finansowych jako przyszłych zasobów własnych w budżecie UE?

We wniosku dotyczącym przyszłych ram finansowych na lata 2014-2020 Komisja zaproponowała wprowadzenie dwóch nowych zasobów własnych: podatku od transakcji finansowych i unowocześnionego systemu poborów opartego na VAT. Nowy system zasobów własnych zarządzany przez Komisję stanie się bardziej sprawiedliwy, ponieważ cele polityki UE oraz środki finansowania jej działalności będą powiązane w bardziej przejrzysty sposób. Wprowadzenie podatku od transakcji finansowych umożliwi znaczne zmniejszenie składek państw członkowskich, a tym samym przyczyni się do konsolidacji fiskalnej w państwach członkowskich. Szacuje się, że do 2020 r. nowe zasoby własne mogą stanowić prawie połowę dochodów w budżecie UE, podczas gdy udział składek państw członkowskich opartych na DNB spadnie do poziomu stanowiącego około jedną trzecią tych dochodów (obecnie poziom ten wynosi ponad trzy czwarte) (IP/11/799, MEMO/11/468).

Kto na tym skorzysta i w jaki sposób?

Wszyscy obywatele i przedsiębiorstwa odniosą korzyści z wprowadzenia tego podatku, ponieważ zapewnione zostaną dodatkowe dochody publiczne, które będzie można wykorzystać w celu stymulowania wzrostu gospodarczego i dobrobytu w UE. Państwa członkowskie również odniosą korzyści z tego nowego źródła dochodów, zarówno w wyniku bezpośredniego wzmocnienia ich budżetów, jak i dzięki obniżeniu składek wnoszonych do budżetu UE.

Ponadto podatek od transakcji finansowych może stać się nowym zasobem własnym Unii Europejskiej, który będzie można wykorzystać w celu finansowania jej działań prowadzonych w różnych obszarach działania i z korzyścią dla wszystkich.

5. Zmniejszanie ryzyka

W jaki sposób wniosek przyczyni się do zmniejszenia ryzyka związanego z przeniesieniem obciążenia podatkowego na konsumentów?

Zgodnie z wnioskiem Komisji podatkiem objęte będą tylko transakcje, w których uczestniczą instytucje finansowe. Celem jest opodatkowanie sektora finansowego, a nie jego klientów. W zamierzeniu podatek obejmie 85 proc. transakcji między instytucjami finansowymi.

Jednakże gdyby gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa chciały dokonać zakupu lub sprzedaży produktów finansowych, instytucje finansowe będą mieć możliwość przeniesienia obciążenia podatkowego. Przykładowo, w przypadku zakupu akcji o wartości 10 000 EUR bank będzie mógł pobrać opłatę w wysokości 10 euro, która nie jest wygórowana.

Jakie ryzyko niesie ze sobą wprowadzenie takiego podatku? Jakie rozwiązania proponowane są w celu złagodzenia tego ryzyka?

Główne zagrożenia obejmują kwestie związane są z rozkładem ciężaru podatków (tj. kto ponosi ostateczne obciążenie podatkowe), przenoszenie działalności instytucji finansowych do innych krajów, zakłócenia gospodarcze i potencjalną utratę konkurencyjności. W celu złagodzenia tych zagrożeń wniosek przewiduje niskie stawki podatkowe (zróżnicowane według poszczególnych grup produktów), bardzo szeroką podstawę opodatkowania, odpowiednie kryteria określania geograficznego zasięgu podatku (opodatkowanie w miejscu siedziby instytucji finansowej) oraz harmonizację zakresu.

6. Kolejne działania

Jakie będą kolejne działania?

Po zaopiniowaniu wniosku przez Parlament Europejski musi on zostać poddany pod dyskusję państwom członkowskim podczas obrad Rady Ministrów UE, a następnie musi zostać przez nie jednomyślnie zatwierdzony. Jednocześnie Komisja przeanalizuje sposoby wprowadzenia podatku od transakcji finansowych w skali światowej, zwłaszcza we współpracy z międzynarodowymi partnerami w ramach grupy G20.

Kiedy proponowany podatek wejdzie w życie?

Zgodnie z wnioskiem Komisji podatek powinien zacząć obowiązywać od dnia 1 stycznia 2014 r., ale jest to uzależnione od przyjęcia wniosku przez Radę.


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website