Navigation path

Left navigation

Additional tools

MEMO/11/349

Βρυξέλλες, 27 Μαΐου 2011

Ερωτήσεις και απαντήσεις: Η καταπολέμηση του καπνίσματος στην ΕΕ

Ποιες επιπτώσεις έχει το κάπνισμα στην υγεία των πολιτών της ΕΕ;

Υπολογίζεται ότι περίπου 650 000 πολίτες της ΕΕ πεθαίνουν πρόωρα κάθε χρόνο λόγω του καπνίσματος.

Στον αριθμό αυτό περιλαμβάνονται και μη καπνιστές. Σύμφωνα με συντηρητικούς υπολογισμούς, 80 000 ενήλικες περίπου, μεταξύ των οποίων και 20 000 περίπου μη καπνιστές, πέθαναν στην ΕΕ των 15 το 2002, εξ αιτίας νόσων που προκλήθηκαν από την έκθεση στον καπνό τσιγάρων στο σπίτι και στη δουλειά.

Σχεδόν 13 εκατομμύρια άτομα στις 27 χώρες της ΕΕ υποφέρουν από μία ή περισσότερες από τις έξι κύριες κατηγορίες νόσων που συνδέονται με το κάπνισμα1. Πρόκειται για τις εξής:

1. Βρογχίτιδα και άλλες λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος

2. Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια

3. Εγκεφαλικό επεισόδιο, εμφράγματα, αρτηριακές αποφράξεις (ιδίως στα πόδια) και άλλες καρδιαγγειακές νόσοι

4. Άσθμα

5. Καρκίνος των πνευμόνων

6. Άλλοι καρκίνοι, όπως του παγκρέατος, του οισοφάγου και του στομαχιού

Ποιος κάνει τι για την καταπολέμηση του καπνίσματος στην ΕΕ;

Οι αρχές της ΕΕ και τα κράτη μέλη συνεργάζονται για την καταπολέμηση του καπνίσματος.

Ένας κεντρικός άξονας για την καταπολέμηση του καπνίσματος είναι η νομοθεσία της ΕΕ σχετικά με τα προϊόντα καπνού και τη διαφήμιση των τσιγάρων. Αυτοί οι νόμοι έχουν ως στόχο να συμβιβάσουν τους στόχους της εσωτερικής αγοράς με την ανάγκη να εξασφαλιστεί υψηλού επιπέδου προστασία της δημόσιας υγείας σε όλη την ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι επιφορτισμένη με την επιτήρηση της εφαρμογής αυτών των νόμων και με την υποβολή προτάσεων για τις αναγκαίες αναθεωρήσεις.

Η οδηγία για τα προϊόντα καπνού (2001) απαιτεί όλα τα προϊόντα καπνού που πωλούνται στην ΕΕ να φέρουν εμφανώς δύο μηνύματα προειδοποίησης: το πρώτο υποχρεωτικό μήνυμα προειδοποίησης είναι είτε «Το κάπνισμα σκοτώνει» είτε «Το κάπνισμα βλάπτει σοβαρά την υγεία σας και των άλλων γύρω σας». Η δεύτερη προειδοποίηση, που επιλέχθηκε από κατάλογο 14 μηνυμάτων, περιλαμβάνει το μήνυμα «Το κάπνισμα προκαλεί θανατηφόρο καρκίνο των πνευμόνων». Η οδηγία απαγορεύει επίσης τη χρήση παραπλανητικών όρων, όπως «light» (ελαφρά), «mild» (ήπια), ή «low tar» (χαμηλή περιεκτικότητα σε πίσσα), και υποχρεώνει τους κατασκευαστές να κοινοποιούν στα κράτη μέλη τα συστατικά που χρησιμοποιούν. Επιπλέον, απαγορεύει τα προϊόντα καπνού για μάσημα και ορίζει την ανώτατη περιεκτικότητα των τσιγάρων σε πίσσα, νικοτίνη και μονοξείδιο του άνθρακα.

Η οδηγία για τη διαφήμιση των προϊόντων καπνού (2003) απαγορεύει τη διασυνοριακή διαφήμιση προϊόντων καπνού στα έντυπα μέσα, στο ραδιόφωνο και στο διαδίκτυο. Επίσης, απαγορεύει τη χορηγία διασυνοριακών εκδηλώσεων. Επιπλέον, η διαφήμιση και η χορηγία των προϊόντων καπνού στην τηλεόραση έχουν ήδη απαγορευτεί από το 1989 και μετά.

Για άλλες πτυχές καταπολέμησης του καπνίσματος, όπως η πρόληψη, η παύση του καπνίσματος και το απαλλαγμένο από καπνό περιβάλλον, η αρμοδιότητα για την πρόβλεψη των κατάλληλων κανόνων και δομών ανήκει στα επιμέρους κράτη μέλη. Στους τομείς αυτούς, ο ρόλος της ΕΕ είναι να υποστηρίζει, να συμπληρώνει και να συντονίζει τις εθνικές προσπάθειες. Η ΕΕ υπέβαλε τις ακόλουθες συστάσεις στα κράτη μέλη:

Σύσταση του Συμβουλίου για την πρόληψη του καπνίσματος (2003), η οποία ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να ελέγχουν όλες τις μορφές διαφήμισης των προϊόντων καπνού και τις πωλήσεις σε ανήλικους, καθώς και να βελτιώσουν την ευαισθητοποίηση και την αγωγή σε θέματα υγείας.

Σύσταση του Συμβουλίου για περιβάλλον χωρίς καπνό (2009), που καλεί τα κράτη μέλη να εκδώσουν και να εφαρμόσουν νόμους για να προστατεύσουν τους πολίτες από την έκθεση στον καπνό τσιγάρων σε κλειστούς χώρους, θέσεις εργασίας και στα μέσα δημοσίων συγκοινωνιών. Επίσης, καλεί τα κράτη μέλη να βελτιώσουν τους νόμους απαγόρευσης του καπνίσματος με συνοδευτικά μέτρα για την προστασία των παιδιών, να ενθαρρύνουν τις προσπάθειες για το σταμάτημα του καπνίσματος και να προβάλλουν εικονογραφικές προειδοποιήσεις στα πακέτα τσιγάρων.

Ποιοι εθνικοί νόμοι για την απαγόρευση του καπνίσματος έχουν ήδη θεσπιστεί;

Μέχρι σήμερα, 15 κράτη μέλη έχουν νόμους που προστατεύουν του πολίτες από την έκθεση στον καπνό των τσιγάρων με συνεκτικό τρόπο.

Απόλυτη απαγόρευση του καπνίσματος σε όλους τους κλειστούς δημόσιους χώρους και στους χώρους εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των μπαρ και των εστιατορίων, εφαρμόζεται στην Ιρλανδία, στο ΗΒ, στην Ελλάδα, στην Ισπανία και στην Ουγγαρία. Η Ιταλία, η Σουηδία, η Μάλτα, η Λετονία, η Φινλανδία, η Σλοβενία, η Γαλλία, οι Κάτω Χώρες, η Κύπρος και Πολωνία έχουν θεσπίσει νομοθετικές ρυθμίσεις για την απαγόρευση του καπνίσματος σύμφωνα με τις οποίες, ωστόσο, επιτρέπεται το κάπνισμα σε ειδικά διαμορφωμένους κλειστούς χώρους.

Στα υπόλοιπα κράτη μέλη, οι νόμοι για την απαγόρευση του καπνίσματος περιέχουν εξαιρέσεις για ορισμένους δημόσιους χώρους, όπως τα μπαρ και τα εστιατόρια.

Η ισχύουσα νομοθεσία που προστατεύει τους πολίτες από τον καπνό τσιγάρων, ανά κράτος μέλος, διατίθεται εδώ: http://ec.europa.eu/health/tobacco/law/free_environments/index_en.htm

Για την προστασία της υγείας των πολιτών χρειάζεται η αποτελεσματική εφαρμογή αυτών των νόμων. Αν δεν εφαρμοστούν σωστά από τις εθνικές αρχές, ακόμα και οι πιο αυστηρές διατάξεις κατά του καπνίσματος δεν θα προσφέρουν προστασία από την έκθεση στον καπνό σε κλειστούς χώρους εργασίας και δημόσιους χώρους.

Ορισμένες χώρες έχουν επισπεύσει τις προσπάθειές τους να προσφέρουν στους πολίτες τους περιβάλλοντα χωρίς καπνό από την περυσινή παγκόσμια ημέρα κατά του καπνίσματος και μετά. Η Ουγγαρία, π.χ., εξέδωσε συνεκτική νομοθεσία κατά του καπνίσματος τον Απρίλιο του 2011. Το κάπνισμα θα απαγορευτεί σε όλους τους κλειστούς δημόσιους χώρους και χώρους εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των χώρων του κλάδου της φιλοξενίας και των μεταφορών από τον Ιανουάριο του 2012. Κάποιοι εξωτερικοί χώροι, όπως οι στάσεις λεωφορείων και οι παιδικές χαρές καλύπτονται επίσης σε ακτίνα πέντε μέτρων. Άλλο παράδειγμα είναι η Ισπανία, στην οποία τον Ιανουάριο του 2011 άρχισε να ισχύει νέος νόμος με τον οποίο επεκτάθηκε η απαγόρευση του καπνίσματος σε όλους τους δημόσιους χώρους, συμπεριλαμβανομένων των μπαρ, των εστιατορίων, των ντισκοτέκ, των χώρων διασκέδασης και των σταθμών των μέσων δημοσίων μεταφορών. Το κάπνισμα απαγορεύτηκε, επίσης, σε παιδικές χαρές και εξωτερικούς χώρους υγειονομικής περίθαλψης και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, εκτός από αυτούς που είναι αποκλειστικά αφιερωμένοι στην επιμόρφωση ενηλίκων. Στη Βαυαρία, ύστερα από σχετικό δημοψήφισμα τον Ιούλιο του 2010, τέθηκε σε ισχύ πλήρης απαγόρευση του καπνίσματος σε όλα τα μπαρ και τα εστιατόρια.

Επιπλέον, ο πρώτος εθνικός νόμος με στόχο να λήξει εντελώς η χρήση προϊόντων καπνού τέθηκε σε ισχύ στη Φινλανδία τον Σεπτέμβριο 2010, με διατάξεις που απαγορεύουν την προβολή των προϊόντων καπνού και όλων των μηχανημάτων πώλησης και την επέκταση των απαγορεύσεων του καπνίσματος σε εξωτερικούς χώρους και στα δωμάτια των ξενοδοχείων.

Υπάρχουν αποδείξεις για το αν οι πολιτικές κατά του καπνίσματος έχουν θετική επίδραση;

Υπάρχει απόδειξη ότι η απαγόρευση του καπνίσματος έχει θετικό αντίκτυπο στην υγεία μέσω της μείωσης της κατανάλωσης και της έκθεσης. Ενώ μπορεί να πάρει 20-30 έτη για να ολοκληρωθεί η εικόνα, η απόδειξη από τις χώρες που έχουν απαλλαγεί από το κάπνισμα είναι ενθαρρυντικές: η ποιότητα του αέρα στους εσωτερικούς χώρους βελτιώθηκε αισθητά από τότε που άρχισε να ισχύει η απαγόρευση του καπνίσματος, με μια μείωση κατά 83 % και 86 % των συγκεντρώσεων σωματιδίων στα μπαρ της Ιρλανδίαςi και της Σκωτίαςii αντιστοίχως. Η καλύτερη ποιότητα του αέρα οδήγησε σε αισθητή μείωση των καρδιακών εμφραγμάτων: 11 % λιγότερα στην Ιρλανδίαiii και Ιταλίαiv, μείωση κατά 17 % στη Σκωτίαv, και ακόμη μεγαλύτερες μειώσεις σε κάποιες περιοχές των ΗΠΑ.

Πολυάριθμες μελέτες έχουν δείξει επίσης σημαντικές βελτιώσεις στην υγεία του αναπνευστικού συστήματος των εργαζομένων στον τομέα της φιλοξενίας ως αποτέλεσμα των νόμων κατά του καπνίσματοςvi. Υπάρχουν επίσης εκθέσεις στις οποίες αναφέρεται ότι οι πολιτικές κατά του καπνίσματος συνέβαλαν στη μείωση της κατανάλωσης των προϊόντων καπνού και ενθάρρυναν τους καπνιστές να σταματήσουν το κάπνισμα.

Ποια είναι τα επόμενα βήματα για την καταπολέμηση του καπνίσματος;

Η Επιτροπή εξετάζει προς στιγμή να υποβάλει πρόταση το 2012 για την αναθεώρηση της οδηγίας για τα προϊόντα καπνού του 2001. Κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης που δρομολογήθηκε το περασμένο έτος και της ανάλυσης πιθανών επιλογών για αναθεώρηση στο πλαίσιο αξιολόγησης του αντίκτυπου, η οδηγία θα μπορούσε να ενισχύσει, με την προσαρμογή της στις διεθνείς δεσμεύσεις καταπολέμησης του καπνίσματος, νέες εξελίξεις στα προϊόντα καπνού και επιστημονικές προόδους. Πιθανά μέτρα που εξετάζονται προς στιγμή είναι:

  • Ρυθμιστικές λύσεις για την εξέταση νέων μη καπνιζόμενων προϊόντων καπνού, και προϊόντων νικοτίνης.

  • Καλύτερη ενημέρωση των καταναλωτών. Για παράδειγμα, μεγαλύτερες και διπλές εικονογραφικές προειδοποιήσεις, τυποποιημένη συσκευασία, πληροφορίες σχετικά με επιβλαβείς ουσίες.

  • Ρύθμιση των συστατικών των προϊόντων καπνού, ιδίως αυτών που καθιστούν τα προϊόντα καπνού πιο ελκυστικά και αντικείμενα εξάρτησης και προσελκύουν ειδικότερα νέους, όπως με γεύση βανίλιας ή φρούτων.

  • Αναθεώρηση των κανόνων σχετικά με τις πωλήσεις προϊόντων καπνού.

Υποστηρίζει η Επιτροπή τη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση όσον αφορά τους κινδύνους του καπνίσματος;

Ναι, η προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιλαμβάνει την παροχή βοήθειας στους ευρωπαίους πολίτες ώστε να κατανοήσουν ποιες επιπτώσεις έχει ο καπνός στην υγεία τους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, από το 2005 και μετά, η Επιτροπή χρηματοδοτεί εκστρατείες για την αύξηση της ευαισθητοποίησης σε όλη την ΕΕ.

Η εκστρατεία «HELP», η οποία πραγματοποιήθηκε από το 2005 έως το 2010, επικεντρώθηκε στην πρόληψη του καπνίσματος στους νέους.

Στις επόμενες εβδομάδες η Επιτροπή θα ξεκινήσει νέα εκστρατεία με τίτλο: «Οι πρώην καπνιστές είναι ασταμάτητοι». Ο σκοπός αυτής της εκστρατείας είναι να ενθαρρύνει τους νέους ενηλίκους στην ομάδα ηλικίας 25 έως 34 να σταματήσουν το κάπνισμα. Η ομάδα αυτή εκπροσωπεί περίπου 145 εκατομμύρια πολίτες της ΕΕ. Η νέα εκστρατεία θα μετατοπίσει το επίκεντρο από τους κινδύνους του καπνίσματος στα πλεονεκτήματα που έχει το σταμάτημα του καπνίσματος, χρησιμοποιώντας πρώην καπνιστές και τα επιτεύγματά τους ώστε να αποτελέσουν παραδείγματα προς μίμηση.

Ποιος είναι ο ρόλος της ΕΕ στον τομέα της καταπολέμησης του καπνίσματος σε διεθνές επίπεδο;

Η ΕΕ διαδραματίζει ενεργό ρόλο στην καταπολέμηση του καπνίσματος σε παγκόσμιο επίπεδο. Ήταν ο κινητήριος μοχλός για τη σύμβαση-πλαίσιο για την καταπολέμηση του καπνίσματος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας η οποία άρχισε να ισχύει στις 27 Φεβρουαρίου 2005. Η σύμβαση αυτή είναι η πρώτη δεσμευτική παγκόσμια συνθήκη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Μέχρι σήμερα περιλαμβάνει 172 μέρη, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και 26 κρατών μελών της ΕΕvii.

Η σύμβαση-πλαίσιο παρέχει ένα διεθνικό ρυθμιστικό πλαίσιο για την καταπολέμηση του καπνίσματος. Περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με τη συσκευασία και την επισήμανση, τη διαφήμιση, την προώθηση και τη χορηγία, την προστασία από την έκθεση στον καπνό, τη ρύθμιση του περιεχόμενου του καπνού, παράνομο εμπόριο, τιμολόγηση και φορολογικά μέτρα και υποστήριξη για οικονομικά βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις για τους καλλιεργητές καπνού.

1 :

Πηγή: η μελέτη «ASPECT»: http://ec.europa.eu/health/ph_determinants/life_style/Tobacco/Documents/tobacco_fr_en.pdf

i :

Secondhand smoke exposure and risk following the Irish smoking ban: an assessment of salivary nicotine concentrations in hotel workers and air nicotine levels in bars, M Mulcahy et al. Tob Control 2005;14:384-388 doi:10.1136/tc.2005.011635

ii :

Secondhand smoke levels in Scottish pubs: the effect of smoke-free legislation, Semple et al. Tob Control 2007;16:127-132 doi:10.1136/tc.2006.018119

iii :

http://www.independent.ie/national-news/fall-in-heart-attacks-as-smoking-ban-takes-full-effect-1071344.html

iv :

Effect of the Italian Smoking Ban on Population Rates of Acute Coronary Events, G Cesaroni et al. Circulation published February 11, 2008, doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.107.72988

v :

International review of the health and economic impact of the regulation of smoking in public places, A Ludbrook et al. (2005) Edinburgh. NHS Health Scotland

vi :

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις μελέτες , βλέπε το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής: έγγραφο που συνοδεύει την πρόταση σύστασης του Συμβουλίου για ένα περιβάλλον χωρίς καπνό ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ. {COM(2009) 328 τελικό} {SEC(2009) 894}.

vii :

Όλα τα κράτη μέλη εκτός της Τσεχικής Δημοκρατίας


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website