Navigation path

Left navigation

Additional tools

ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Οι μεταφορές το 2050: μείζονες προκλήσεις και κυριότερα μέτρα

European Commission - MEMO/11/197   28/03/2011

Other available languages: EN FR DE DA ES NL IT SV PT FI CS ET HU LT LV MT PL SK SL BG RO

ΣΗΜΕΙΩΜΑ/11/97

Bρυξέλλες, 28 Mαρτίου 2011

ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Οι μεταφορές το 2050: μείζονες προκλήσεις και κυριότερα μέτρα

Γιατί έχουν σημασία

Οι μεταφορές είναι θεμελιώδους σημασίας για την οικονομία και την κοινωνία μας. Η κινητικότητα είναι ζωτική για την οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση. Στις μεταφορές απασχολούνται απευθείας περισσότερα από 10 εκατομμύρια άτομα, ο δε κλάδος αντιπροσωπεύει περίπου το 5% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ). Τα αποτελεσματικά συστήματα μεταφορών διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην ικανότητα των ευρωπαϊκών εταιρειών να ανταγωνίζονται μέσα σε μια παγκόσμια οικονομία. Οι πτυχές της εφοδιαστικής, όπως οι μεταφορές και η αποθήκευση, αντιπροσωπεύουν για τις ευρωπαϊκές εταιρείες το 10-15% του κόστους του τελικού προϊόντος. Η ποιότητα εξυπηρέτησης στις μεταφορές επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα διαβίωσης. Το 13,2% του προϋπολογισμού κάθε νοικοκυριού δαπανάται κατά μέσο όρο σε μεταφορά αγαθών και υπηρεσίες μεταφορών.

Mείζονες προκλήσεις

Η κινητικότητα θα αυξηθεί. Οι ευρωπαϊκές μεταφορές βρίσκονται όμως μπροστά σε ένα σταυροδρόμι. Το σύστημα μεταφορών μας αντιμετωπίζει μείζονες προκλήσεις:

  • Το πετρέλαιο, το οποίο παράγεται σε ασταθείς περιοχές του κόσμου, θα καταστεί όλο και πιο δυσεύρετο τις επόμενες δεκαετίες. Η τιμή του πετρελαίου το 2050 προβλέπεται ότι θα έχει υπερδιπλασιασθεί ως προς τις τιμές του 2005 (59 $/βαρέλι το 2005). Τα γεγονότα σήμερα δείχνουν την εξαιρετική ρευστότητα της τιμής του πετρελαίου.

  • Οι μεταφορές έχουν καταστεί ενεργειακά πιο αποδοτικές, εξαρτώνται όμως από το πετρέλαιο σε ποσοστό 96%.

  • Ο κυκλοφοριακός φόρτος κοστίζει κάθε χρόνο στην Ευρώπη περίπου 1% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ).

  • Χρειάζεται δραστική μείωση των εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων σε παγκόσμιο επίπεδο, με στόχο να περιορισθεί σε 2ºC η αύξηση της θερμοκρασίας λόγω κλιματικής αλλαγής. Συνολικά, μέχρι το 2050, η ΕΕ πρέπει να έχει μειώσει τις εκπομπές της κατά 80-95% ως προς τα επίπεδα του 1990 για να επιτύχει τον στόχο αυτό.

  • Ο κυκλοφοριακός φόρτος, τόσο στην ξηρά όσο και στον αέρα, συνιστά μεγάλο πρόβλημα. Προβλέπεται ότι οι εμπορευματικές μεταφορές θα αυξηθούν ως προς το 2005 κατά περίπου 40% το 2030 και κατά τι περισσότερο από 80% έως το 2050. Η επιβατική κίνηση θα αυξηθεί κατά τι λιγότερο σε σύγκριση με την εμπορευματική: 34% έως το 2030 και 51% έως το 2050.

  • Οι υποδομές έχουν αναπτυχθεί άνισα στο δυτικό και το ανατολικό μέρος της ΕΕ. Στα νέα κράτη μέλη υπάρχουν σήμερα περίπου 4 800 km αυτοκινητοδρόμων, δεν προγραμματίζονται δε σιδηροδρομικές γραμμές υψηλής ταχύτητας· οι συμβατικές σιδηροδρομικές γραμμές είναι συχνά σε κακή κατάσταση.

  • Ο τομέας των μεταφορών στην ΕΕ αντιμετωπίζει αυξανόμενο ανταγωνισμό στις γρήγορα αναπτυσσόμενες παγκόσμιες αγορές μεταφορών.

Για μια ολοκληρωμένη εικόνα των κύριων στατιστικών στις μεταφορές βλ.: Οι μεταφορές το 2050: 50 γεγονότα και αριθμητικά στοιχεία.

Οι μεταφορές το 2050: κυριότερα μέτρα

Η στρατηγική που περιγράφεται στην έκθεση «Οι μεταφορές το 2050: Χάρτης πορείας προς έναν Ενιαίο Ευρωπαϊκό Χώρο Μεταφορών» σκοπό έχει να επέλθουν διαρθρωτικές αλλαγές που θα αναμορφώσουν τον τομέα των μεταφορών. Περιλαμβάνει κύρια μέτρα για τα επόμενα χρόνια (2011-2014), μεταξύ των οποίων είναι:

  • Η μείζων επανεξέταση του ρυθμιστικού πλαισίου για τους σιδηροδρόμους (δέσμη μέτρων για τους σιδηροδρόμους 2012/2013). Επίκεντρο του χάρτη πορείας «Οι μεταφορές το 2050» είναι η ανάγκη αναμόρφωσης του σιδηροδρομικού τομέα με σκοπό να καταστεί πιο ελκυστικός και να καταφέρει να αυξήσει πολύ σημαντικά το μερίδιό του στην αγορά επιβατικών και εμπορευματικών μεταφορών μεσαίων αποστάσεων (>300 km) έως το 2050. Παράλληλα, στόχος είναι να τριπλασιασθεί έως το 2030 το μήκος του σιδηροδρομικού δικτύου υψηλής ταχύτητας. Όλα αυτά προϋποθέτουν μεγάλες αλλαγές στο ρυθμιστικό πλαίσιο για τους σιδηροδρόμους μεταξύ των οποίων άνοιγμα των εσωτερικών επιβατικών μεταφορών, καθιέρωση ενιαίων διαχειριστικών δομών για τους σιδηροδρομικούς εμπορευματικών διαδρόμους· διαρθρωτικό διαχωρισμό των διαχειριστών υποδομών από τους παρόχους υπηρεσιών· καθώς και βελτίωση του ρυθμιστικού περιβάλλοντος ώστε οι σιδηρόδρομοι να καταστούν ελκυστικότεροι για επενδύσεις από τον ιδιωτικό τομέα. Η Επιτροπή θα υποβάλει το 2012-2013 φιλόδοξη δέσμη νομοθετικών πρωτοβουλιών για τον σιδηροδρομικό τομέα.

  • Ένα κεντρικό δίκτυο στρατηγικών υποδομών είναι βασικό για τη δημιουργία ενός πραγματικά Ενιαίου Ευρωπαϊκού Χώρου Μεταφορών. Η Επιτροπή θα υποβάλει το 2011 νέες προτάσεις για ένα κεντρικό ευρωπαϊκό «πολυτροπικό» δίκτυο (δημοσίευση κατευθυντηρίων γραμμών για το διευρωπαϊκό δίκτυο ΔΕΔ-Μ, χάρτες και προτάσεις χρηματοδότησης). Η ΕΕ θα παρέχει χρηματοδότηση μέσω ενός ενιαίου πλαισίου για να αξιοποιηθούν ορθώς τα κονδύλια για τα ΔΕΔ-Μ, το ταμείο συνοχής και τα διαρθρωτικά ταμεία. Προϋπόθεση για τη χρηματοδότηση θα είναι η εστίαση σε προτεραιότητες της ΕΕ και η υιοθέτηση νέων τεχνολογιών (πρατήρια επαναφόρτισης/τροφοδοσίας σε καύσιμα για νέα οχήματα, νέα τεχνολογία διαχείρισης της κυκλοφορίας).

  • Η δημιουργία ενός πλήρως λειτουργικού πολυτροπικού δικτύου απαιτεί την εξάλειψη των σημείων συμφόρησης και των εμποδίων σε άλλα κύρια μέρη του δικτύου, ιδίως με δέσμη μέτρων για τις αερομεταφορές για να βελτιωθεί και η απόδοση και η χωρητικότητα των αερολιμένων (2011), ανακοίνωση για την εσωτερική ναυσιπλοΐα (2011) ώστε να αρθούν τα εμπόδια και να βελτιωθεί η απόδοση της εσωτερικής ναυσιπλοΐας, καθώς και με πρωτοβουλία για την ηλεκτρονική ναυτιλία (2011) για την άρση της γραφειοκρατίας και την ευφυή ναυτιλία – στο πλαίσιο της δημιουργίας μιας αυθεντικής περιοχής «Γαλάζια Ζώνη», χωρίς εμπόδια, για τη ναυτιλία. Η Επιτροπή θα εργασθεί επίσης για την άρση των περιορισμών στις οδικές ενδομεταφορές (2012-2013).

  • Η δημιουργία δίκαιου χρηματοοικονομικού περιβάλλοντος: νέα προσέγγιση των τελών στις μεταφορές. Τα τέλη αυτά πρέπει να αναμορφωθούν προς την κατεύθυνση της ευρύτερης εφαρμογής των αρχών «ο ρυπαίνων πληρώνει» και «ο χρήστης πληρώνει». Στα κυριότερα μέτρα για τα επόμενα χρόνια περιλαμβάνονται:

  • Δημοσίευση κατευθυντηρίων γραμμών για την επιβολή τελών υποδομής στα επιβατικά αυτοκίνητα (2012). Σε ένα δεύτερο στάδιο, πρόταση για την εσωτερίκευση του κόστους για όλα τα οδικά οχήματα (εξαιρουμένων εκείνων που καλύπτονται από την ευρωβινιέτα) ώστε να καλυφθεί το κόστος των υποδομών, καθώς και το κοινωνικό κόστος της συμφόρησης, το CO2 (εφόσον δεν περιληφθεί στην φορολόγηση των καυσίμων), η τοπική ρύπανση, ο θόρυβος και τα ατυχήματα. Τα κράτη μέλη θα είναι ελεύθερα να αποφασίσουν εάν θα εφαρμόσουν τα τέλη αυτά, όσα όμως το αποφασίσουν θα μπορούν να το πράξουν εντός κοινού πλαισίου της ΕΕ.

  • Εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους σε άλλους τρόπους μεταφοράς.

  • Εξασφάλιση σταθερής χρηματοδότησης των μεταφορών, με την εφαρμογή της αρχής διάθεσης των εσόδων που συλλέγονται από τους χρήστες των μεταφορών για την ανάπτυξη ενός ενοποιημένου και αποδοτικού δικτύου (π.χ. ποσοστό των τελών από τις μεταφορές πρέπει να επανεπενδύεται στις μεταφορές για να εξασφαλισθεί η αναγκαία χρηματοδότηση σε ποιοτικές υποδομές μεταφορών).

  • Σταδιακή εφαρμογή ευρωπαϊκών ηλεκτρονικών συστημάτων διοδίων, π.χ. από τον Οκτώβριο του 2012 θα υπάρχει ευρωπαϊκή υπηρεσία τηλεδιοδίων για φορτηγά, και δύο χρόνια αργότερα για όλα τα οχήματα, και εξασφάλιση ότι οι οδηγοί φορτηγών θα μπορούν να πληρώνουν διαφορετικά διόδια ηλεκτρονικά για τη χρήση αυτοκινητοδρόμων και μέσω ενός και μόνον παρόχου υπηρεσιών για όλη την Ευρώπη. Έτσι θα είναι δυνατόν να αντικατασταθούν τα πολλά και διάφορα συστήματα που χρησιμοποιούνται σήμερα σε 21 κράτη μέλη που εφαρμόζουν οδικά διόδια. Πρόκειται για την ίδια αρχή με την κινητή τηλεφωνία – η χρέωση επιστρέφει στην εθνική εταιρεία/αρχή τηλεφωνίας οπουδήποτε βρίσκεστε στην Ευρώπη. Με τα τηλεδιόδια, τα τέλη μπορούν να προσαρμόζονται εύκολα σε μεταβαλλόμενες συνθήκες (ώρες αιχμής, πιο ρυπογόνα οχήματα).

  • Ενωσιακό στρατηγικό σχέδιο τεχνολογικών συστημάτων μεταφορών (2011). Η έρευνα και η αποτελεσματική καθιέρωση νέων τεχνολογιών είναι καίριας σημασίας για τη μείωση των εκπομπών από τις μεταφορές στην ΕΕ όπως και στον υπόλοιπο κόσμο, για τις πόλεις, τις υπεραστικές μεταφορές και τις μεταφορές μεγάλων αποστάσεων. Το 2011, το στρατηγικό σχέδιο τεχνολογικών συστημάτων μεταφορών θα αποτελέσει μείζονα πρωτοβουλία για την ανασυγκρότηση/επανεστίαση των προσπαθειών έρευνας και ανάπτυξης στην Ευρώπη.

  • Προτεραιότητα θα έχει η παραγωγή καθαρών, ασφαλών και αθόρυβων οχημάτων σε όλους τους τρόπους μεταφοράς – από τα οδικά οχήματα έως τα πλοία, τις φορτηγίδες, το τροχαίο υλικό και τα αεροπλάνα. Στα κυριότερα πεδία θα περιληφθούν: εναλλακτικά καύσιμα, νέα υλικά, νέα συστήματα πρόωσης και εργαλεία πληροφορικής και διαχείρισης για τον χειρισμό και την ενοποίηση σύνθετων συστημάτων μεταφοράς. Tο στρατηγικό σχέδιο τεχνολογικών συστημάτων μεταφορών θα καθορίσει πού θέλουμε να συγκεντρώσουμε τα κονδύλια για την έρευνα, ποια πρέπει να είναι η στρατηγική καθιέρωσης για την παροχή κινήτρων/προώθησης νέων τεχνολογιών στην αγορά, πώς θα καταρτισθούν τα αναγκαία ενωσιακά πρότυπα ώστε να εξασφαλισθεί συνεκτική προώθηση ανά την Ευρώπη.

  • Στο πλαίσιο του συνολικού στρατηγικού σχεδίου τεχνολογικών συστημάτων μεταφορών, η Επιτροπή θα δημοσιεύσει το 2012 στρατηγική για συστήματα καθαρών μεταφορών, με περισσότερο λεπτομερή μέτρα για την παροχή κινήτρων και τη διευκόλυνση καθιέρωσης των καθαρών οχημάτων, και για την κατάρτιση, σε κλίμακα ΕΕ, προτύπων για την καθιέρωση καθαρών οχημάτων – π.χ. κανόνες για τη διαλειτουργικότητα των υποδομών χρέωσης τελών, κατευθυντήριες γραμμές και πρότυπα για τις υποδομές ανεφοδιασμού με καύσιμα.

  • Τρίπτυχη στρατηγική για τις μεταφορές στις πόλεις. Καίριο μέρος της στρατηγικής για τις μεταφορές το 2050 είναι να κινηθούμε προς τον στόχο να καταργηθούν σταδιακά στις πόλεις, έως το 2050, τα αυτοκίνητα που κινούνται με συμβατικά καύσιμα – με στροφή προς τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα στις πόλεις, τα αυτοκίνητα που λειτουργούν με υδρογόνο, τα υβριδικά αυτοκίνητα, τις δημόσιες συγκοινωνίες, και προς την πεζοπορία ή την ποδηλασία. Μεγάλο μέρος της αρμοδιότητας για τις μεταφορές στις πόλεις επαφίεται στα κράτη μέλη, και θα εναπόκειται στην κάθε πόλη να αποφασίσει τον συνδυασμό μεταφορών που είναι κατάλληλος για την περιοχή της. Ωστόσο, για να ευνοηθεί η στροφή προς καθαρότερες μεταφορές στις πόλεις, η Επιτροπή:

  • Θα εισαγάγει διαδικασίες και χρηματοδοτική συνδρομή για εκθέσεις ελέγχου της αστικής κινητικότητας και σχέδια αστικής κινητικότητας, σε εθελοντική βάση. Θα εξετάσει τις δυνατότητες σύνδεσης του Περιφερειακού Ταμείου και του Ταμείου Συνοχής με πόλεις και περιφέρειες που έχουν υποβάλει σχέδια αστικής κινητικότητας.

  • Η Επιτροπή θα υποβάλει προτάσεις για ένα ενωσιακό πλαίσιο καθεστώτων χρέωσης του χρήστη αστικών οδών και περιορισμού της πρόσβασης στις αστικές οδούς, για τα ολοένα και περισσότερα κράτη μέλη που επιθυμούν τη χρήση καθεστώτων χρέωσης με σκοπό τον μετριασμό της συμφόρησης και την αλλαγή των μοντέλων μεταφοράς στις πόλεις. Έτσι θα εξασφαλισθεί ότι τα διαφορετικά καθεστώτα θα λειτουργούν μέσα σε ένα συνεκτικό πλαίσιο σε όλη την ΕΕ και ότι δεν θα εισάγουν διακρίσεις.

  • Όσον αφορά τις τεχνολογικές λύσεις για καθαρά οχήματα, καμία πόλη δεν μπορεί να ενεργήσει μόνη της. Εν προκειμένω, η ΕΕ θα εστιάσει τις προσπάθειες έρευνας, θα εισάγει την εξάπλωση ενωσιακών στρατηγικών και ορθούς όρους αγοράς για να διευκολυνθεί η διάδοση νέων καθαρότερων οχημάτων στις πόλεις – η μετάβαση σε καθαρά επιβατικά αυτοκίνητα αποτελεί μείζονα προτεραιότητα για το στρατηγικό σχέδιο τεχνολογικών συστημάτων μεταφορών (2011).

  • Για τους τρόπους μεταφοράς μεγάλων αποστάσεων, όπου θα εξακολουθήσουν να κυριαρχούν οι αεροπορικές και οι θαλάσσιες μετακινήσεις, θα υπάρξει εστίαση στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας και στη μείωση των εκπομπών με:

  • Πλήρη εκσυγχρονισμό του ευρωπαϊκού συστήματος ελέγχου της εναέριας κυκλοφορίας (SESAR1) έως το 2020, ο οποίος θα οδηγήσει στον ευρωπαϊκό ενιαίο ουρανό με βραχύτερες και ασφαλέστερες αεροπορικές μετακινήσεις και μεγαλύτερη χωρητικότητα. Σε ένα πρώτο στάδιο, έως τα τέλη του 2012 θα δημιουργηθούν τα λειτουργικά τμήματα εναερίου χώρου με τη συνεργασία των κρατών μελών. Ο ενιαίος ουρανός θα επιφέρει από μόνος του επιβράχυνση των αεροπορικών ταξιδίων κατά 10% και ταυτόχρονα σημαντική μείωση των εκπομπών και της κατανάλωσης καυσίμων.

  • Παρεμφερείς μεγάλες βελτιώσεις στη διαχείριση της κυκλοφορίας είναι ζωτικές για τη γενικότερη βελτίωση της απόδοσης και της μείωσης εκπομπών σε όλους τους τρόπους μεταφοράς. Αυτό σημαίνει εξάπλωση προηγμένων συστημάτων διαχείρισης των χερσαίων και των πλωτών μεταφορών (ERTMS, ITS, RIS, Safeseanet και LRIT).

  • Στα κυριότερα μέτρα για την αεροπορία και τη ναυτιλία περιλαμβάνονται: η καθιέρωση καθαρών κινητήρων, ο σχεδιασμός και η στροφή προς βιώσιμα καύσιμα (βλ. στρατηγικό σχέδιο τεχνολογικών συστημάτων μεταφορών)· έως το 2020 ολοκλήρωση του Κοινού Ευρωπαϊκού Αεροπορικού Χώρου με 58 χώρες και 1 δισεκατομμύριο κατοίκους· καθώς και συνεργασία με διεθνείς εταίρους και σε διεθνείς οργανισμούς, όπως η ΔΟΠΑ (Διεθνής Οργάνωση Πολιτικής Αεροπορίας) και ο ΔΝΟ (Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός) για να προωθηθούν η ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης και οι στόχοι για το κλίμα σε παγκόσμιο επίπεδο.

  • Ειδικότερα στη ναυτιλία, ο στόχος μείωσης των εκπομπών τουλάχιστον κατά 40% από τα καύσιμα εφοδιασμού ποντοπόρων πλοίων μπορεί να επιτευχθεί με επιχειρησιακά μέτρα, τεχνικά μέτρα, μεταξύ των οποίων ο σχεδιασμός των νέων πλοίων, και με καύσιμα χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Επειδή η ναυτιλία έχει διεθνή χαρακτήρα, η επεξεργασία των μέτρων αυτών πρέπει να γίνει στο διεθνές πλαίσιο του ΔΝΟ ώστε τα μέτρα να καταστούν αποτελεσματικά.

  • Μεγάλη ώθηση στον σχεδιασμό πολυτροπικής μετακίνησης και ενοποιημένης έκδοσης εισιτηρίων. Ο Ενιαίος Ευρωπαϊκός Χώρος Μεταφορών εξαρτάται από την ύπαρξη πανευρωπαϊκών αποτελεσματικών και διαλειτουργικών συστημάτων για τον σχεδιασμό πολυτροπικής μετακίνησης και ενοποιημένης έκδοσης εισιτηρίων.

  • Βραχυπρόθεσμα, θα χρειασθεί να προωθηθούν τα αναγκαία ενωσιακά μέτρα για να διευκολυνθεί ο σχεδιασμός πολυτροπικών ολοκληρωμένων μετακινήσεων, αρχής γενομένης από τα αναγκαία κύρια πρότυπα για να ευνοηθεί ο σχεδιασμός σιδηροδρομικής μετακίνησης στην ΕΕ (2012), καθώς και τα αναγκαία νομοθετικά μέτρα για να εξασφαλισθεί στους παρόχους υπηρεσιών πρόσβαση σε πληροφορίες μετακίνησης και κυκλοφορίας σε πραγματικό χρόνο.

Οι υψηλής ποιότητας μεταφορές σε όλους τους τομείς εξαρτώνται από την παγίωση και την επιβολή της νομοθεσίας για τα δικαιώματα των επιβατών σε όλους τους τρόπους μεταφοράς. Μετά την ολοκλήρωση του νομοθετικού πλαισίου για τα δικαιώματα των επιβατών σε όλους τους τρόπους μεταφοράς, η Επιτροπή θα δημοσιεύσει εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή των δικαιωμάτων αυτών και αργότερα το 2011 θα προτείνει κατευθυντήριες γραμμές για την κοινή ερμηνεία των δικαιωμάτων των επιβατών σε όλους τους τρόπους μεταφοράς.

Ο ανωτέρω κατάλογος δεν είναι διεξοδικός αλλά σκοπό έχει να αναδείξει ορισμένα από τα κυριότερα μέτρα που θα ληφθούν κατά την περίοδο 2011-2014 για να εισαχθούν οι μείζονες διαρθρωτικές αλλαγές που είναι αναγκαίες για τη δημιουργία του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Χώρου Μεταφορών.

Πλήρης κατάλογος των μέτρων σε περισσότερα από 40 πεδία οδικών, σιδηροδρομικών, αεροπορικών , θαλάσσιων και εσωτερικών πλωτών μεταφορών – μέσω της εσωτερικής αγοράς, της καινοτομίας και των υποδομών – διατίθεται στην ιστοσελίδα http://ec.europa.eu/transport/index_en.htm.

1 :

Ενιαίος Ευρωπαϊκός Ουρανός Έρευνα στη Διαχείριση της Εναέριας Κυκλοφορίας, βλ. http://ec.europa.eu/transport/air/sesar/sesar_en.htm.


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website