Navigation path

Left navigation

Additional tools

MEMO/10/325

Bruksela, dnia 13 lipca 2010 r.

Nowe podejście UE w zakresie upraw GMO – pytania i odpowiedzi

Dlaczego Komisja postanowiła przyjąć pakiet legislacyjny w sprawie GMO? Co wchodzi w jego zakres?

W marcu 2010 r. Komisja Europejska zapowiedziała, że jeszcze przed letnią przerwą wakacyjną przedstawi wniosek dotyczący środków, które połączą oparty na podstawach naukowych unijny system zatwierdzania ze swobodą decydowania przez państwa członkowskie o uprawie organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO). Spełnieniem tej zapowiedzi jest przyjęty dziś pakiet legislacyjny, zgodny ze stanowiskiem zawartym w założeniach politycznych przedstawionych we wrześniu 2009 r. przez przewodniczącego Barroso.

Co to są „środki dotyczące współistnienia upraw” i co zmienia nowe zalecenie w sprawie współistnienia upraw?

Celem środków dotyczących współistnienia organizmów niezmodyfikowanych genetycznie i GMO na terenach uprawy tych ostatnich jest uniknięcie niezamierzonego wprowadzania GMO do innych produktów, zapobieganie potencjalnym stratom ekonomicznym oraz skutkom, jakie mogą mieć śladowe ilości materiału pochodzącego z roślin zmodyfikowanych genetycznie w roślinach niezmodyfikowanych, a pochodzących z upraw konwencjonalnych i ekologicznych.

Jak pokazują doświadczenia zebrane w ostatnich latach, państwa członkowskie potrzebują większej elastyczności, pozwalającej im uwzględniać specyficzne uwarunkowania lokalne, regionalne i krajowe przy określaniu środków z zakresu organizacji upraw – GMO, konwencjonalnych i ekologicznych.

W nowym zaleceniu w sprawie współistnienia upraw uwzględniono możliwość przyjmowania przez państwa członkowskie środków służących zapobieganiu niezamierzonemu wprowadzaniu GMO do innych produktów w ilości poniżej progu znakowania wynoszącego 0,9%. W przypadku gdy środki dotyczące współistnienia upraw okażą się niewystarczające i nie będą w stanie zapobiec niezamierzonej obecności GMO w uprawach konwencjonalnych i ekologicznych, państwa członkowskie mogą wprowadzić na znacznej części swojego terytorium ograniczenie uprawy GMO. Tego rodzaju restrykcje muszą być współmierne w stosunku do zamierzonego celu (jakim jest ochrona określonych potrzeb rolnictwa konwencjonalnego czy ekologicznego).

W 2009 r. Komisja opublikowała drugie sprawozdanie dotyczące krajowych strategii w zakresie współistnienia upraw GMO z rolnictwem konwencjonalnym i ekologicznym. Ze sprawozdania tego wynika, że przepisy dotyczące współistnienia upraw przyjęło piętnaście państw członkowskich, a kolejne trzy przekazały Komisji projekty aktów prawnych.

Najlepsze praktyki w zakresie współistnienia upraw opracowuje wspólnie z państwami członkowskimi Europejskie Biuro ds. Współistnienia Upraw (European Coexistence Bureau – ECoB). W praktykach tych brana jest pod uwagę elastyczność, jakiej państwa członkowskie potrzebują dla odpowiedniego uwzględnienia swych uwarunkowań lokalnych i regionalnych.

Więcej informacji na temat ECoB: http://ecob.jrc.ec.europa.eu/

Jak wygląda aktualnie procedura zatwierdzania upraw GMO?

Na uprawę roślin zmodyfikowanych genetycznie zezwala się na poziomie UE, po rozpatrzeniu każdego przypadku odrębnie, z uwzględnieniem konkretnych przykładów zastosowania określonych we wniosku ubiegającego się o zatwierdzenie przedsiębiorstwa oraz po uzyskaniu pozytywnej oceny dotyczącej ryzyka dla zdrowia i ryzyka środowiskowego. Wnioski o zatwierdzenie uprawy GMO do celów produkcji żywności i pasz można składać na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1829/2003, jeżeli przedmiotowe GMO mają służyć za materiał źródłowy wykorzystywany w produkcji żywności i pasz. Zatwierdzenie organizmów zmodyfikowanych genetycznie przeznaczonych do zastosowań innych niż w żywności lub paszach można uzyskać na mocy dyrektywy 2001/18/WE w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie. W obydwu przypadkach istotną rolę odgrywają państwa członkowskie, które przeprowadzają wstępną ocenę ryzyka uprawy danego GMO.

Więcej informacji na temat procedur zatwierdzania:

http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=MEMO/10/58

Jakie zmiany w obecnie obowiązujących przepisach proponuje Komisja?

Przewidywana zmiana polega na dodaniu jednego artykułu w dyrektywie 2001/18/WE, który wyraźnie zezwoli państwom członkowskim na wprowadzanie ograniczeń lub zakazów dotyczących upraw GMO na swym terytorium. Decyzję taką państwa członkowskie mogą oprzeć na dowolnych podstawach, z wykluczeniem przyczyn wchodzących w zakres oceny ryzyka dla zdrowia i ryzyka środowiskowego, stanowiącej element unijnej procedury zatwierdzania. Proponowana zmiana oznacza więc nadanie państwom członkowskim kompetencji w zakresie podejmowania decyzji o uprawie GMO.

Po wejściu tej zmiany w życie państwa członkowskie będą mogły wprowadzać ograniczenia lub zakazy uprawy wszystkich lub niektórych roślin zmodyfikowanych genetycznie na całym swym terytorium lub na jego części. Zmiana będzie mieć zastosowanie do wszystkich GMO zatwierdzonych do uprawy w UE na mocy dyrektywy 2001/18/WE lub rozporządzenia (WE) nr 1829/2003. Zgodnie z proponowaną zmianą państwa członkowskie będą mogły przyjmować środki wyłącznie przeciw uprawie GMO, natomiast nie będą uprawnione do wprowadzania środków zakazujących przywozu lub wprowadzania do obrotu w UE zatwierdzonych nasion zmodyfikowanych genetycznie.

Czy w UE uprawia się już jakieś GMO?

Oczywiście. Rośliną taką jest zmodyfikowana genetycznie odmiana kukurydzy o nazwie MON 180, której komercyjna uprawa prowadzona jest w UE. Modyfikacji genów dokonano w jej przypadku w celu ochrony przed szkodnikiem – omacnicą prosowianką. Odmianę tę zatwierdzono w roku 1998.

Dnia 2 marca 2010 r. zatwierdzono uprawę i użycie do celów przemysłowych zmodyfikowanej genetycznie odmiany ziemniaka – Amflora, przeznaczonej do produkcji mączki ziemniaczanej. Dzięki modyfikacji uzyskano wyższą zawartość amylopektyny w skrobi. Mączka wyprodukowana z tego ziemniaka przeznaczona jest do celów przemysłowych, m.in. produkcji papieru.

Jakie rośliny zmodyfikowane genetycznie zatwierdzono do stosowania w żywności i paszach w UE?

Oprócz uprawy GMO zatwierdzenia wymaga także wprowadzenie ich do obrotu w UE oraz wykorzystanie produktów pochodnych w łańcuchu żywnościowym i paszowym.

Na chwilę obecną lista zatwierdzonych GMO obejmuje także: jeden produkt z buraka cukrowego, trzy z soi, trzy z rzepaku, sześć z bawełny, oraz siedemnaście z kukurydzy.

Jednym z najnowszych zatwierdzonych GMO jest odmiana ziemniaka Amflora. Podobnie jak w przypadku zwykłych ziemniaków przeznaczonych do produkcji mączki, Amflora nie jest przewidziana do wykorzystania w żywności. Produkt uboczny z tego ziemniaka (wycierkę) zatwierdzono natomiast do użycia w charakterze paszy. Dopuszczono także przypadkową lub technicznie niemożliwą do uniknięcia obecność tego ziemniaka w żywności i paszy dla zwierząt, niemniej w ilości nieprzekraczającej 0,9%.

Wykaz zatwierdzonych roślin zmodyfikowanych genetycznie oraz szczegółowy zakres zatwierdzenia zawarty jest w unijnym rejestrze żywności i pasz zmodyfikowanych genetycznie, dostępnym pod adresem: http://ec.europa.eu/food/dyna/gm_register/index_en.cfm

Czy jakieś państwa członkowskie zakazały już uprawy GMO?

Sześć państw członkowskich (Austria, Węgry, Francja, Grecja, Niemcy i Luksemburg) przyjęło środki ochronne zakazujące uprawy na ich terytorium genetycznie zmodyfikowanej odmiany kukurydzy MON810. Oprócz tego Austria, Luksemburg i Węgry powiadomiły Komisję o wprowadzeniu zakazu uprawy ziemniaka Amflora. W Polsce z kolei obowiązują przepisy zakazujące wprowadzania do obrotu wszelkich nasion zmodyfikowanych genetycznie.

Obecnie państwa członkowskie mogą zweryfikować wprowadzone przez siebie środki ochronne w zakresie uprawy GMO w tych przypadkach, w których brakuje uzasadnienia naukowego, a w ich miejsce wykorzystać bardziej elastyczne zalecenie w sprawie współistnienia upraw jako narzędzie pozwalające uniknąć niezamierzonej obecności GMO w innych produktach rolnych.

Po wejściu w życie zaproponowanego dziś nowego artykułu dyrektywy 2001/18/WE państwa członkowskie będą mogły ograniczać lub zakazywać upraw GMO bez konieczności stosowania klauzuli ochronnej w przypadkach, w których nie zidentyfikowano naukowo nowego ryzyka.

Czy są jakieś inne zmodyfikowane genetycznie rośliny uprawne, w przypadku których UE może podjąć decyzję jeszcze przed wejściem w życie zmiany w przepisach?

Dotychczas wpłynęło ponad dziesięć wniosków o zatwierdzenie GMO przewidzianych do uprawy (lub o przedłużenie zatwierdzenia). Aktualnie znajdują się one na różnym etapie rozpatrywania.

Cztery GMO są już na etapie zaawansowanym. Uzyskały one pozytywną opinię Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), a procedura zatwierdzania (lud przedłużenia zatwierdzenia) jest w toku. W czerwcu 2009 r. EFSA wydał pozytywną opinię co do przedłużenia zatwierdzenia dla kukurydzy MON810, zmodyfikowanej w celu zapewnienia roślinie ochrony przed określonymi owadami-szkodnikami. Ochronę przed określonymi owadami-szkodnikami uzyskano w drodze modyfikacji genetycznej także w dwóch innych odmianach kukurydzy – Bt 1507 (wniosek złożony przez Pionieer) oraz Bt 11 (wniosek złożony przez Syngenta). Pozytywne opinie EFSA w stosunku do tych odmian zostały przyjęte odpowiednio w styczniu i kwietniu 2005 r., a 25 lutego 2009 r., w ramach komitetu regulacyjnego powołanego na mocy dyrektywy 2001/18/WE, odbyło się głosowanie nad dwoma projektami decyzji w sprawie zatwierdzenia Bt 1507 i Bt 11. Nie uzyskano kwalifikowanej większości głosów. Czwartą rośliną jest odmiana kukurydzy NK 603 (wniosek złożony przez Monsanto), odporna na działanie herbicydu Roundup. EFSA przyjęła pozytywną opinię w sprawie tego produktu w czerwcu 2009 r.

Zgodnie z wymogami proceduralnymi następnym etapem w przypadku MON810 i NK603 jest przedstawienie projektu decyzji Stałemu Komitetowi ds. Łańcucha Żywnościowego i Zdrowia Zwierząt (etap pierwszy procedury komitetowej). Bt 11 i Bt 1507 przeszły już połowę procedury komitetowej, a następnym etapem w ich przypadku jest przedstawienie decyzji Radzie.

Jakiej poprawy w zakresie oceny ryzyka środowiskowego związanego z GMO dokonano od czasu wniosku Rady z grudnia 2008 r.?

Komisja i EFSA, wspólnie z państwami członkowskimi, pracują nad obszarami procesu wdrażania prawodawstwa w zakresie GMO, które w konkluzjach Rady ds. Środowiska z 2008 r. określono jako wymagające poprawy.

Obecnie EFSA aktualizuje wytyczne dotyczące oceny ryzyka środowiskowego w celu uwzględnienia obszarów określonych we wniosku Rady. Z uwagi na złożoność tematu, potrzebę przeprowadzenia szerokich konsultacji oraz liczne uwagi obywateli (ok. 500) przewiduje się, że EFSA sfinalizuje wytyczne w listopadzie 2010 r. Następnie wytyczne te zostaną poddane dyskusji z państwami członkowskimi, w wyniku czego, przy poparciu ze strony państw członkowskich, uzyskają wartość normatywną.

Oprócz tego EFSA prowadzi dialog z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami, umożliwiając im wniesienie własnego wkładu w naukową pracę EFSA. EFSA utworzył służącą wymianie wiedzy i doświadczenia sieć ekspertów z państw członkowskich. Ponadto w toku całego procesu oceny ryzyka EFSA uwzględnia uwagi pochodzące od wszystkich państw członkowskich.

Dodatkowo EFSA dysponuje rozbudowanym zbiorem mechanizmów wewnętrznych i procesów roboczych, gwarantującym niezależność prac naukowych jego komitetu i paneli naukowych, a także kompleksową polityką dotyczącą składania przez ekspertów naukowych deklaracji o braku konfliktu interesów. Polityka ta poddawana jest przez EFSA systematycznemu przeglądowi. Oprócz tego, zgodnie z sugestiami ze strony Komisji, EFSA będzie w dalszym ciągu podejmować działania ukierunkowane na doskonalenie weryfikacji niezależności ekspertów.

Komisja bada obecnie możliwe sposoby dalszego ulepszenia monitoringu środowiskowego w zakresie oddziaływania GMO po ich wprowadzeniu do obrotu, zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami oraz konkluzjami Rady ds. Środowiska z 2008 r.

Kiedy zostanie sfinalizowane sprawozdanie Komisji dotyczące społeczno-gospodarczych skutków GMO?

W grudniu 2008 r. Rada zwróciła się do Komisji o przedstawienie w terminie do czerwca 2010 r. sprawozdania na temat społeczno-gospodarczych skutków GMO.

Sprawozdanie miało być oparte na informacjach pochodzących od państw członkowskich, które wykonały ważną pracę, gromadząc dane na temat społeczno–gospodarczych skutków GMO, w szczególności zaś – skutków ich uprawy. Ponieważ jednak informacje od państw członkowskich napłynęły później, niż oczekiwano, sprawozdanie Komisji będzie gotowe pod koniec 2010 r. Następnie sprawozdanie trafi do Parlamentu Europejskiego i Rady, gdzie zostanie poddane analizie i dyskusji.

Czy można spodziewać się przyspieszenia procesu zatwierdzania GMO oraz wzrostu areału upraw GMO na terytorium UE?

Proces zatwierdzania nie zostaje przyspieszony, a rygorystyczne wymogi prawodawstwa w zakresie oceny ryzyka środowiskowego nie ulegają złagodzeniu. Wniosek, który przyjmuje dziś Komisja, nie zmienia tych wymogów. Wprost przeciwnie – trwają prace nad wprowadzeniem w życie konkluzji Rady z 2008 r. Oprócz tego, jeżeli chodzi o uprawę GMO, priorytetem Komisji była i jest ocena bezpieczeństwa w oparciu o najwyższe standardy naukowe oraz poprawa monitoringu.

Więcej informacji:

http://ec.europa.eu/food/food/biotechnology/index_en.htm


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website