Navigation path

Left navigation

Additional tools

Zielona księga w sprawie emerytur

European Commission - MEMO/10/302   07/07/2010

Other available languages: EN FR DE DA ES NL IT SV PT FI EL CS ET HU LT LV MT SK SL BG RO

MEMO/10/302

Bruksela, dnia 7 lipca 2010 r.

Zielona księga w sprawie emerytur

Dlaczego Komisja właśnie teraz publikuje tę zieloną księgę?

Ze względu na dłuższe życie Europejczyków i malejącą liczbę urodzeń europejskie systemy emerytalne znajdują się pod presją wynikającą ze zmian demograficznych. Począwszy od 2012 r., liczba Europejczyków w wieku produkcyjnym zacznie spadać, a więc już wkrótce staniemy przed poważnym problemem wynikającym z powyższych zjawisk. Aby mu zaradzić, wiele państw członkowskich reformuje już, w mniejszym lub większym stopniu, swoje systemy emerytalne, jednak kryzys finansowy i gospodarczy dodatkowo pogorszył sytuację i uwydatnił naglący charakter tego problemu.

Nadeszła zatem odpowiednia chwila na rozpoczęcie otwartej debaty, mającej odpowiedzieć na pytanie, czy i jak należy rozbudowywać unijne ramy prawne dotyczące emerytur, aby udzielić skutecznego wsparcia państwom członkowskim. Stoją one bowiem przed trudnym zadaniem zapewnienia swoim obywatelom adekwatnych, stabilnych i bezpiecznych emerytur, zarówno teraz, jak i w przyszłości.

Jaką rolę w kwestii emerytur pełni UE?

Struktura systemów emerytalnych należy przede wszystkim do zakresu odpowiedzialności państw członkowskich, a w zielonej księdze w sprawie emerytur w żaden sposób nie kwestionuje się tej odpowiedzialności. Unijne ramy prawne obejmują cztery główne kwestie:

  • 1. transgraniczną koordynację emerytur w ramach systemu zabezpieczenia społecznego prowadzoną w celu umożliwienia swobodnego przepływu pracowników i równego traktowania pracowników przenoszących się za granicę;

  • 2. utworzenie rynku wewnętrznego kapitałowych systemów zakładowych oraz ustanowienie minimalnych wymogów dotyczących norm ostrożnościowych, aby chronić uczestników i beneficjentów systemów;

  • 3. minimalne gwarancje dotyczące emerytur zakładowych i zgromadzonych praw do świadczeń w przypadku niewypłacalności firm finansujących programy;

  • 4. przepisy antydyskryminacyjne stosowane, choć w różnym stopniu, zarówno do ustawowych, jak i do prywatnych systemów emerytalnych.

Niezależnie do tego zachodzi też proces koordynacji (otwarta metoda koordynacji), którego celem jest torowanie drogi reformom krajowym i stymulowanie ich, wymiana najlepszych praktyk oraz ustalanie nadrzędnych celów i wskaźników. Celami uzgodnionymi w całej UE są adekwatność i stabilność systemów emerytalnych, a także ich nowoczesność i przejrzystość.

W dokumencie roboczym służb Komisji zatytułowanym EU legislation, coverage and related initiatives” (Prawodawstwo UE, zakres i powiązane inicjatywy”), towarzyszącym zielonej księdze, znaleźć można więcej informacji na ten temat.

Pozostaje jeszcze kwestia stabilności budżetowej – Traktat wymaga bowiem od państw członkowskich takiego zarządzania finansami publicznymi, by nie zagrażało ono prawidłowemu funkcjonowaniu unii gospodarczej i walutowej. Rada może zalecić środki zaradcze (zwłaszcza w ramach paktu stabilności i wzrostu), również w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, jeśli właśnie tu znajduje się źródło problemu.

Jakie jest zadanie zielonej księgi?

Wobec zjawiska starzenia się społeczeństw oraz dodatkowych wyzwań, jakie przyniósł kryzys finansowy i gospodarczy, zadaniem zielonej księgi jest zgromadzenie opinii wszystkich zainteresowanych stron w UE na temat następującej kwestii: czy i jak należy dostosować unijne przepisy dotyczące emerytur, aby pomóc państwom członkowskim w osiągnięciu uzgodnionego celu, jakim jest zapewnienie adekwatnych i stabilnych emerytur dla obywateli UE?

Jakie są główne kwestie poddane pod dyskusję?

Za nadrzędnym celem utworzenia adekwatnych, stabilnych i bezpiecznych europejskich systemów emerytalnych stoją trzy główne zagadnienia:

  • po pierwsze, w jaki sposób UE może wspierać państwa członkowskie, dążące do osiągnięcia równowagi między okresem zatrudnienia i czasem spędzonym na emeryturze, uwzględniając przy tym zmiany strukturalne w naszych społeczeństwach i na rynkach pracy, a także dłuższe życie obywateli? Kwestia ta jest ściśle związana ze strategią „Europa 2020” na rzecz inteligentnego, trwałego i sprzyjającego włączeniu społecznego wzrostu gospodarczego;

  • po drugie, należy dążyć do usunięcia przeszkód w mobilności pracowników i w swobodnym przepływie kapitału, wynikających z przepisów emerytalnych, również z tych dotyczących dodatkowych systemów emerytalnych;

  • po trzecie, trzeba zapewnić bezpieczeństwo zarówno obecnych, jak i przyszłych emerytur. Celem Komisji jest zmniejszenie ryzyka ponoszonego przez pracowników i emerytów oraz ograniczenie niestabilności systemów. Komisja pragnie zagwarantować bezpieczne kapitałowe systemy emerytalne oraz dąży do osiągnięcia równowagi między ich wydajnością i bezpieczeństwem.

Czy Komisja planuje ustanowienie nowego prawa?

Jako że jest to zielona księga, nie zawarto w niej żadnych konkretnych wniosków ustawodawczych. Z dokumentu tego wynika bowiem jasno, że wiele kwestii związanych z systemami emerytalnymi należy do zakresu odpowiedzialności państw członkowskich. W tych jednak obszarach, w których UE może stanowić prawo, Komisja jest gotowa do działania (szczególnie jeśli chodzi o wprowadzanie zmian do obowiązujących przepisów), o ile z odpowiedzi na konsultację wyniknie, że jest ono pożądane.

Czy Komisja zaleca podwyższenie wieku emerytalnego?

Nie. Ustalanie lub podwyższanie wieku emerytalnego należy do państw członkowskich. W zielonej księdze nie zawarto żadnych surowych zaleceń na ten temat, nie przedstawiono również uwag na temat systemów emerytalnych konkretnych państw członkowskich. Ustalenie struktury systemów emerytalnych jest zadaniem rządów krajowych, a w Europie współistnieje wiele różnych systemów.

Komisja jest świadoma, że Europejczycy żyją dłużej, co jest samo w sobie niezwykłym osiągnięciem. Jeżeli jednak ludzie, którzy będą żyć dłużej, nie pozostaną również dłużej na rynku pracy lub nie zaczną płacić składek na poczet przyszłej emerytury na wcześniejszym etapie życia zawodowego, najprawdopodobniej ucierpi na tym adekwatność emerytur albo nastąpi nadmierny wzrost wydatków na emerytury. Dlatego właśnie Komisja zachęca państwa członkowskie (i robiła to już wcześniej za pomocą otwartej metody koordynacji) do wypracowania sposobu zapewnienia trwałej równowagi między okresem zatrudnienia i czasem spędzonym na emeryturze. Może się z tym wiązać konieczność pracowania więcej i przez dłuższy okres.

Czy Komisja stara się nakłonić obywateli do uczestnictwa w prywatnych funduszach emerytalnych?

Nie. Kwestia ta leży w gestii państw członkowskich. Komisja nie opowiada się za konkretnym rodzajem systemu emerytalnego. Jest ona natomiast świadoma, że w wielu państwach członkowskich UE coraz większa część dochodów emerytalnych pochodzi właśnie z systemów prywatnych i kapitałowych. Komisja chciałaby zatem wspierać państwa członkowskie i zachęcać je do tworzenia tych systemów w taki sposób, aby były one bezpieczne oraz radziły sobie z ryzykiem oraz niestabilnością i prowadziły do uzyskania adekwatnych i stabilnych emerytur.

Czy zachęcanie do późniejszego przechodzenia na emeryturę nie stoi w sprzeczności z walką z bezrobociem wśród młodzieży?

Rynek pracy nie jest prostym równaniem matematycznym, w którym występuje ściśle określona liczba miejsc pracy i gdzie wolne miejsca pojawiają się dopiero, kiedy ktoś przejdzie na emeryturę. Gdyby tak było, wówczas w krajach, w których wiek emerytalny jest wysoki i wiele osób starszych nadal pracuje, młodzież miałaby utrudniony dostęp do rynku pracy.

Tak jednak nie jest. W krajach, w których wiele osób starszych pracuje, odnotowuje się również mniejsze bezrobocie wśród młodzieży. Tam natomiast, gdzie pracuje względnie niewiele osób starszych, trudniej jest również stworzyć szanse zatrudnienia dla młodzieży.

Bezrobocie wśród młodzieży nie wynika z tego, że osoby starsze pracują zbyt długo i zabierają tym samym miejsca pracy młodym ludziom. Jest ono raczej konsekwencją ogólnego spowolnienia gospodarczego lub niedoskonałości systemu edukacji bądź instytucji rynku pracy.

Rozwiązaniem problemu bezrobocia wśród młodzieży nie jest częstsze wysyłanie osób starszych na wcześniejszą emeryturę – to tylko dodatkowo obciążyłoby pracujących młodych ludzi, zmuszonych do finansowania większych świadczeń emerytalnych. Do wzrostu zatrudnienia wśród osób młodych doprowadzić może raczej bardziej złożony zestaw środków: od lepszego dopasowywania umiejętności młodzieży do wymogów rynku pracy, poprzez skuteczniejsze strategie aktywacji po usuwanie przeszkód administracyjnych w zatrudnianiu osób młodych.

Celem Komisji Europejskiej jest ścisła współpraca z państwami członkowskimi w celu zastosowania praktycznych rozwiązań na rzecz pełnego udziału osób młodych w rynku pracy.

Czy Komisja zamierza zaproponować utworzenie systemu gwarancji świadczeń emerytalnych?

To również jest przedmiotem konsultacji. Tego typu systemy należy przeanalizować pod kątem przeglądu przepisów dotyczących wypłacalności funduszy emerytalnych oraz przepisów unijnych chroniących uprawnienia pracowników w przypadku niewypłacalności pracodawcy. Ponadto należy zapewnić spójność z systemami ochrony będącymi przedmiotem przeglądu lub proponowanymi na innych rynkach finansowych, szczególnie z systemami obowiązującymi dla depozytów bankowych, produktów inwestycyjnych oraz polis ubezpieczeniowych.

Jaki wpływ wywarł kryzys na systemy emerytalne w UE?

Kryzys finansowy i gospodarczy znacznie utrudnił wyzwania związane ze starzeniem się społeczeństwa.

Poprzez pokazanie zależności między różnymi systemami i obnażenie słabości niektórych modeli zadziałał on jak dzwonek alarmowy dla wszystkich systemów – wyższe bezrobocie, niższy wzrost, wyższe poziomy długu publicznego oraz niestabilność rynków finansowych utrudniły wszystkim systemom dotrzymanie przyrzeczeń emerytalnych.

Te skutki kryzysu oraz wyzwania demograficzne, którym już wkrótce trzeba będzie stawić czoła, podkreślają pilny charakter reform emerytalnych.

Jaki jest związek emerytur z mobilnością pracowników w UE?

W obecnej sytuacji na rynku pracy pracownicy muszą być w stanie łatwo zmieniać pracę, nie ponosząc przy tym strat finansowych. Pracodawcy natomiast powinni móc zatrudnić właściwą osobę z odpowiednimi umiejętnościami. Ze względu na starzenie się społeczeństw pracownicy powinni mieć możliwość pracy oraz gromadzenia i zachowywania uprawnień do świadczeń, nawet w przypadku zmiany miejsca pracy. Dlatego właśnie musimy uporać się z przeszkodami w swobodnym przepływie pracowników spowodowanymi przepisami emerytalnymi.

Jakie są zasady konsultacji?

Jest to otwarta konsultacja, w ramach której zachęca się do przedstawienia opinii wszystkich, którym nie jest obojętna kwestia udziału UE w zapewnieniu adekwatnych, stabilnych i bezpiecznych emerytur już teraz i w przyszłości. Do udziału w konsultacji zapraszamy obywateli, partnerów społecznych, rządy krajowe, organy nadzoru rynkowego, organizacje pozarządowe oraz organizacje reprezentujące osoby starsze i związane z nimi branże, w szczególności fundusze emerytalne i zakłady ubezpieczeniowe.

Publikując zieloną księgę, Komisja ma nadzieję zgromadzić opinie na temat zasadności i sposobu aktualizacji unijnych zasad dotyczących emerytur, pamiętając jednocześnie, że to głównie państwa członkowskie są odpowiedzialne za organizację swoich systemów emerytalnych.

Okres konsultacji potrwa od 7 lipca do 15 listopada 2010 r., a więc jej uczestnicy mają ponad cztery miesiące na rozważenie przedstawionych zagadnień i odpowiedź. Udział w konsultacji można wziąć przez kwestionariusz internetowy dostępny pod adresem http://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=pl&catId=89&newsId=839&furtherNews=yes

Osoby nieposiadające dostępu do internetu mogą przesłać odpowiedzi pocztą na adres:

European Commission

Green Paper on Pensions consultation

Directorate-General for Employment, Social Affairs & Equal Opportunities – Unit E4

1040 Brussels

Belgia

Kolejne kroki

Po zakończeniu okresu konsultacji Komisji zestawi wszystkie odpowiedzi i opublikuje ich streszczenie. Aby spełnić swoje zobowiązanie do otwartości, Komisja umieści również wszystkie odpowiedzi w internecie, przy czym uczestnicy mogą również zastrzec swoją anonimowość.

Jest jeszcze za wcześnie, aby wypowiadać się na temat kolejnych kroków, gdyż będą one zależeć od wyników rozpoczynanej konsultacji. Jedną z możliwości jest opublikowanie białej księgi lub podjęcie oddzielnych inicjatyw w obszarach, w których prowadzono już pewne prace przed publikacją zielonej księgi.

Nie należy jednak już teraz przesądzać wyniku konsultacji w formie zielonej księgi, gdyż udzielone odpowiedzi mogą pociągnąć za sobą różnorodne rozwiązania.

Więcej informacji:

IP/10/905

zielona księga i konsultacja internetowa:

http://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=pl&catId=89&newsId=839&furtherNews=yes


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website