Navigation path

Left navigation

Additional tools

MEMO/05/248

Βρυξέλλες, 11 Αυγούστου 2005

Ερωτήσεις και απαντήσεις σχετικά με την πολιτική της ΕΕ για ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά απορρίμματα

1) Ποιο είναι το πρόβλημα με τα ηλεκτρικά και τα ηλεκτρονικά απορρίμματα;

Τα ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά απορρίμματα προέρχονται από τεράστια σειρά προϊόντων. Περιλαμβάνουν μικρές και μεγάλες οικιακές συσκευές, υλικό πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών, υλικó φωτισμού και αγαθά ευρείας κατανάλωσης όπως ραδιόφωνα, συσκευές τηλεόρασης, συσκευές λήψης εικόνας και συστήματα ήχου υψηλής πιστότητας. Το υλικό αυτό αποτελείται από πολλές διαφορετικές ύλες και συστατικά μέρη, μερικά από τα οποία είναι επικίνδυνα. Για το λόγο αυτό τα ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά απορρίμματα είναι δυνατόν να προκαλέσουν μείζονα περιβαλλοντικά προβλήματα κατά τη διάρκεια της φάσης της διαχείρισής τους και ειδικότερα την υγειονομική ταφή και την αποτέφρωση, εφόσον δεν έχουν υποστεί την κατάλληλη επεξεργασία.

Όντως, κάθε ηλεκτρικό και ηλεκτρονικά στοιχείο υλικού αποτελείται από συνδυασμό διάφορων βασικών κατασκευαστικών μερών όπως κάρτες/συγκροτήματα κυκλωμάτων, καλώδια, σειρίδες και σύρματα, πλαστικά που περιέχουν επιβρανδυτές φλόγες, διακόπτες υδραργύρου, υλικό απεικόνισης όπως σωλήνες καθοδικών ακτινών και οθόνες υγρού κρυστάλλου, συσσωρευτές και στήλες, συσκευές φωτισμού, πυκνωτές κλπ.

Οι προβληματικές για το περιβάλλον ουσίες στα συστατικά αυτά στοιχεία περιλαμβάνουν ορισμένα βαρέα μέταλλα (υδράργυρος, μόλυβδος, κάδμιο και χρώμιο) και αλογονωμένες ουσίες (CFC, PCB, PVC και βρωμιούχους επιβραδυντές φλόγας). Πολλές από τις ουσίες αυτές είναι δυνατόν να είναι τοξικές και μπορεί να προκαλέσουν κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία όταν αφεθούν ελεύθερες. Ο μόλυβδος παραδείγματος χάρη είναι δυνατόν να προκαλέσει ζημίες στο νευρικό σύστημα και να έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο καρδιαγγειακό σύστημα και στα νεφρά. Επίσης το κάδμιο επηρεάζει τη λειτουργία των νεφρών και είναι δυνατόν να προκαλέσει ζημίες στον εγκέφαλο.

Μέχρι τώρα περισσότερο από το 90% των ηλεκτρικών κα ηλεκτρονικών αποβλήτων ενταφιάζεται, αποτεφρώνεται ή ανακτάται χωρίς προηγούμενη επεξεργασία, οπότε οι ρύποι θα ήταν δυνατόν να ελευθερωθούν στο περιβάλλον και να μολύνουν τον ατμοσφαιρικό αέρα, το νερό και το έδαφος.

Σύμφωνα με βασικά δεδομένα για τα ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά απορρίμματα (ΑΗΗΕ) από το έτος 1998, παράγονται 14 κιλά ανά κάτοικο ετησίως συνολικά, δηλαδή 6 περίπου εκατομμύρια τόνοι ετησίως (4% του συνόλου των αστικών απορριμμάτων). Τα ΑΗΗΕ εκτιμάται ότι αυξάνονται κατά 3-5% ετησίως έτσι ώστε αποτελούν το ταχύτερα αυξανόμενο ρεύμα, με ρυθμό αύξησης τρεις φορές μεγαλύτερο σε σχέση με το μέσο ρεύμα απορριμμάτων. Σήμερα θεωρείται ότι οι πολίτες παράγουν μεταξύ 17 και 20 kg κατά κεφαλή και έτος.

2) Τι κάνει η ΕΕ για τα ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά απορρίμματα;

Η ΕΕ έχει εκδώσει δύο οδηγίες σχετικές με το πρόβλημα των ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών απορριμμάτων.

Την οδηγία σχετικά με τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (οδηγία ΑΗΗΕ)[1], που έχει ως στόχο την αποτροπή της παραγωγής ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών απορριμμάτων και την προώθηση της επαναχρησιμοποίησης, της ανακύκλωσης και άλλων μορφών ανάκτησης ώστε να μειωθεί η ποσότητα των απορριμμάτων αυτών που απομένουν προς διάθεση μέσω υγειονομικής ταφής ή αποτέφρωσης. Συνεπώς η οδηγία απαιτεί τη συλλογή των ΑΗΗΕ, την ανάκτηση και την επαναχρησιμοποίηση/ανακύκλωση. Εφόσον είναι δυνατόν, πρέπει να δίδεται προτεραιότητα στην επαναχρησιμοποίηση ολόκληρης της συσκευής.

Την οδηγία σχετικά με τον περιορισμό της χρήσης ορισμένων επικίνδυνων ουσιών σε είδη ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (Οδηγία ΠΕΟ)[2], που επιδιώκει την υποκατάσταση του μολύβδου, του υδραργύρου, του καδμίου, του εξασθενούς χρωμίου, των πολυβρωμιούχων διφαινυλίων (ΠΒΔ - PBB) και των πολυβρωμιούχων διφαινυλαιθέρων (ΠΒΔΑ - PBDE) σε ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό υλικό στις περιπτώσεις όπου υφίστανται εναλλακτικές λύσεις, προκειμένου να διευκολυνθεί η ασφαλής ανάκτηση και να προλαμβάνονται προβλήματα κατά τη φάση διαχείρισης των απορριμμάτων. (Υπάρχει άλλη κοινοτική νομοθεσία που ασχολείται με τα CFC, PCB και PVC.)

3) Ποίες οι βασικές διατάξεις και καταληκτικές ημερομηνίες στην οδηγία για ΑΗΗΕ;

Οι οδηγίες άρχισαν να ισχύουν στις 13 Φεβρουαρίου 2005 και τα κράτη μέλη όφειλαν να τις μεταφέρουν στο εθνικό δίκαιο εντός ενός και μισού έτους - μέχρι τις 13 Αυγούστου 2004.

2005: Τα κράτη μέλη πρέπει να δημιουργήσουν και να διατηρούν μητρώα παραγωγών και να διαβιβάζουν ανά διετία στην Επιτροπή πληροφορίες σχετικά με τις ποσότητες προϊόντων που τοποθετήθηκαν στην αγορά, συλλέχθηκαν, ανακτήθηκαν, επαναχρησιμοποιήθηκαν και ανακυκλώθηκαν. Κάθε τριετία τα κράτη μέλη πρέπει να διαβιβάζουν έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας.

13 Αυγούστου 2005: Μέχρι την ημερομηνία αυτή τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα συστημάτων συλλογής και ότι οι παραγωγοί ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού υλικού φροντίζουν για τη χρηματοδότηση της συλλογής, της επεξεργασίας, της ανάκτησης και της περιβαλλοντικώς ασφαλούς διάθεσης. Συλλογή σημαίνει ότι οι καταναλωτές έχουν τη δυνατότητα να παραδίδουν το παλαιό ηλεκτρικό ή ηλεκτρονικό τους υλικό σε βάση 1:1 κατά την αγορά νέου προϊόντος. Επιπλέον, θα υπάρχουν άλλα σημεία συλλογής όπου καθένας που έχει στην κατοχή του ΑΗΗΕ καθώς και οι διανομείς θα μπορούν να τα επιστρέφουν δωρεάν. Η δημιουργία αυτών των σημείων συλλογής πρέπει να λαμβάνει υπόψη την προσβασιμότητα και την πυκνότητα του πληθυσμού.

Όλα τα προϊόντα που τοποθετούνται στην αγορά μετά τις 13 Αυγούστου 2005 πρέπει να φέρουν το σήμα διαγραμμένου με «Χ» δοχείου απορριμμάτων, όποτε οι καταναλωτές θα γνωρίζουν ότι δεν μπορούν απλώς να απορρίπτουν τα προϊόντα αυτά.

Τα συστήματα χρηματοδότησης θα εξασφαλίζουν τη χρηματοδότησης της συλλογής, της επεξεργασίας, της ανάκτησης και της τελικής διάθεσης ΑΗΗΕ. Όταν οι παραγωγοί θέτουν στην αγορά νέο προϊόν μετά τις 13 Αυγούστου 2005, πρέπει να προβλέπουν οικονομική διασφάλιση (π.χ. ασφάλεια, χρηματικό ποσό σε δεσμευμένο λογαριασμό ή συμμετοχή σε συλλογικό πρόγραμμα) που θα καλύπτει τις δαπάνες αυτές. Έτσι θα αποτρέπεται η εγκατάλειψη "ορφανών προϊόντων", δηλαδή παλαιών ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών προϊόντων των οποίων οι παραγωγοί δεν υπάρχουν πλέον.

Όσον αφορά τη μεταχείριση "ιστορικών ΑΗΗΕ", δηλαδή προϊόντων τα οποία τοποθετήθηκαν στην αγορά πριν από τις 13 Αυγούστου 2005, οι παραγωγοί πρέπει να συστήσουν κοινό σύστημα. Η συλλογική χρηματοδότηση είναι δυνατόν να λάβει τη μορφή κατ΄αποκοπή εισφοράς ή τέλους για νέο υλικό.

31 Δεκεμβρίου 2006: Μέχρι την ημερομηνία αυτή τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ποσοστό ξεχωριστής συλλογής 4 kg ανά κάτοικο ετησίως. Οι παραγωγοί επιτυγχάνουν διάφορους στόχους ανάκτησης και ανακύκλωσης/επαναχρησιμοποίησης για ΑΗΗΕ που αποστέλλονται για επεξεργασία, όπως υπολογίζεται με βάση το μέσο βάρος των εν λόγω συσκευών. Προτεραιότητα δίδεται στην επισκευή του υλικού έτσι ώστε να είναι δυνατή η επαναχρησιμοποίησή του. Στις περιπτώσεις που αυτό δεν είναι δυνατό, η οδηγία για ΑΗΗΕ θέτει στόχους για την επαναχρησιμοποίηση των συστατικών μερών και για την ανακύκλωση και ανάκτηση των υλικών που περιέχουν.

Παραδείγματος χάρη, το ποσοστό ανάκτησης στην περίπτωση μεγάλων οικιακών συσκευών, όπως ψυγείων και φούρνων μικροκυμάτων, είναι τουλάχιστον 80% ενώ το ποσοστό επαναχρησιμοποίησης/ανακύκλωσης των συστατικών, υλικών και ουσιών τους ανέρχεται σε 75%. Το ποσοστό ανάκτησης για μικρές οικιακές συσκευές, συσκευές φωτισμού, ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά εργαλεία, παιγνίδια, υλικό ψυχαγωγίας και αθλοπαιδιών και όργανα παρακολούθησης και ελέγχου ανέρχεται σε 70% ενώ το ποσοστό επαναχρησιμοποίησης/ανακύκλωσης των συστατικών τους μερών, υλικών και ουσιών ανέρχεται σε 50%. Ανά κατηγορία καθορίζονται διάφοροι στόχοι ανάκτησης και επαναχρησιμοποίησης/ανακύκλωσης.

Νέα κράτη μέλη: Στα δέκα κράτη μέλη τα οποία προσχώρησαν στην ΕΕ την 1η Μαΐου 2004 δόθηκε 24μηνη παράταση προθεσμίας (Σλοβενία: 12 μήνες) για το στόχο συλλογής 4 kg/κάτοικο και έτος καθώς και τους στόχους ανάκτησης και επαναχρησιμοποίησης προς ανακύκλωση.

4) Ποίες οι βασικές διατάξεις και καταληκτικές ημερομηνίες στην οδηγία για ΠΕΟ;

1 Ιουλίου 2006: Από την ημερομηνία αυτή και μετά οι παραγωγοί δεν θα επιτρέπεται πλέον να τοποθετούν στην αγορά ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό υλικό που περιέχει τις επικίνδυνες ουσίες μόλυβδο, υδράργυρο, κάδμιο, εξασθενές χρώμιο, πολυβρωμιούχα διφαινύλια (ΠΒΔ) και πολυβρωμιούχους διφαινυλαιθέρες (ΠΒΔΑ).

Το παράρτημα της οδηγίας περιέχει κατάλογο εξαιρέσεων από τις απαγορεύσεις ουσιών για τις οποίες δεν υφίσταται εναλλακτική λύση. Η οδηγία επίσης επιτρέπει τροποποιήσεις του παραρτήματος με σκοπό την προσαρμογή του καταλόγου εξαιρέσεων στην επιστημονική και τεχνική πρόοδο – σε περίπτωση που η απάλειψη της επικίνδυνης ουσίας είναι τεχνικώς ή οικονομικώς ανέφικτη ή εάν οι αρνητικές επιπτώσεις για το περιβάλλον, την υγεία και τον καταναλωτή που προκαλούνται από την υποκατάσταση εξουδετερώνουν τα οφέλη για το περιβάλλον, την υγεία ή τους καταναλωτές.

5) Ποίοι οι ρόλοι των διάφορων παραγόντων – κράτη μέλη, καταναλωτές, Ευρωπαϊκή Επιτροπή;

Κράτη μέλη: Ο ρόλος των κρατών μελών είναι η μεταφορά των διατάξεων των οδηγιών για ΑΗΗΕ και για ΠΕΟ στην εθνική νομοθεσία (βλ. 7). Επιπλέον, πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι παραγωγοί τηρούν τις υποχρεώσεις τους (βλ. 3 και 4).

Καταναλωτές: Οι καταναλωτές επιβάλλεται να μην απορρίπτουν απλώς πλέον το παλαιό ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό υλικό. Από τις 13 Αυγούστου 2005 πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να το επιστρέφουν σε βάση 1:1 σε καταστήματα κατά την αγορά νέου προϊόντος καθώς και σε άλλα σημεία συλλογής, και στις δύο περιπτώσεις δωρεάν. Από την ίδια ημερομηνία και μετά τα νέα ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά προϊόντα πρέπει να φέρουν σήμανση με δοχείο απορριμμάτων που διαγράφεται με "Χ" ώστε οι καταναλωτές να πληροφορούνται ότι δεν μπορούν να διαθέτουν το υλικό αυτό με τα μη διαχωριζόμενα απορρίμματα (βλ. 3). Με διαχωρισμένη συλλογή του ΑΗΗΕ και προσκόμισή του σε σημεία συλλογής οι πολίτες θα συμβάλλουν στην ασφαλή επαναχρησιμοποίηση, ανακύκλωση και άλλες μορφές ανάκτησης.

Επιτροπή: Η Επιτροπή υποστηρίζει την εφαρμογή των δύο οδηγιών. Παρέχει στα κράτη μέλη κατευθυντήριες γραμμές για θέματα ερμηνείας σχετικά με τις οδηγίες. Προς το σκοπό αυτό έχει καταρτισθεί έγγραφο οδηγιών με μορφή "Ερωτήσεις που τίθενται συχνά", το οποίο δημοσιεύεται στον ιστότοπο της ΓΔ Περιβάλλοντος:

http://ec.europa.eu/environment/waste/weee_index.htm

Το έτος 2003 η Επιτροπή εξέδωσε τροποποίηση της οδηγίας για ΑΗΗΕ όπου διευκρινίζονται οι υποχρεώσεις χρηματοδότησης για ΑΗΗΕ από χρήστες άλλους από τους οικιακούς καταναλωτές.[3] Το έτος 2004 εξέδωσε απόφαση με αντικείμενο ερωτηματολόγιο αναφοράς στο οποίο τα κράτη μέλη έπρεπε να απαντήσουν ενημερώνοντας την Επιτροπή σχετικά με την πρόοδο όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας για ΑΗΗΕ[4]. Το έτος 2005 εξέδωσε απόφαση σχετικά με το μορφότυπο δεδομένων.

Επί του παρόντος η Επιτροπή προχωρεί στην έκδοση και άλλων αποφάσεων για την τροποποίηση της οδηγίας για ΠΕΟ ώστε να είναι δυνατές περαιτέρω εξαιρέσεις απαγορευμένων ουσιών και να τεθούν μέγιστες τιμές συγκέντρωσης για τις επικίνδυνες ουσίες που καλύπτονται με βάση την οδηγία για ΠΕΟ.

6) Ποίο το κόστος εφαρμογής των δύο οδηγιών; Θα έχει επιβλαβείς συνέπειες για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας; Θα αυξηθούν για το λόγο αυτό οι τιμές ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού υλικού;

Οι διατάξεις των δύο οδηγιών εφαρμόζονται χωρίς διάκριση για παραγωγούς της ΕΕ και εκτός ΕΕ. Παρομοίως, το κόστος υποκατάστατων για επικίνδυνες ουσίες που καλύπτει η οδηγία για ΠΕΟ φέρουν κατά τρόπο όμοιο και παραγωγοί της ΕΕ και παραγωγοί εκτός ΕΕ. Έτσι ο ανταγωνισμός δεν θίγεται.

Το συνολικό κόστος της συμμόρφωσης προς την οδηγία για ΑΗΗΕ εκτιμάται ότι ανέρχεται σε 500-900 εκατ. € ετησίως για ολόκληρη την ΕΕ. Από τις δαπάνες αυτές 300-600 εκατ. € θα δαπανηθούν για τη συλλογή ενώ 200-300 εκατ. € για την ανάκτηση, επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση.

Η σχετική αύξηση τιμών εκτιμάται ότι κυμαίνεται από 1% για το μεγαλύτερο μέρος του ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού υλικού έως 2-3% για τα ψυγεία, τους δέκτες τηλεόρασης και τις οθόνες. Οι αυξήσεις κόστους και τιμών φαίνονται δικαιολογημένες, αν ληφθούν υπόψη τα οφέλη που θα προσφέρουν οι δύο αυτές οδηγίες.

Ο πρωταρχικός τους στόχος είναι η προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος. Η ανακύκλωση όμως ΑΗΗΕ θα συμβάλει επίσης στην εξοικονόμηση ενέργειας χονδρικά ισοδύναμης προς 2,8 εκατ. τόνους ισοδύναμου πετρελαίου ετησίως. Για το λόγο αυτό θα μειωθούν οι αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις που συνδέονται με χρησιμοποίηση πόρων. Επιπλέον οι δύο οδηγίες θα έχουν ως αποτέλεσμα χαμηλότερα κόστη παραγωγής για παρθένα υλικά και εξοικονόμηση κόστους διάθεσης.

7) Ποία η κατάσταση από άποψη μεταφοράς των δύο οδηγιών στο δίκαιο των κρατών μελών;

Οι οδηγίες για ΑΗΗΕ και για ΠΕΟ τέθηκαν σε ισχύ στις 13 Φεβρουαρίου 2003 ενώ η καταληκτική ημερομηνία για τα κράτη μέλη προκειμένου να τις μεταφέρουν στην εθνική νομοθεσία ήταν η 13η Αυγούστου 2004.

Μέχρι στιγμής, όλα τα κράτη μέλη πλην της Γαλλίας, της Μάλτας, της Πολωνίας και του Ηνωμένου Βασιλείου έχουν ανακοινώσει στην Επιτροπή τα μέτρα που έχουν λάβει όσον αφορά τη μεταφορά της οδηγίας για ΑΗΗΕ.

Σχετικά με την οδηγία για ΠΕΟ, όλα τα κράτη μέλη πλην της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου έχουν πράξει ομοίως.

Επί του παρόντος η Επιτροπή εξετάζει κατά πόσο τα μέτρα που έχουν κοινοποιηθεί μεταφέρουν σωστά τις υποχρεώσεις των οδηγιών. Η Επιτροπή έχει τη διακριτική ευχέρεια να κινεί διαδικασίες για παράβαση κατά των κρατών μελών που έχουν μεταφέρει εσφαλμένα τις οδηγίες. Τον Ιούλιο 2005, η Επιτροπή κίνησε διαδικασίες επί παραβάσει κατά οκτώ κρατών μελών που δεν είχαν ακόμη μεταφέρει στην έννομη τάξη τους τις οδηγίες.

Περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με τις οδηγίες για ΑΗΗΕ και για ΠΕΟ παρέχονται στη διεύθυνση:

http://ec.europa.eu/environment/waste/weee_index.htm

Οι ενδιαφερόμενοι για λεπτομέρειες όσον αφορά τα συστήματα που έχουν τεθεί σε εφαρμογή στα κράτη μέλη καλούνται να ανατρέχουν, παραδείγματος χάρη:

Στο σύστημα επιστροφών Βελγίου: http://www.recupel.be , που λειτουργεί από την 1η Ιουλίου 2001·

Στα συστήματα επιστροφής Κάτω Χωρών: http://www.nvmp.nl που λειτουργούν από την 1η Ιανουαρίου 1999.

Στο σύστημα επιστροφών της Σουηδίας: http://www.el-kretsen.se/Index-e.htm που λειτουργεί από την 1η Ιουλίου 2001.


[1] Οδηγία 2002/96/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Ιανουαρίου 2003, σχετικά με τα απόβλητα ειδών ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού [Επίσημη Εφημερίδα L 37 της 13.02.2003], όπως έχει τροποποιηθεί με την οδηγία 2003/108/ΕΚ [Επίσημη Εφημερίδα L 345 της 31.12.2003].

[2] Οδηγία 2002/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβούλιο και του Συμβουλίου, της 27ης Ιανουαρίου 2003, σχετικά με τον περιορισμό της χρήσεως ορισμένων επικίνδυνων ουσιών σε είδη ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού [Επίσημη Εφημερίδα L 37 της 13.02.2003].

[3] Η τροποποίηση αυτή, η οδηγία 2003/108/ΕΚ [Επίσημη Εφημερίδα L 345 της 31.12.2003], αφορά τη χρηματοδότηση του ΑΗΗΕ από χρήστες άλλους εκτός από οικιακούς. Για το ΑΗΗΕ που τίθεται στην αγορά μετά το έτος 2005 οι παραγωγοί πρέπει να καλύπτουν τις δαπάνες τις σχετικές με τη διαχείριση του. Για ιστορικά απορρίμματα, οι παραγωγοί θα χρηματοδοτούν τις δαπάνες εφόσον έχουν αντικαταστήσει το προϊόν με προϊόν ισοδύναμο ή άλλο που εκτελεί τις ίδιες λειτουργίες. Πάντως οι ρυθμίσεις περιλαμβάνουν και τη δυνατότητα για οικονομική ευθύνη του χρήστη. Για τα λοιπά ιστορικά απορρίμματα η χρηματοδότηση καλύπτεται από τους χρήστες.
[4] Απόφαση αριθ. 2004/249/ΕΚ.


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website