MEMO/03/3

Βρυξέλλες, 8 Ιανουαρίου 2003

Ερωτήσεις και απαντήσεις σχετικά με τη ΣΕΒ

Ποια είναι η σημερινή κατάσταση της ΣΕΒ στην ΕΕ;

Η συνολική επίπτωση της ΣΕΒ στην Ευρωπαϊκή Ένωση μειώνεται, λόγω της βελτίωσης της κατάστασης στο Ηνωμένο Βασίλειο όπου ο αριθμός των κρουσμάτων το 2002 αναμένεται να ανέλθει στο 3% περίπου του αριθμού κρουσμάτων που καταγράφηκαν το 1992 ή το 1993. Σε λίγα κράτη μέλη ο αριθμός των κρουσμάτων εξακολουθεί να αυξάνεται το 2002, ιδίως λόγω των πιο εκτεταμένων δοκιμών για ΣΕΒ από τον Ιούλιο του 2001. Υπάρχει εκτενές φάσμα νομοθεσίας της ΕΕ για την προστασία του κοινού από τους κινδύνους της ΣΕΒ. Τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν την πλήρη εφαρμογή όλων των κανόνων της ΕΕ σχετικά με τη ΣΕΒ. Εάν τα μέτρα αυτά εφαρμόζονται αυστηρά, οι καταναλωτές μπορούν να είναι βέβαιοι για την ποιότητα του βοείου κρέατος.

Ο κανονισμός (EΚ) αριθ. 999/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Μαΐου 2001^[1] συγκεντρώνει όλα τα υφιστάμενα μέτρα που είχαν ληφθεί για τη ΣΕΒ επί σειρά ετών με περισσότερες από εξήντα αποφάσεις της Επιτροπής σε ένα ενιαίο, περιεκτικό πλαίσιο, που τα ενοποιεί και τα εκσυγχρονίζει εν όψει των επιστημονικών συμβουλών και των διεθνών προτύπων. Επιπλέον, εισήγαγε αρκετά νέα μέσα για τη διαχείριση του κινδύνου της ΣΕΒ και άλλων παρόμοιων ασθενειών όπως η τρομώδης νόσος σε όλα τα είδη ζώων και στα σχετικά προϊόντα.

ΣΕΒ και νέα μορφή της νόσου Creutzfeldt-Jakob (vCJD)

Ποια είναι η προέλευση της ΣΕΒ και ποια η επίπτωσή της στην ΕΕ;

Η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών (ΣΕΒ) είναι μια νόσος του εγκεφάλου των βοοειδών. Διαγνώσθηκε για πρώτη φορά στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1986. Έλαβε επιδημικές διαστάσεις λόγω της προσθήκης στην τροφή των βοοειδών κρεατοστεαλεύρων που είχαν παρασκευαστεί από σφάγια ζώων. Έως την 1η Οκτωβρίου 2002 υπήρχαν περίπου 181.000 κρούσματα στο Ηνωμένο Βασίλειο και περίπου 3.200 κρούσματα στην υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κατανομή των ετών γέννησης των κρουσμάτων της ΣΕΒ που διαπιστώθηκαν το 2002 είναι παρόμοια με εκείνη του 2001: τα περισσότερα βοοειδή γεννήθηκαν τα έτη 1994, 1995 ή 1996. Αυτό αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι ο αριθμός των νέων ζώων που μολύνθηκαν από το 1996 μειώνεται και τα μέτρα που ελήφθησαν το 1996-1997 έχουν θετικό αποτέλεσμα. Επί του παρόντος όλα τα υγιή βοοειδή άνω των 30 μηνών που σφάζονται ελέγχονται στην ΕΕ πριν διατεθούν για ανθρώπινη κατανάλωση και διαπιστώνεται ΣΕΒ σε λιγότερο από 1 ανά 30.000 βοοειδή. Τα ζώα των οποίων οι δοκιμές είχαν θετικό αποτέλεσμα καταστρέφονται ολοσχερώς.

Τι συμβαίνει με την αντίστοιχη ανθρώπινη νόσο, τη νέα μορφή της νόσου Creutzfeldt-Jakob (vCJD);

Η νέα μορφή της νόσου Creutzfeldt-Jacob (vCJD) διαγνώστηκε για πρώτη φορά το 1996. Είναι πλέον γενικά παραδεκτό ότι προκαλείται από τη μετάδοση της ΣΕΒ στον άνθρωπο. Έως την 1η Ιανουαρίου 2003 είχαν αναφερθεί 137 επιβεβαιωμένα ή ύποπτα κρούσματα στην ΕΕ, κυρίως σε νέους. Τα περισσότερα κρούσματα εμφανίστηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο (129) και ορισμένα στη Γαλλία (6), στην Ιρλανδία (1) και στην Ιταλία (1).

Οι εκτιμήσεις όσον αφορά το μελλοντικό αριθμό κρουσμάτων vCJD είναι πολύ διαφορετικές, καθώς γνωρίζουμε ελάχιστα για την περίοδο επώασης που μεσολαβεί από την έκθεση στο μολυσματικό παράγοντα έως την εκδήλωση των συμπτωμάτων. Ωστόσο, είναι σαφές ότι τα μελλοντικά κρούσματα θα οφείλονται κατά το μεγαλύτερο μέρος τους σε προηγούμενη έκθεση σε μολυσματικό υλικό πριν την ένταση των ελέγχων τα τελευταία χρόνια.

Ποια είναι η επίπτωση της ΣΕΒ ανά κράτος μέλος;

Επί του παρόντος, η συνολική επίπτωση της ΣΕΒ στην Κοινότητα μειώνεται, όχι μόνον ως αποτέλεσμα της μείωσης των κρουσμάτων της ΣΕΒ που εμφανίζονται στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και στα περισσότερα από τα λοιπά κράτη μέλη. Η επίπτωση στο Ηνωμένο Βασίλειο μειώθηκε κάθετα από περισσότερα από 37.056 κρούσματα το 1992 στο αποκορύφωμα της επιδημίας σε 1.194 κρούσματα το 2001.

Σε άλλα κράτη μέλη ο αριθμός των κρουσμάτων κυμάνθηκε το 2001 από 277 στη Γαλλία έως 1 στην Αυστρία, τη Φινλανδία και την Ελλάδα. Αυτά αποτελούν και τα μοναδικά κρούσματα που διαπιστώθηκαν ποτέ έως τώρα στα τελευταία τρία κράτη μέλη. Στο Λουξεμβούργο δεν εντοπίστηκαν κρούσματα ΣΕΒ το 2001, αλλά αναφέρθηκε ένα κρούσμα το 2002 και ένα το 1997. Η Σουηδία μέχρι στιγμής δεν έχει αναφέρει κρούσματα ΣΕΒ.

Λεπτομέρειες σχετικά με τον αριθμό των κρουσμάτων στην ΕΕ διατίθενται στο κεφάλαιο με τα στατιστικά στοιχεία στην ιστοσελίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη ΣΕΒ.

Ποιο είναι το τρέχον πρόγραμμα δοκιμών για ΣΕΒ στην ΕΕ;

Επιπλέον από την υποχρεωτική εξέταση όλων των ζώων που παρουσιάζουν σημεία ενδεικτικά της ΣΕΒ η ταχεία μεταθανάτια δοκιμή για ΣΕΒ διεξάγεται υποχρεωτικά από την 1η Ιανουαρίου 2001 σε:

• Ζώα που σφάζονται επειγόντως ή παρουσιάζουν σημεία οποιασδήποτε νόσου κατά την επιθεώρηση πριν από τη σφαγή στο σφαγείο. Από την 1η Ιανουαρίου 2001 έως τον Ιούνιο του 2001: όλα τα ζώα ηλικίας άνω των 30 μηνών. Από την 1η Ιουλίου 2001: όλα τα ζώα ηλικίας άνω των 24 μηνών.
• Όλα τα βοοειδή ηλικίας άνω των 30 μηνών που υπόκεινται σε φυσιολογική σφαγή για ανθρώπινη κατανάλωση. Κατά παρέκκλιση, η Σουηδία επιτρέπεται να ελέγχει μόνο ένα τυχαίο δείγμα.
• Νεκρά ζώα: βοοειδή που πέθαναν ή σκοτώθηκαν στην εκμετάλλευση ή κατά τη μεταφορά, αλλά δεν έχουν σφαγεί για ανθρώπινη κατανάλωση. Από τον Ιανουάριο έως τον Ιούνιο του 2001: τυχαίο δείγμα βοοειδών ηλικίας άνω των 30 μηνών. Από την 1η Ιουλίου 2001: όλα τα ζώα ηλικίας άνω των 24 μηνών.
• Στο Ηνωμένο Βασίλειο όπου όλα τα βοοειδή ηλικίας άνω των 30 μηνών καταστρέφονται σύμφωνα με το "πρόγραμμα άνω των 30 μηνών" (OTMS) πρέπει να διεξάγονται δοκιμές για ΣΕΒ στα εξής ζώα που σφάζονται σύμφωνα με το πρόγραμμα αυτό: όλα τα βοοειδή που σφάζονται υποχρεωτικά, όλα τα ζώα άνω των 42 μηνών που γεννήθηκαν ύστερα από την 1η Αυγούστου 1996 και υπόκεινται σε συνήθη σφαγή και ένα τυχαίο δείγμα βοοειδών που γεννήθηκαν πριν από την 1η Αυγούστου 1996 και υπόκεινται σε συνήθη σφαγή.

Συνολικά εξετάστηκαν περισσότερα από 8,5 εκατομμύρια βοοειδή το 2001 και περισσότερα από 10 εκατομμύρια βοοειδή το 2002. Λεπτομέρειες σχετικά με τον αριθμό των δοκιμών και των κρουσμάτων που εντοπίστηκαν στην ΕΕ διατίθενται στο κεφάλαιο με τα στατιστικά στοιχεία στην ιστοσελίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη ΣΕΒ. Επί του παρόντος η Επιτροπή συγχρηματοδοτεί το πρόγραμμα εξετάσεων με 14 € ανά δοκιμή (10,5 € το 2003).

Ποια είναι η αναμενόμενη μελλοντική εξέλιξη της νόσου;

Έως τα μέσα του 2000 η πλειονότητα των διαπιστωθέντων κρουσμάτων της ΣΕΒ εντοπίστηκαν με την παραδοσιακή παθητική παρακολούθηση, δηλαδή με εξέταση και υποχρεωτική δήλωση των ζώων για τα οποία υπήρχαν υπόνοιες ότι παρουσίαζαν σημεία ή κλινικά συμπτώματα ΣΕΒ. Αφότου άρχισαν οι ταχείες μεταθανάτιες δοκιμές κατέστη προφανές ότι περαιτέρω κρούσματα μπορούν να εντοπιστούν με ενεργητική παρακολούθηση. Επομένως, τα ζώα με μη χαρακτηριστικά σημεία όπως κλοτσιές, χωλότητα, απώλεια βάρους και μειωμένη παραγωγή γάλακτος δεν θα διαφεύγουν τον εντοπισμό. Αυτές οι καταστάσεις είναι τόσο συχνές που δεν θα ήταν εφικτό να αντιμετωπιστούν όλα αυτά τα ζώα ως ύποπτα για ΣΕΒ. Κρούσματα ΣΕΒ βρέθηκαν επίσης σε σφάγια που δεν παρουσίαζαν προηγουμένως καμία ένδειξη ασθενείας.

Η συστηματική ενεργητική παρακολούθηση άρχισε τον Ιανουάριο του 2001 σε ομάδες στόχους όπως νεκρά ζώα και υγιή βοοειδή που εσφάγησαν χωρίς να παρουσιάζουν προηγουμένως καμία ένδειξη ΣΕΒ. Το 2002 περισσότερα από τα 2/3 όλων των κρουσμάτων ΣΕΒ εντοπίστηκαν με τον τρόπο αυτό.

Ήταν αναμενόμενο η συστηματική ενεργητική παρακολούθηση να αυξήσει τον αριθμό των κρουσμάτων ΣΕΒ που εντοπίζονταν όταν εντάθηκε η παρακολούθηση τον Ιούλιο του 2001. Από τότε ο αριθμός των θετικών κρουσμάτων που εντοπίζονται μηνιαίως είναι σταθερός ή μειώνεται στα περισσότερα κράτη μέλη. Πέρα από τη μείωση των θετικών κρουσμάτων ανά μήνα, η ηλικιακή δομή των θετικών κρουσμάτων της ΣΕΒ μετατοπίζεται προς ζώα μεγαλύτερης ηλικίας σε όλα τα κράτη μέλη. Αυτό αποτελεί θετική ένδειξη και δείχνει ότι τα μέτρα που λαμβάνονται από το 1996 και ύστερα φέρνουν αποτέλεσμα.

Η μέση περίοδος επώασης της ΣΕΒ στα βοοειδή είναι 4-6 έτη, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη. Επομένως, πιθανώς να εξακολουθήσουν να παρουσιάζονται κρούσματα ΣΕΒ ως το 2010 ή και αργότερα.

Μέτρα της ΕΕ για την αντιμετώπιση της ΣΕΒ

Τι έχει πράξει η ΕΕ για την προστασία του κοινού - ποιοι κανόνες ισχύουν;

Όλα τα κοινοτικά μέτρα βασίζονται στις γνωμοδοτήσεις ανεξάρτητων επιστημονικών επιτροπών κορυφαίων εμπειρογνωμόνων που παρέχουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τις καλύτερες δυνατές επιστημονικές συμβουλές. Η επιστημονική συντονιστική επιτροπή της ΕΕ και άλλες εξειδικευμένες επιστημονικές επιτροπές που εξακολουθούν να δίνουν ύψιστη προτεραιότητα σε θέματα που σχετίζονται με τη ΣΕΒ αναθεωρούν τακτικά τις νέες επιστημονικές ενδείξεις.

Η ύψιστη προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι να προστατεύει την υγεία των ζώων και τη δημόσια υγεία και να εξασφαλίζει ότι τα τρόφιμα είναι ασφαλή από το αγρόκτημα ως το τραπέζι. Για το σκοπό αυτό και για να εξασφαλίζεται ότι το κρέας που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση είναι ασφαλές η Επιτροπή έχει εισάγει μια πλήρη σειρά αυστηρών κοινοτικών μέτρων σε σχέση με τη ΣΕΒ από το 1990 που καλύπτουν:

• Κτηνιατρικές επιθεωρήσεις: Από τις 9 Απριλίου 1990 τα ζώα που παρουσιάζονται για σφαγή απαιτείται να έχουν επιθεωρηθεί από κτηνιάτρους για να εξασφαλίζεται ότι τα ζώα για τα οποία υπάρχουν υπόνοιες ασθένειας δεν εισέρχονται στις αλυσίδες τροφίμων και ζωοτροφών·
• Απαγόρευση της διατροφής βοοειδών και αιγοπροβάτων με κρεατοστεάλευρα προέλευσης θηλαστικών (ΜΒΜ) από τον Ιούλιο του 1994: Το μέτρο αυτό εφαρμόστηκε υπό το φως της διευκρίνησης από τις επιστημονικές επιτροπές ότι η εξάπλωση της ΣΕΒ προκλήθηκε από την κατανάλωση ζωοτροφών μολυσμένων με πρωτεΐνες μηρυκαστικών υπό τη μορφή ΜΒΜ·
• Υψηλά πρότυπα κατεργασίας των ζωικών αποβλήτων μηρυκαστικών από την 1η Ιανουαρίου 1995. Τα πρότυπα αυτά ενισχύθηκαν περαιτέρω την 1η Απριλίου 1997, με την απαίτηση να βράζονται υπό πίεση (133 °C/3 bars/20 λεπτά) όλα τα απόβλητα θηλαστικών που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ΜΒΜ, για να μειωθεί στο ελάχιστο η μολυσματικότητα και να αποφεύγεται η ανακύκλωση του μολυσματικού παράγοντα εάν είναι παρών στα σφάγια·
• Mέτρα επαγρύπνησης για τον εντοπισμό, τον έλεγχο και την εξάλειψη της ΣΕΒ από την 1η Μαΐου 1998, που περιλαμβάνουν ενεργητική παρακολούθηση από κτηνιάτρους και παθητική παρακολούθηση μέσω δοκιμών·
• Επιλεκτική σφαγή: τα ζώα που έχουν μεγάλη πιθανότητα να έχουν λάβει την ίδια ενδεχομένως μολυσμένη ζωοτροφή με ένα κρούσμα της ΣΕΒ πρέπει να θανατώνονται και να καταστρέφονται. Τα ζώα της ίδιας ηλικίας από την ίδια αγέλη (ίδια κοόρτη) έχουν μεγάλες πιθανότητες να έχουν λάβει την ίδια ενδεχομένως μολυσμένη ζωοτροφή και επομένως πρέπει να σφάζονται πάντα με επιλεκτική σφαγή. Ανάλογα με την επιδημιολογική κατάσταση και την δυνατότητα ανίχνευσης των ζώων, μπορεί να είναι αναγκαίο να σφαγούν επιλεκτικά και τα άλλα βοοειδή της ίδιας αγέλης. Επιπλέον, τα τελευταία μοσχαράκια που γέννησαν θηλυκά ζώα προσβεβλημένα από ΣΕΒ πρέπει να θανατώνονται λόγω πιθανής μετάδοσης από τη μητέρα. Στα κράτη μέλη τα οποία εφαρμόζουν εναλλακτικά μέτρα που παρέχουν τις ανάλογες εγγυήσεις μπορεί να χορηγηθεί παρέκκλιση. Οι κανόνες για την επιλεκτική σφαγή ισχύουν από την 1η Ιουλίου 2001.
• Απαίτηση για την αφαίρεση των ειδικών υλικών κινδύνου (ΕΥΚ όπως ο νωτιαίος μυελός, ο εγκέφαλος, τα μάτια, οι αμυγδαλές και μέρος των εντέρων) από βοοειδή και αιγοπρόβατα, σε όλη την ΕΕ, από την 1η Οκτωβρίου 2000, από όλη την τροφική αλυσίδα ανθρώπων και ζώων. Ο κατάλογος των ΕΥΚ επεκτάθηκε ώστε να συμπεριλαμβάνει ολόκληρο το έντερο των βοοειδών και τη σπονδυλική στήλη από το Μάρτιο του 2001 (βλέπε τον πλήρη κατάλογο των ΕΥΚ στο παράρτημα 1). Η υποχρέωση αυτή ισχύει επίσης για τις εισαγωγές κρέατος και προϊόντων κρέατος από τρίτες χώρες στην ΕΕ εκτός από τις χώρες όπου η αξιολόγηση του γεωγραφικού κινδύνου υποδεικνύει ότι η παρουσία ΣΕΒ είναι εξαιρετικά απίθανη, π.χ. Αργεντινή, Αυστραλία, Μποτσουάνα, Βραζιλία, Χιλή, Κόστα Ρίκα, Ελ Σαλβαδόρ, Ισλανδία, Ναμίμπια, Νέα Ζηλανδία, Νικαράγουα, Παναμάς, Παραγουάη, Σιγκαπούρη, Σουαζιλάνδη, Ουρουγουάη και Βανουάτου.
• Εισαγωγή στοχευμένων δοκιμών για ΣΕΒ που επικεντρώνονται σε κατηγορίες ζώων υψηλού κινδύνου, από την 1η Ιανουαρίου 2001 (βλέπε παραπάνω)·
• Πλήρης αναστολή σε ολόκληρη την ΕΕ της χρήσης μεταποιημένων ζωικών πρωτεϊνών στις ζωοτροφές οποιωνδήποτε ζώων εκτρέφονται για την παραγωγή τροφίμων από την 1η Ιανουαρίου 2001. Η απαγόρευση ενισχύθηκε υπό το φως της εμπειρίας και των συμβουλών της επιστημονικής συντονιστικής επιτροπής και του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων της Επιτροπής, για να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος διασταυρούμενης μόλυνσης με την ανάμιξη ασφαλών ζωοτροφών με ζωοτροφές που περιέχουν ζωικές πρωτείνες που έχουν μολυνθεί με τον παράγοντα της ΣΕΒ. Τα ενισχυμένα μέτρα απαιτούσαν, μεταξύ άλλων, την απόσυρση των κρεατοστεάλευρων και των ζωοτροφών που τα περιέχουν, ειδικά πρότυπα μεταποίησης (καθώς και αποθήκευσης και μεταφοράς) και διαρκή μικροσκοπικό έλεγχο των ζωοτροφών για να εξασφαλίζεται ότι δεν περιέχουν κρεατοστεάλευρα. Μόνον ορισμένες ζωικές πρωτεΐνες, όπως τα ιχθυάλευρα, που θεωρούνται ασφαλείς μπορούν να χρησιμοποιούνται υπό πολύ αυστηρές προϋποθέσεις. Πρόταση που θα καθιστά αυστηρότερα τα πρότυπα μεταποίησης για τα λίπη μηρυκαστικών αναμένεται ύστερα από την ενημέρωση των σχετικών επιστημονικών συμβουλών.
• Αυστηροί έλεγχοι των ζωοτροφών: ο κανονισμός (EΚ) αριθ. 1774/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον καθορισμό υγειονομικών κανόνων σχετικά με τα ζωικά υποπροϊόντα που δεν προορίζονται για κατανάλωση από τον άνθρωπο εκδόθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2002 και θα αρχίσει να ισχύει την 1η Μαΐου 2003. Ο κανονισμός αυτός αποτελεί, ύστερα από τον κανονισμό για τις μεταδοτικές σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες που εκδόθηκε το 2000 τη δεύτερη ενέργεια-κλειδί του λευκού βιβλίου για την ασφάλεια των τροφίμων και αποτελεί σημαντική συνιστώσα της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την καταπολέμηση και την εξάλειψη των κρίσεων που οφείλονται στις ζωοτροφές όπως η ΣΕΒ, ο αφθώδης πυρετός, η πανώλης των χοίρων και οι διοξίνες.

Απαιτεί τα εξής^[2]: (i) να εισέρχονται στην αλυσίδα ζωοτροφών μόνον ζωικά προϊόντα προερχόμενα από ζώα τα οποία κρίθηκαν από την υγειονομική επιθεώρηση ως κατάλληλα για κατανάλωση από τον άνθρωπο, (ii) οι ζωοτροφές πρέπει να υποβάλλονται σε επεξεργασία υπό τα υψηλότερα πρότυπα τήξης (βρασμός υπό πίεση) και (iii) οι εγκαταστάσεις τήξης που παράγουν ζωοτροφές να είναι αφιερωμένες αποκλειστικά στην παραγωγή αυτή, ώστε να αποφεύγεται η πιθανή διασταυρούμενη μόλυνση. Επίσης, ο νέος κανονισμός επεκτείνει και σε άλλα είδη ζώων την απαγόρευση της ανακύκλωσης εντός του είδους (κανιβαλισμός) που εφαρμοζόταν από το 1994 για τα μηρυκαστικά·

Πώς παρακολουθούνται και εφαρμόζονται οι κανόνες σχετικά με τη ΣΕΒ;

Τα κράτη μέλη είναι αρμόδια να εξασφαλίζουν ότι οι κανόνες της ΕΕ εφαρμόζονται στις επικράτειές τους: το Γραφείο Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων της Επιτροπής (ΓΤΚΘ) διεξάγει επιθεωρήσεις για να ελέγξει την ορθή εφαρμογή, την επιβολή και τους ελέγχους της κοινοτικής νομοθεσίας από τις αρμόδιες εθνικές αρχές. Μόλις αναφερθεί επιβεβαιωμένη παράβαση της νομοθεσίας η Επιτροπή κινεί διαδικασία κατά παράβασης κατά του εν λόγω κράτους μέλους. Οι εκθέσεις των επιθεωρήσεων του ΓΤΚΘ δημοσιεύονται στον ιστοχώρο της Επιτροπής στη διεύθυνση:

http://ec.europa.eu/food/fs/inspections/vi/reports/index_en.html

Τι κατάσταση επικρατεί σχετικά με τη ΣΕΒ στις τρίτες χώρες;

Έχουν διαπιστωθεί αυτόχθονα κρούσματα ΣΕΒ σε χώρες εκτός της ΕΕ. Ο αριθμός των κρουσμάτων σε χώρες εκτός της ΕΕ διατίθεται στην ιστοσελίδα για την ΣΕΒ στο κεφάλαιο των στατιστικών στοιχείων (Statistics) - ανασκόπηση των κρουσμάτων της ΣΕΒ παγκοσμίως (overview of BSE cases worldwide). Η επιστημονική συντονιστική επιτροπή (ΕΣΕ) της ΕΕ έχει επισημάνει πιθανούς κινδύνους για ΣΕΒ σε τρίτες χώρες με βάση παράγοντες όπως προηγούμενες εισαγωγές ζώντων βοοειδών και κρεατοστεαλεύρων από το Ηνωμένο Βασίλειο και άλλες χώρες που πλήττονται από τη ΣΕΒ και διατροφή μηρυκαστικών με κρεατοστεάλευρα προέλευσης θηλαστικών.

Επομένως, η ΕΕ αποφάσισε ότι όσον αφορά τις εισαγωγές πρέπει να εξασφαλίσει στους Ευρωπαίους καταναλωτές ισοδύναμο επίπεδο προστασίας με εκείνο που απαιτείται για τα προϊόντα που προέρχονται από την ΕΕ. Αυτές οι απαιτήσεις σχετικά με τις εισαγωγές καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 999/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Μαΐου 2001 για τη θέσπιση κανόνων πρόληψης, καταπολέμησης και εξάλειψης ορισμένων μεταδοτικών σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών.

Πώς αξιολογείται ο κίνδυνος για ΣΕΒ σε τρίτες χώρες και πως κατατάσσονται σε κατηγορίες κινδύνου για ΣΕΒ;

Με πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η επιστημονική συντονιστική επιτροπή της ΕΕ διεξήγαγε "αξιολογήσεις του γεωγραφικού κινδύνου για ΣΕΒ" στα κράτη μέλη της ΕΕ και σε τρίτες χώρες. Η ανάπτυξη της μεθοδολογίας για την αξιολόγηση αυτή χρειάστηκε περισσότερο από δύο έτη και δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο Διαδίκτυο το Δεκέμβριο του 1998. Οι αξιολογήσεις βασίζονται στις πληροφορίες που υπέβαλαν οι εν λόγω χώρες, οι οποίες, ανταποκρινόμενες σε σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 1998, παρείχαν τα απαιτούμενα στοιχεία για μια τέτοια αξιολόγηση. Τα στοιχεία αφορούν ιδίως τις εισαγωγές βοοειδών και κρεατοστεαλεύρων από το Ηνωμένο Βασίλειο και άλλες χώρες που πλήττονται από τη ΣΕΒ, τα πρότυπα τήξης των ζωικών υποπροϊόντων, τη χρήση ΕΥΚ, τη χρήση των αποκαλούμενων ειδικών υλικών κινδύνου (ΕΥΚ), τη διατροφή μηρυκαστικών με κρεατοοστεάλευρα θηλαστικών, κλπ. Η μεθοδολογία εκσυγχρονίστηκε με γνωμοδότηση στις 11 Ιανουαρίου του 2002.

Η επιστημονική συντονιστική επιτροπή προσδιόρισε τις εξής τέσσερις μεταβατικές κατηγορίες που βασίζονται στις αξιολογήσεις του γεωγραφικού κινδύνου για ΣΕΒ:

• Επίπεδο I εμφάνιση της ΣΕΒ εξαιρετικά απίθανη
• Επίπεδο II εμφάνιση της ΣΕΒ απίθανη, αλλά δεν αποκλείεται
• Επίπεδο III εμφάνιση της ΣΕΒ πιθανή, αλλά μη επιβεβαιωμένη, ή επιβεβαιωμένη σε χαμηλότερο επίπεδο
• Επίπεδο IV εμφάνιση της ΣΕΒ επιβεβαιωμένη σε υψηλότερο επίπεδο

Ο κανονισμός (EΚ) αριθ. 999/2001 που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2001 προβλέπει την κατάταξη των χωρών σε πέντε κατηγορίες όσον αφορά την κατάσταση της ΣΕΒ που βασίζεται στον ισχύοντα κώδικα του Διεθνούς Γραφείου Επιζωοτιών. Επί του παρόντος η Επιτροπή ασχολείται με την κατάταξη των χωρών σε σχέση με τη ΣΕΒ. Ο τελικός καθορισμός της κατάστασης όσον αφορά τη ΣΕΒ γίνεται σε δύο στάδια. Κατ’ αρχάς διεξάγεται αξιολόγηση του κινδύνου λαμβάνοντας υπόψη συγκεκριμένους προκαθορισμένους παράγοντες. Στη συνέχεια αξιολογούνται επιπλέον κριτήρια. Με βάση την αξιολόγηση του κινδύνου και την αξιολόγηση των επιπλέον κριτηρίων καθορίζεται η κατάσταση όσον αφορά τη ΣΕΒ. Εν αναμονή του καθορισμού της κατάστασης όσον αφορά τη ΣΕΒ εφαρμόζονται στις εισαγωγές μεταβατικά μέτρα που βασίζονται στην κλασική αξιολόγηση του γεωγραφικού κινδύνου που έχει αναλάβει η επιστημονική συντονιστική επιτροπή.

Ποιοι κανόνες ισχύουν για τις εισαγωγές από τρίτες χώρες;

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 999/2001 τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2001. Προσφέρει ένα επίπεδο προστασίας σε σχέση με τη ΣΕΒ και ζητά να εφαρμοστούν τα ίδια μέτρα στις εισαγωγές βοείου κρέατος στην ΕΕ με εκείνα που ισχύουν εντός της ΕΕ. Για παράδειγμα απαγορεύει τις εισαγωγές ειδικών υλικών κινδύνου (ΕΥΚ) ή προϊόντων κρέατος που περιέχουν ΕΥΚ από τρίτες χώρες και η τρίτη χώρα πρέπει να εξασφαλίζει ότι οι τεχνικές σφαγής των ζώων δεν περιλαμβάνουν τεχνικές που απαγορεύονται στην ΕΕ. Οι κανόνες ισχύουν επίσης για μια σειρά προϊόντων βοοειδών και αιγοπροβάτων (τετηγμένα λίπη, ζελατίνη, τροφές για μικρά κατοικίδια ζώα, οστά και προϊόντα οστών, πρώτες ύλες για την παραγωγή ζωοτροφών) από τρίτες χώρες. Επίσης, απαιτείται διεθνές πιστοποιητικό για τα ζώντα βοοειδή που να βεβαιώνει ότι ισχύει απαγόρευση σχετικά με τις ζωοτροφές η οποία όντως τηρείται και ότι υπάρχει σύστημα μόνιμης αναγνώρισης της αγέλης προέλευσης των ζώντων βοοειδών.

Για τις χώρες όπου η ύπαρξη ΣΕΒ θεωρείται εξαιρετικά απίθανη από την επιστημονική συντονιστική επιτροπή δεν προβλέπονται περιορισμοί που σχετίζονται με τη ΣΕΒ στις εισαγωγές.

Οι κανόνες αυτοί είναι ανάλογοι με τον επιδιωκόμενο σκοπό και δεν επιφέρουν διακρίσεις. Ο γεωγραφικός κίνδυνος για ΣΕΒ των τρίτων χωρών έχει αξιολογηθεί/αξιολογείται με τον ίδιο τρόπο από την επιστημονική συντονιστική επιτροπή όπως και για τα κράτη μέλη της ΕΕ. Ο γεωγραφικός κίνδυνος για ΣΕΒ είναι ο μόνος καθοριστικός παράγοντας κατά τη λήψη αποφάσεων σχετικά με το επίπεδο προστασίας που απαιτείται σε σχέση με τη ΣΕΒ. Η ύπαρξη ΣΕΒ σε 17 τρίτες χώρες θεωρήθηκε εξαιρετικά απίθανη και συνεπώς οι χώρες αυτές εξαιρούνται από οποιουσδήποτε περιορισμούς. Κανένα κράτος μέλος της ΕΕ δεν έχει καταταχθεί στην κατηγορία αυτή. Οι κανόνες του ΠΟΕ τηρήθηκαν ενημερώνοντας δεόντως τις τρίτες χώρες για τα μέτρα της ΕΕ σχετικά με τη ΣΕΒ. Ωστόσο, σε συμφωνία με τη δέσμευση της ΕΕ να παρακολουθεί συνεχώς την επιστημονική πρόοδο, κάθε μελλοντικό νέο στοιχείο θα αξιολογείται πάντοτε.

Με τα μέτρα αυτά περιορίζονται οι επιπτώσεις στο εμπόριο. Το εμπόριο σφαγίων βοοειδών δεν διακόπτεται καθότι υπάρχει διάταξη για την αφαίρεση της σπονδυλικής στήλης (ως ΕΥΚ) στην ΕΕ και όχι στην τρίτη χώρα πριν από την εξαγωγή. Οι τρίτες χώρες, ωστόσο, πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι τεχνικές σφαγής των ζώων δεν περιλαμβάνουν τεχνικές που απαγορεύονται στην ΕΕ. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου βοείου κρέατος αφορά κρέας χωρίς οστά και συνεπώς δεν πλήττεται.

Πώς επηρεάζονται οι υποψήφιες χώρες;

Στις διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση όλες οι υποψήφιες χώρες δεσμεύθηκαν ως προς την πλήρη τήρηση των κανόνων της ΕΕ για την καταπολέμηση της ΣΕΒ. Πράγματι, έχει ήδη σημειωθεί σημαντική πρόοδος: π.χ. όλες οι υποψήφιες χώρες απομακρύνουν ήδη τα ειδικά υλικά κινδύνου από την αλυσίδα των τροφίμων και οι περισσότερες ελέγχουν όλα τα υγιή βοοειδή ηλικίας άνω των 30 μηνών. Η Επιτροπή παρακολουθεί στενά την πρόοδο αυτή. Σε συμφωνία με αυτό το ΓΤΚΘ ολοκλήρωσε στις αρχές του 2002 την πρώτη σειρά αποστολών σε όλες τις υποψήφιες χώρες για να επιθεωρήσει τα μέτρα που εφαρμόζουν σχετικά με τη ΣΕΒ.

Η Επιτροπή ενθαρρύνει επίσης τη χρήση διαφόρων ενισχυτικών μέτρων τα οποία προσφέρονται στις υποψήφιες χώρες για τεχνική βοήθεια. Για παράδειγμα μέσω του προγράμματος PHARE συγχρηματοδοτείται η χρήση των σετ δοκιμών για ΣΕΒ στις υποψήφιες χώρες και παρέχονται τεχνικές συμβουλές.

Τι ερευνητικές δραστηριότητες σχετικά με τις ΜΣΕ πραγματοποιεί η ΕΕ;

Εισαγωγή, 1990-1996

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρηματοδοτεί την έρευνα για μεταδοτικές σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες (ΜΣΕ) από το 1990. Αυτή η ερευνητική δραστηριότητα αυξήθηκε ταχέως και ουσιαστικά ύστερα από την ανακοίνωση της κυβέρνησης του Ηνωμένου Βασιλείου (20/03/1996) ότι η εμφάνιση δέκα κρουσμάτων μιας νέας μορφής της νόσου Creutzfeldt-Jakob Disease (vCJD) θα μπορούσε να συνδέεται με έκθεση στη σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών (ΣΕΒ).

Σχέδιο δράσης για τις ΜΣΕ και το τέταρτο πρόγραμμα πλαίσιο, 1994-1998

Τον Απρίλιο του 1996 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάλεσε τον καθηγητή Charles Weissmann να προεδρεύσει μιας ομάδας με στόχο τη δημιουργία καταλόγου με το επίπεδο των γνώσεων σχετικά με τη ΣΕΒ και να προτείνει μελλοντικές προτεραιότητες για την έρευνα. Η έκθεση του καθηγητή Weissmann δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 1996 και αποτέλεσε τη βάση ανακοίνωσης της Επιτροπής προς το Συμβούλιο (COM (96) 582) που πρότεινε σχέδιο δράσης για τις ΜΣΕ. Το σχέδιο δράσης έλαβε επίσης υπόψη τις συστάσεις της διακλαδικής επιστημονικής επιτροπής καθώς και τις εθνικές και κοινοτικές ερευνητικές δραστηριότητες που βρίσκονταν σε εξέλιξη. Βάσει των συστάσεων του Συμβουλίου, το σχέδιο δράσης συνίστατο σε δύο επίπεδα:

Συντονισμός των δραστηριοτήτων ανάμεσα στα κράτη μέλη, με σκοπό την εναρμόνιση της συλλογής στοιχείων και των διαγνωστικών κριτηρίων.

Ειδική πρόσκληση υποβολής προτάσεων για δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης με σκοπό την τόνωση της ερευνητικής δραστηριότητας σε κοινοτικό επίπεδο και την κινητοποίηση νέας και συμπληρωματικής εμπειρογνωμοσύνης για να επιτευχθεί ευρωπαϊκή κρίσιμη μάζα στον τομέα αυτό.

Η πρώτη από τις τρεις προσκλήσεις υποβολής ερευνητικών προτάσεων στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας αυτής δημοσιεύθηκε το Δεκέμβριο του 1996 και η τελευταία το Μάρτιο του 1998. Συνολικά ανατέθηκαν 54 σχέδια στο πλαίσιο αυτού του σχεδίου δράσης, ενώ η συνολική ενίσχυση ανήλθε σε 50,7 εκατομμύρια €. Η ενίσχυση προήλθε από τα προγράμματα BIOMED, BIOTECH και FAIR. Το σχέδιο δράσης είχε ως αποτέλεσμα εξαιρετική κινητοποίηση εμπειρογνωμοσύνης σε ευρύ φάσμα επιστημονικών κλάδων από περισσότερα από 120 εργαστήρια σε όλα τα κράτη μέλη και τις συνδεδεμένες χώρες.

Tο πέμπτο πρόγραμμα πλαίσιο, 1998-2002

Tο πέμπτο πρόγραμμα πλαίσιο (1998-2002) στηρίζεται στα θεμέλια του 4ου προγράμματος πλαισίου και ενίσχυσε 26 σχέδια για ΜΣΕ (με περίπου 30 εκατομμύρια €) τόσο μέσω γενικών προσκλήσεων υποβολής ερευνητικών σχεδίων (11) όσο και μέσω της ειδικής πρόσκλησης του 2001 για έρευνα σχετικά με τις ΜΣΕ (15).

Ειδική πρόσκληση για έρευνα σχετικά με τις ΜΣΕ και κατάλογοι των ερευνητικών δραστηριοτήτων για τις ΜΣΕ στην Ευρώπη το 2001

Το Νοέμβριο του 2000 το Συμβούλιο Έρευνας ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συστήσει ομάδα εμπειρογνωμόνων για τις ΜΣΕ με εντολή να:

• εξετάσει την κατάσταση όσον αφορά την έρευνα για τις ΜΣΕ
• ενθαρρύνει την ανταλλαγή επιστημονικών πληροφοριών ανάμεσα στις ερευνητικές ομάδες
• προσδιορίσει τις ερευνητικές δραστηριότητες που βρίσκονται σε εξέλιξη και οι οποίες χρειάζεται να ενισχυθούν, καθώς και τις νέες ερευνητικές δραστηριότητες που χρειάζεται να δρομολογηθούν.

Η ομάδα αποτελείται από εκπροσώπους που έχουν διορίσει τα κράτη μέλη, τις συνδεδεμένες χώρες, ορισμένα μέλη της ομάδας ad hoc για τις ΜΣΕ/ τη ΣΕΒ της επιστημονικής συντονιστικής επιτροπής και ορισμένους συντονιστές ερευνητικών σχεδίων της ΕΕ. Τον Απρίλιο του 2002 η ομάδα διευρύνθηκε προκειμένου να συμπεριλάβει μέλη από τις χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης.

Ανάμεσα στους στόχους του σχεδίου δράσης ήταν και η επέκταση και ο τακτικός εκσυγχρονισμός του καταλόγου των δραστηριοτήτων έρευνας για τις ΜΣΕ στα κράτη μέλη που είχε συνταχθεί αρχικά από τον καθηγητή Weissmann. Η ανάλυση της πιο πρόσφατης έκδοσης του εγγράφου αυτού (Απρίλιος 2001) από την ομάδα εμπειρογνωμόνων για τις ΜΣΕ και από τις υπηρεσίες της Επιτροπής είχε ως αποτέλεσμα τη δρομολόγηση ειδικής πρόσκλησης υποβολής προτάσεων για τις ΜΣΕ, με στόχο να καλυφθούν τα κενά στις ευρωπαϊκές ερευνητικές δραστηριότητες για τις ΜΣΕ καθώς και μια ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (COM (2001) 323). Με την πρόσκληση αυτή ανατέθηκαν συνολικά 15 νέα σχέδια για τις ΜΣΕ, η ενίσχυση των οποίων ανέρχεται σε 21 εκατομμύρια €. Εφόσον ολοκληρωθούν επιτυχώς οι διαπραγματεύσεις για την υπογραφή των συμβάσεων όλα τα σχέδια θα ξεκινήσουν το 2002.

Το έκτο πρόγραμμα πλαίσιο και μελλοντικές ενέργειες, 2002

Το 2002 θα δρομολογηθεί επίσης το έκτο πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης. Οι τελευταίες σχετικές λεπτομέρειες διατίθενται στη διεύθυνση

http://ec.europa.eu/research/fp6/index_en.html

Το Σεπτέμβριο του 2000 καταρτίστηκε κατάλογος των 54 σχεδίων που χρηματοδοτήθηκαν από το πρόγραμμα δράσης, ο οποίος εξακολουθεί να διατίθεται από τις υπηρεσίες της ΓΔ Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης της Επιτροπής· ο κατάλογος αυτός ενημερώνεται τώρα για να περιλάβει τα αποτελέσματα των σχεδίων αυτών και τις περιλήψεις των σχεδίων που χρηματοδοτήθηκαν πιο πρόσφατα.

Περαιτέρω ερωτήσεις σχετικά με τη ΣΕΒ μπορείτε να στείλετε στην ταχυδρομική θυρίδα της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών:

sanco-mailbox@ec.europa.eu

Παράρτημα

Πλήρης κατάλογος των ειδικών υλικών κινδύνου

Οι παρακάτω ιστοί χαρακτηρίζονται ως ειδικό υλικό κινδύνου:

• το κρανίο, συμπεριλαμβανομένου του εγκεφάλου και των οφθαλμών, οι αμυγδαλές, η σπονδυλική στήλη^[3] εκτός από τους σπονδύλους της ουράς, οι εγκάρσιες αποφύσεις των οσφυϊκών και των θωρακικών σπονδύλων και οι πτέρυγες του ιερού, αλλά συμπεριλαμβανομένων των γαγγλίων της ραχιαίας ρίζας και του νωτιαίου μυελού των βοοειδών ηλικίας άνω των 12 μηνών, καθώς και τα έντερα από το δωδεκαδάκτυλο έως το ορθό και το μεσεντέριο των βοοειδών οποιασδήποτε ηλικίας·
• το κρανίο, συμπεριλαμβανομένου του εγκεφάλου και των οφθαλμών, οι αμυγδαλές και ο νωτιαίος μυελός αιγοπροβάτων ηλικίας άνω των 12 μηνών ή των οποίων ένας μόνιμος κοπτήρας έχει ανατείλει μέσω των ούλων και η σπλήνα αιγοπροβάτων οποιασδήποτε ηλικίας.

Επιπλέον από το ειδικό υλικό κινδύνου που αναφέρεται στο σημείο α) οι εξής ιστοί πρέπει να χαρακτηρίζονται ως ειδικό υλικό κινδύνου στο Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας και στην Πορτογαλία με εξαίρεση την αυτόνομη περιφέρεια των Αζορών: ολόκληρο το κεφάλι, εκτός από τη γλώσσα, συμπεριλαμβανομένου του εγκεφάλου, των οφθαλμών, των γαγγλίων του τριδύμου και των αμυγδαλών· ο θύμος αδένας, η σπλήνα και ο νωτιαίος μυελός βοοειδών ηλικίας άνω των έξι μηνών.

^[1] http://ec.europa.eu/food/fs/bse/bse36_en.pdf
ενημερώσεις στη διεύθυνση:
http://ec.europa.eu/food/fs/bse/legislation_en.html#general%20framework

^[2] βλέπε επίσης το: IP/02/1361

^[3] Η Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Πορτογαλία μπορούν να παρεκκλίνουν από την υποχρεωτική απομάκρυνση της σπονδυλικής στήλης υπό αυστηρούς όρους.