Navigation path

Left navigation

Additional tools

Vraag & Antwoord

European Commission - MEMO/02/23   13/02/2002

Other available languages: EN FR DE DA ES IT SV PT FI EL

MEMO/02/23

Brussel, 13 februari 2002

Vraag & Antwoord

Over de clementieregeling

    Hoeveel kartels zijn er ontdekt en beboet sinds de goedkeuring van de oorspronkelijke clementieregeling in 1996?

Sinds de clementieregeling in 1996 werd goedgekeurd, heeft de Commissie in de volgende 16 kartelzaken waarin ondernemingen meewerkten met de onderzoekers, beschikkingen aangenomen: Legeringstoeslag (1998), British Sugar (1998), Voorgeïsoleerde buizen (1998), Griekse veerdienstmaatschappijen (1998), Naadloze stalen buizen (1999), FETTCSA (Zeevervoer, 2000), Lysine (2000), Grafietelektroden (juli 2001), SAS-Maersk Air (juli 2001), Natriumgluconaat (oktober 2001), Vitaminen (november 2001), Belgische brouwerijen (december 2001), Luxemburgse brouwerijen (december 2001), Citroenzuur (december 2001), Zinkfosfaat (december 2001) en Zelfkopiërend papier (december 2001).

Bij deze 16 zaken samen gaat het om een boete van in totaal 2,240 miljard euro.

De vermindering van de boeten op grond van de clementieregeling in de hierboven genoemde zaken loopt uiteen van volledige immuniteit tegen boeten (100% vermindering), in het geval van zeer vroege en onafgebroken medewerking, tot een kleine vermindering (10%), voor ondernemingen die niet actief meewerkten tijdens het onderzoek, maar de feiten in de mededeling van punten van bezwaar ook niet betwistten.

    Hoeveel ondernemingen hebben sinds 1996 een clementieverzoek ingediend?

Sinds de clementieregeling werd goedgekeurd, hebben meer dan 80 ondernemingen in een kartelzaak een verzoek in het kader van deze regeling ingediend.

    Aan hoeveel ondernemingen is tot nu toe volledige immuniteit tegen boeten verleend?

Slechts aan drie ondernemingen is volledige immuniteit verleend: Rhône-Poulenc voor twee van de drie vitaminekartels waarbij het betrokken was (zie IP/01/1625 van 21 november, 2001), Brasserie de Luxembourg (een dochteronderneming van Interbrew) in de zaak betreffende de Luxemburgse brouwerijen (zie IP/01/1740 van 5 december 2001), en Sappi in de zaak van het zelfkopiërend papier (zie IP/01/1892 van 20 december 2001).

Daarnaast is aan twee ondernemingen een zeer grote vermindering van de boete toegekend vanwege hun doorslaggevende samenwerking in een vroeg stadium, overeenkomstig deel B van de clementieregeling van 1996. Dat geldt voor Fujisawa in de in the natriumgluconaat-zaak (80% vermindering) [zie IP/01/1355 van 2 oktober 2001] en Cerestar in de citroenzuur-zaak (90% vermindering) [zie IP/01/1743 van 5 december 2001]. Voor deze twee ondernemingen werd de boete aanzienlijk verminderd, maar zij kwamen niet in aanmerking voor volledige immuniteit omdat zij pas hun medewerking verleenden nadat de Commissie om inlichtingen had verzocht. Zij hebben zich niet geheel uit zichzelf bij de Commissie gemeld.

    Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen de nieuwe en de oude regeling?

De afgelopen vijf jaar heeft de clementieregeling van 1996 een belangrijke rol gespeeld bij het ontdekken en beboeten van geheime kartels. Dat blijkt bijvoorbeeld duidelijk uit het grote aantal beschikkingen en de boeten in 2001, die in totaal bijna 2 miljard euro bedroegen. Maar om de regeling nog doeltreffender te maken en het voor ondernemingen aantrekkelijker te maken om zich te melden, is het met de nieuwe regels gemakkelijker geworden om volledige immuniteit te krijgen en hebben de ondernemingen meer zekerheid over het feit dat zij niet zullen worden beboet of over de vermindering die zij kunnen verwachten.

    In de oude regeling was een van de voorwaarden om voor volledige immuniteit in aanmerking te komen, dat een onderneming niet het initiatief had genomen tot een kartel of daarin een bepalende rol had gespeeld. Waarom is die voorwaarde geschrapt?

Deze regeling is uiteindelijk bedoeld om de Commissie te helpen bij het opsporen en beëindigen van kartels. De doeltreffendheid van onze instrumenten hangt in belangrijke mate af van de duidelijkheid en de zekerheid die zij bieden. De ervaring heeft geleerd dat het begrip "initiatiefnemer" nogal vaag is (het is zelden duidelijk wie het initiatief heeft genomen tot een kartel: wie is de leider in een kartel van twee of drie? Hoeveel leiders kunnen er zijn?), wat tot op zekere hoogte de doeltreffendheid van de regeling ondermijnt. De belangrijkste voorwaarde voor een onderneming om in aanmerking te komen voor volledige immuniteit, naast het feit dat zij zich als eerste meldt, is dat zij andere ondernemingen niet tot deelname aan de inbreuk mag hebben gedwongen. Dit is een duidelijke norm, waarmee ook de gevallen worden uitgesloten die werden beoogd met de voorwaarde dat een onderneming niet het initiatief mocht hebben genomen.

    Hoe zeker zijn ondernemingen dat zij volledige of gedeeltelijke immuniteit verkrijgen, en wanneer krijgen zij die zekerheid?

De nieuwe regeling biedt ondernemingen veel meer zekerheid. Zij horen snel of zij in aanmerking komen voor immuniteit, en indien dat het geval is, wordt hun schriftelijk voorwaardelijke immuniteit toegekend. Indien zij de vereiste volledige en onafgebroken medewerking verlenen, wordt deze voorwaardelijke immuniteit in de desbetreffende eindbeschikking definitief.

Ook voor ondernemingen die een verzoek tot vermindering van de geldboete indienen, biedt de nieuwe regeling meer zekerheid en transparantie, want zij worden uiterlijk op de datum van kennisgeving van de mededeling van punten van bezwaar op de hoogte gesteld van de vermindering die zij kunnen verwachten.

    Hoeveel EU-landen hebben een eigen clementieregeling?

De Commissie is niet de enige die zo'n regeling in kartelzaken kent. Verschillende EU-lidstaten hebben onlangs ook een clementieregeling ingevoerd. Dat geldt voor Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en, meer recentelijk, Ierland. In verschillende andere lidstaten wordt de mogelijkheid om een dergelijke regeling in te voeren momenteel onderzocht (onder andere in Denemarken, Nederland en Zweden).

De nieuwe EU-regeling is in bepaalde opzichten vergelijkbaar met de Amerikaanse antitrustregeling waarbij ondernemingen die informatie verstrekken die leidt tot de ontmaskering van een kartel, « zero dollar » boete krijgen opgelegd, alsmede met de clementieregeling van de Canadese autoriteiten.

Over de activiteiten met betrekking tot kartels

    Hoeveel kartelbeschikkingen zijn er tot nu toe vastgesteld en welk bedrag aan boeten is daarmee gemoeid?

Tot nu toe zijn ongeveer 50 kartelbeschikkingen vastgesteld waarbij boeten werden opgelegd (49 om precies te zijn). De eerste twee kartelbeschikkingen dateren van 1969 en hadden betrekking op kinine en verfstof. In de jaren negentig werden 21 beschikkingen vastgesteld (41%) en in 2000 en 2001 11 (22%).

Er is dus sprake van een opmerkelijke toename van het aantal kartels dat wordt ontdekt en vervolgd. Dat blijkt ook uit het feit dat het totaalbedrag van de boeten die de Commissie in 2001 heeft opgelegd, hoger was dan het totaalbedrag van alle boeten in de periode daarvoor, d.w.z. tussen de oprichting van de EG en het jaar 2000.

    Waar gaat dat geld naartoe ?

Het geld van de boeten die de Commissie oplegt gaat naar de EU-begroting en leidt dus tot een vermindering van de nationale bijdragen van de lidstaten aan die begroting. Zo stroomt het uiteindelijk terug naar de Europese belastingbetaler.

    Hoeveel kartels worden er momenteel onderzocht ?

Omdat alle lopende kartelonderzoeken uiteraard vertrouwelijk zijn, kunnen we daarover geen nadere bijzonderheden geven, maar momenteel lopen er ongeveer 40 onderzoeken naar verdachte kartelactiviteiten. Die hoeven echter niet allemaal te leiden tot een beschikking waarbij een boete wordt opgelegd.

    Hoe lang duur een kartelonderzoek?

De Commissie gaat niet over één nacht ijs bij het beboeten van ondernemingen en zij onderzoekt alle beschikbare gegevens zorgvuldig voordat zij een besluit neemt. Bovendien moet zij de betrokken partijen voldoende informatie en tijd geven om hun verdediging te regelen en de procedure uiteraard in zoveel officiële talen voeren als nodig is (11 voor de eindbeschikking). Door al deze waarborgen is de procedure betrekkelijk ingewikkeld, wat tot gevolg heeft dat onderzoeken twee tot drie jaar in beslag kunnen nemen. Dat betekent al een verbetering ten opzichte van het verleden, en er worden maatregelen getroffen om deze termijn voor zover mogelijk verder te verkorten, maar de speelruimte blijft beperkt.

    Door wie worden kartels onderzocht?

Alle operationele anti-trustdirectoraten van DG Concurrentie zijn betrokken bij het onderzoeken en vervolgen van kartels. Daarnaast heeft de Commissie echter in december 1998 een anti-karteleenheid opgericht. Zij heeft daartoe besloten omdat kartelleden steeds geraffineerdere methoden gebruiken om hun activiteiten verborgen te houden en hun sporen uit te wissen. Bovendien is het aantal kartelzaken na de invoering van de clementieregeling aanzienlijk toegenomen, waardoor extra middelen nodig waren. Tenslotte gaat het bij kartels om grote zaken, waarbij veel ondernemingen betrokken zijn en ingewikkelde procedures worden gevolgd.

Kartelbestrijding

    Wat is de rechtsgrond voor de bestrijding van kartels?

De rechtsgrond voor de kartelbestrijding wordt gevormd door artikel 81 van het EG-Verdrag, dat als volgt luidt:

    Artikel 81

1. Onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en verboden zijn alle overeenkomsten tussen ondernemingen, alle besluiten van ondernemersverenigingen en alle onderling afgestemde feitelijke gedragingen welke de handel tussen lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden en ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt verhinderd, beperkt of vervalst en met name die welke bestaan in:

    a) het rechtstreeks of zijdelings bepalen van de aan- of verkoopprijzen of van andere contractuele voorwaarden,

    b) het beperken of controleren van de productie, de afzet, de technische ontwikkeling of de investeringen,

    c) het verdelen van de markten of van de voorzieningsbronnen,

    d) het ten opzichte van handelspartners toepassen van ongelijke voorwaarden bij gelijkwaardige prestaties, hun daarmede nadeel berokkenend bij de mededinging,

    e) het afhankelijk stellen van het sluiten van overeenkomsten van de aanvaarding door de handelspartners van bijkomende prestaties welke naar hun aard of volgens het handelsgebruik geen verband houden met het onderwerp van deze overeenkomsten.

2. De krachtens dit artikel verboden overeenkomsten of besluiten zijn van rechtswege nietig.

3. De bepalingen van lid 1 van dit artikel kunnen echter buiten toepassing worden verklaard

  • voor elke overeenkomst of groep van overeenkomsten tussen ondernemingen,

  • voor elk besluit of groep van besluiten van ondernemersverenigingen, en

  • voor elke onderling afgestemde feitelijke gedraging of groep van gedragingen die bijdragen tot verbetering van de productie of van de verdeling der producten of tot verbetering van de technische of economische vooruitgang, mits een billijk aandeel in de daaruit voortvloeiende voordelen de gebruikers ten goede komt, en zonder nochtans aan de betrokken ondernemingen

  • a) beperkingen op te leggen welke voor het bereiken van deze doelstellingen niet onmisbaar zijn,

  • b) de mogelijkheid te geven, voor een wezenlijk deel van de betrokken producten de mededinging uit te schakelen.

Wat is de hoogste boete die de Commissie kan opleggen?

Dat is geregeld bij Verordening nr. 17 van 1962, de verordening over de toepassing van de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag.

Krachtens artikel 15, lid 2, van die verordening kan de Commissie ondernemingen die opzettelijk of uit onachtzaamheid inbreuk maken op artikel 81, lid 1, of artikel 82 van het EG-Verdrag, bij beschikking geldboeten opleggen van ten minste duizend en ten hoogste één miljoen euro, of tot een bedrag van ten hoogste tien procent van de omzet van elk van de betrokken ondernemingen in het voorafgaande boekjaar, indien bedoeld bedrag hoger is dan één miljoen euro.

    Heeft de Commissie wel eens een boete opgelegd van zo'n 10 procent van de omzet?

Ja, in een beperkt aantal gevallen heeft de Commissie dit maximum opgelegd. In deze gevallen zijn de boeten in het algemeen echter uiteindelijk op grond van de clementieregeling lager uitgevallen.

    Welke procedure volgt de Commissie bij het onderzoeken van kartels?

Voor het onderzoeken van kartels geldt de standaardprocedure voor alle antitrustzaken die is vastgesteld in Verordening nr. 17 van 1962.

    Heeft de Commissie het laatste woord?

Tegen alle kartelbeschikkingen kan beroep worden ingesteld bij het Gerecht van eerste aanleg en vervolgens bij het Europese Hof van Justitie. De beschikkingen van de Commissie kunnen dus grondig worden getoetst door deze instanties, die de boeten kunnen verhogen of verlagen indien zij dat nodig vinden.

    Moeten de ondernemingen de boeten betalen indien zij beroep instellen?

Nee, ondernemingen hoeven niet noodzakelijk hun boete onmiddellijk te betalen indien zij beroep instellen bij het Gerecht van eerste aanleg. Zij moeten in dat geval de Commissie echter wel een bankgarantie verstrekken die zowel de hoofdsom van de boete als de rente dekt.

    Table of the cartel decisions in 2001

Case

FirmAmount (EUR€ million)
AminoacidsADM47.3
Ajinomoto28.3
Kyowa13.2
Cheil12.2
Sewon8.9
TOTAL109.9
Graphite electrodesSGL Carbon AG80.2
UCAR International Inc50.4
VAW Aluminium AG11.6
SDK (Showa Denko K.K)17.4
Tokai Carbon Co.Ltd.24.5
Nippon Carbon Co.Ltd.12.2
SEC Corporation12.2
C/G (Carbide Graphite Group10.3
TOTAL218.8
SAS/Maersk AirSAS39.375
Maersk Air13.125
TOTAL52.5
Sodium GluconateAkzo Nobel N.V.(Glucona)9
Archer Daniels Midland Company Inc. (ADM)10.13
Avebe B.A. (Glucona)3.6
Fujisawa Pharmaceutical Company Ltd.3.6
Jungbunzlauer AG20.4
Roquettes Frères S.A.10.8
TOTAL57.53
Vitamins

Infringement 1 (vitamin A)

Hoffmann La Roche85.5
BASF46.17
Aventis0
TOTAL131.67

Vitamins

Infringement 2 (vitamin B2)

Hoffmann La Roche42

BASF

18.9
Takeda8.78

TOTAL

69.68
Vitamins

Infringement 3 (vitamin B5)

Hoffmann La Roche54
BASF34.02
Daiichi23.4
TOTAL111.42
Vitamins

Infringement 4 (vitamin C)

Hoffmann La Roche65.25
BASF14.68
Merck9.24
Takeda28.28
TOTAL117.45
Vitamins

Infringement 5 (vitamin D3)

Hoffmann La Roche21
BASF7.56
Aventis5.04
Solvay9.1
TOTAL42.7
Vitamins

Infringement 6 (vitamin E)

Hoffmann La Roche99.75
Aventis0
BASF89.78
Eisai13.23
TOTAL202.76
Vitamins

Infringement 7 (Beta Carotene)

Hoffmann La Roche48
BASF43.2
TOTAL91.2

Vitamins

Infringement 8 (Carotinoids)

Hoffmann La Roche46.5
BASF41.85
TOTAL88.35
Citric AcidHaarmann & Reimer Corp.14.22
Hoffmann La Roche63.5
Archer Daniels Midland Company Inc 39.69
Jungbunzlauer AG17.64
Cerestar Bioproducts B.V.0.17
TOTAL135.22
Luxembourg brewersBrasserie de Luxembourg Mousel-Diekierch SA0
SA Brasserie Nationale-Bofferding0.4
Brasserie de Wiltz0.024
Brasserie Battin0.024
TOTAL0.448
Belgian brewers

Bilateral cartel

Interbrew45.675
Alken-Maes/Danone44.043
TOTAL89.718
Belgian brewers

Private Label cartel

Interbrew0.812
Alken-Maes0.585
Haacht0.27
Martens0.27
TOTAL1.937
German banksCommerz Bank AG28
Dresdner Bank AG28
Bayerische Hypo- und Vereinsbank AG28
Deutsche Verkehrsbank AG14
Vereins- und Westbank AG2.8
TOTAL100.8

Zinc phosphate

Britannia Alloys & Chemicals Limited3.37
Dr. Hans Heubach GmbH & Co. KG3.78
James M. Brown Limited0.94
Société Nouvelle des Couleurs Zinciques S.A.1.53
Trident Alloys Limited1.98
Waardals Kjemiske Fabrikker A/S0.35
TOTAL11.95
Carbonless paperArjo Wiggins Appleton Plc (AWA)184.27
Papierfabrik August Koehler AG33.07
Zanders Feinpapiere AG29.76
Bolloré SA22.68
Mitsubishi HiTech Papers Bielefeld GmbH21.24
Torraspapel SA14.17
Papeteries Mougeot SA3.64
Distribuidora Vizcaina de Papeles S.L.1.75
Carrs Paper Ltd1.57
Papelera Guipozcoana de Zicunaga SA1.54
Sappi Limited0
TOTAL313.7

Table of the largest cartel cases (in terms of total fines)

Total amount per case

*fines reduced by Court judgments

YearCaseTotal amount (€ million)
2001Vitamins855.22
2001Carbonless Paper313.69
1998TACA272.940
2001Graphite Electrodes218.8
2001Citric Acid135.22
1994Cartonboard*119.38
2000Amino acids (Lysine)109.990
1994Cement*109.335
2001German Bank Charges100.8
1999Seamless steel tubes99
1998Preinsulated pipes92.21
2001Belgian breweries91.655
1994Steel beams*79.550
1986Polypropylene*67.850
2001Sodium Gluconate57.53
2001SAS/Maersk Air53
1998British Sugar*48.8

Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website