Navigation path

Left navigation

Additional tools

Komisja Europejska

Komunikat prasowy

Bruksela, 14 kwietnia 2014 r.

Prawa podstawowe: Karta praw podstawowych Unii Europejskiej zyskuje na znaczeniu, a obywatele są gotowi z niej korzystać

Opublikowane dziś przez Komisję Europejską czwarte roczne sprawozdanie ze stosowania Karty praw podstawowych potwierdza wzrastające znaczenie i wagę Karty: Trybunał Sprawiedliwości coraz częściej korzysta z postanowień Karty w swoich orzeczeniach, a sędziowie krajowi stają się coraz bardziej świadomi jej wpływu i kierują się wykładnią Trybunału Sprawiedliwości. Komisja Europejska również stara się stopniowo zachęcać do wykorzystywania Karty i podejmuje działania mające na celu propagowanie i ochronę określonych w Karcie praw obywateli UE. Od 2010 r. Komisja Europejska stosuje „listę kontrolną praw podstawowych”, w rezultacie czego każdy wniosek ustawodawczy jest sprawdzany pod kątem przestrzegania praw podstawowych. W corocznym sprawozdaniu ze stosowania Karty odnotowuje się poczynione w tej dziedzinie postępy, a także określa wyzwania i kwestie budzące obawy. Sprawozdanie dowodzi tego, że Komisja Europejska stawia prawa podstawowe w centrum wszystkich polityk UE.

„Prawie cztery lata po przedstawieniu przez Komisję Europejską strategii wdrożenia Karty praw podstawowych UE udało nam się wzmocnić w instytucjach UE kulturę praw podstawowych. Wszyscy komisarze składają przysięgę dotyczącą przestrzegania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, każdy wniosek ustawodawczy jest sprawdzany pod kątem spełniania wymogów Karty, a europejskie i krajowe sądy stopniowo uczyniły z niej punkt odniesienia w swoich wyrokach”, stwierdziła wiceprzewodnicząca Komisji Viviane Reding, komisarz UE ds. sprawiedliwości, praw podstawowych i obywatelstwa. „Cieszę się, że Karta jest obecnie w pełni funkcjonalna i służy naszym obywatelom jako prawdziwe zabezpieczenie, a instytucjom UE, państwom członkowskim oraz sądom wskazuje kierunek działania. Jestem w stanie sobie wyobrazić, że pewnego dnia obywatele w państwach członkowskich będą mogli bezpośrednio polegać na postanowieniach Karty – bez konieczności wykazania wyraźnego związku z prawem unijnym. Karta powinna być europejskim odpowiednikiem „Bill of Rights” (ang. Karta Praw)”.

Opublikowane dziś sprawozdanie zawiera kompleksowy przegląd tego, jak w ciągu ostatniego roku z powodzeniem wdrażano w UE prawa podstawowe. Podkreślono w nim na przykład wytyczne Trybunału Sprawiedliwości dla sędziów krajowych odnośnie do zakresu stosowania Karty we wdrażaniu przepisów UE na poziomie krajowym (szeroko dyskutowany wyrok Trybunału w sprawie przeciwko Åkerbergowi Franssonowi w 2013 r.). Sprawozdanie pokazuje również, że instytucje UE dokładnie uwzględniają prawa zawarte w Karcie, proponując i przyjmując prawodawstwo UE, podczas gdy państwa członkowskie są związane postanowieniami Karty tylko wówczas, gdy wdrażają politykę i przepisy UE na poziomie krajowym. Podano w nim także przykłady sytuacji, w których prawa zawarte w Karcie odegrały rolę w postępowaniach w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wszczętych przez Komisję wobec państw członkowskich.

Sprawozdanie pokazuje także duże zainteresowanie prawami podstawowymi wśród obywateli: w 2013 r. do kwestii najczęściej poruszanych przez obywateli w korespondencji z punktami kontaktowymi Europe Direct należały: swobodne przemieszczanie się i pobyt (48 proc. ogólnej liczby zapytań), prawa konsumentów (12 proc.), współpraca sądowa (11 proc.), pytania dotyczące obywatelstwa (10 proc.), przeciwdziałanie dyskryminacji i prawa socjalne (5 proc), a także ochrona danych (4 proc.) (zob. Załącznik 1).

Dwa sposoby wprowadzania Karty w życie

1. Działania Komisji na rzecz propagowania Karty

W obszarach, w których UE posiada uprawnienia do działania, Komisja może proponować prawodawstwo UE, które broni praw i zasad ujętych w Karcie.

Przykłady wniosków Komisji w 2013 r. obejmują:

pięć środków prawnych mających na celu zwiększenie gwarancji procesowych dla obywateli UE w postępowaniach karnych (IP/13/1157, MEMO/13/1046). Są to środki gwarantujące poszanowanie zasady domniemania niewinności wszystkich obywateli podejrzewanych lub oskarżanych przez policję i organy sądowe, prawo do obecności na rozprawie, zapewnienie dzieciom specjalnej ochrony w trakcie postępowań karnych i zagwarantowanie dostępu do tymczasowej pomocy prawnej na wczesnych etapach postępowań, w szczególności w przypadku osób objętych europejskim nakazem aresztowania.

Istniała potrzeba zrównoważenia już obowiązujących środków prawa karnego (takich jak europejski nakaz aresztowania) za pomocą instrumentów prawnych, które zapewnią obywatelom dostęp do wystarczająco skutecznych praw do obrony zgodnie z postanowieniami Karty. Wysokie standardy praw procesowych i praw ofiar w całej UE są niezbędne, by zwiększać wzajemne zaufanie w ramach europejskiej przestrzeni sprawiedliwości. W tym kontekście przyjęcie dyrektywy dotyczącej prawa dostępu do adwokata w 2013 r. stanowi kolejny niezwykle istotny etap (IP/13/921).

Integracja Romów to kolejny obszar, w którym UE w dalszym ciągu stara się wzmacniać ochronę równych praw dla wszystkich obywateli oraz propagować przyjmowanie pozytywnych środków. Komisja dokonuje przeglądu realizacji krajowych strategii integracji Romów. Przedstawiono już pierwsze wyniki z 28 państw (IP/14/371). Ponadto wszystkie państwa członkowskie zobowiązały się do poprawienia gospodarczej i społecznej integracji społeczności romskich przez jednogłośne przyjęcie zalecenia Rady, w sprawie którego wniosek Komisja przedstawiła w czerwcu 2013 r. (IP/13/1226, IP/13/607).

Przykłady działań w zakresie egzekwowania prawa (postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego) w 2013 r. obejmują:

W wyniku działań prawnych Komisja doprowadziła do tego, że organ ochrony danych w Austrii nie jest już częścią Urzędu Kanclerza Federalnego, ale ma własny budżet oraz personel, a więc jest niezależny; Węgry natomiast podjęły odpowiednie środki, w marcu 2013 r., by zastosować się do wyroku Trybunału w sprawie wymuszonego wcześniejszego przejścia na emeryturę 274 sędziów (MEMO/12/832).

2. Działania sądów w oparciu o Kartę

Sądy Unii Europejskiej coraz częściej odwołują się do Karty w swoich orzeczeniach, przez co dokładniej określają zakres jej zastosowania. Liczba orzeczeń sądów UE (Trybunał Sprawiedliwości, Sąd i Sąd do spraw Służby Publicznej), w których w uzasadnieniu cytuje się Kartę, wzrosła z 43 w 2011 r. do 87 w 2012 r. W 2013 r. postanowienia Karty przywołano w 114 orzeczeniach, czyli w prawie trzykrotnie wyższej liczbie orzeczeń niż w 2011 r. (zob. Załącznik 2).

Podobnie sądy krajowe również coraz częściej odwołują się do Karty, kierując pytania do Trybunału Sprawiedliwości (orzeczenia w trybie prejudycjalnym): w 2012 r. liczba tych odniesień wzrosła o 65 proc. w porównaniu z rokiem 2011 – z 27 do 41. W 2013 r. liczba odniesień wyniosła także 41, tak jak w 2012 r.

Coraz częstsze odwoływanie się do Karty jest ważnym krokiem w kierunku uspójnienia systemu ochrony praw podstawowych, który gwarantuje równy poziom praw i ochrony w ramach wdrażania prawa UE we wszystkich państwach członkowskich.

Więcej publicznych odniesień do Karty spowodowało zwiększenie świadomości na temat Karty: w 2013 r. Komisja otrzymała od obywateli prawie 4 tys. pism dotyczących kwestii związanych z prawami podstawowymi. Jedynie 31 proc. tych pism dotyczyło sytuacji, które zupełnie wykraczały poza kompetencje UE (w 2010 r. było to 69 proc., a w 2012 r. 42 proc. pism). Powyższe wyniki dowodzą, że starania Komisji zmierzające do podniesienia świadomości co do sposobu i zakresu zastosowania Karty przynoszą rezultaty. Komisja otrzymała także ponad 900 pytań od Parlamentu Europejskiego i około 120 petycji.

W sprawozdaniu zwrócono ponadto uwagę na postępy poczynione w związku z przystąpieniem UE do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPC). W kwietniu 2013 r. zakończono opracowywanie projektu umowy przystąpienia UE do EKPC, co jest kamieniem milowym w procesie przystąpienia. W ramach kolejnego etapu tego procesu Komisja zwróciła się do Trybunału o wydanie opinii na temat projektu umowy.

Do opublikowanego dziś sprawozdania dołączono sprawozdanie dotyczące postępów w realizacji europejskiej strategii na rzecz równości kobiet i mężczyzn w 2013 r. (zob. IP/14/423).

Kontekst

Wraz z wejściem w życie traktatu lizbońskiego w dniu 1 grudnia 2009 r. Karta praw podstawowych Unii Europejskiej stała się dokumentem prawnie wiążącym. W Karcie określono prawa podstawowe, takie jak wolność wypowiedzi i prawo do ochrony danych osobowych, odzwierciedlające wspólne wartości Europy oraz jej dziedzictwo konstytucyjne.

W październiku 2010 r. Komisja przyjęła strategię skutecznego wprowadzania w życie Karty praw podstawowych. Komisja opracowała też „listę kontrolną praw podstawowych” (Załącznik 3), aby usprawnić ocenę wpływu jej wniosków ustawodawczych na te prawa. Komisja zobowiązała się również do informowania obywateli, w jakich przypadkach jest uprawniona do działania w odniesieniu do kwestii dotyczących praw podstawowych, oraz do corocznego publikowania sprawozdań ze stosowania postanowień Karty, co umożliwi kontrolę postępów w tym zakresie.

Komisja, we współpracy z właściwymi organami krajowymi, regionalnymi, lokalnymi i unijnymi, podejmuje działania na rzecz skuteczniejszego informowania obywateli o przysługujących im prawach podstawowych oraz na temat tego, dokąd udać się po pomoc w przypadku naruszenia tych praw. Za pośrednictwem europejskiego portalu „e-Sprawiedliwość” Komisja dostarcza praktycznych informacji na temat egzekwowania praw obywatelskich. Podjęła również dialog na temat rozpatrywania skarg dotyczących naruszenia praw podstawowych z rzecznikami praw obywatelskich, organami ds. równości i instytucjami zajmującymi się problematyką praw człowieka.

Karta jest skierowana przede wszystkim do instytucji UE. Jest uzupełnieniem systemów krajowych, ale ich nie zastępuje. Państwa członkowskie podlegają własnym systemom konstytucyjnym i są zobowiązane do przestrzegania ujętych w nich praw podstawowych. Konkretne działania mające na celu wdrożenie Karty stworzyły pewien „odruch” przestrzegania praw podstawowych przez Komisję w odniesieniu do przygotowywanych przez nią nowych wniosków ustawodawczych i propozycji dotyczących polityki. Takie podejście jest niezbędne w całym procesie decyzyjnym w UE, w tym także przy wprowadzaniu przez Parlament Europejski i Radę, w których reprezentowane są państwa członkowskie, zmian do opracowanych przez Komisję wniosków.

Dodatkowe informacje

MEMO/14/284

Materiały prasowe: Sprawozdania na temat praw podstawowych i równości płci: http://ec.europa.eu/justice/newsroom/fundamental-rights/news/140414_en.htm

Komisja Europejska – Prawa podstawowe: http://ec.europa.eu/justice/fundamental-rights/index_pl.htm

Wiceprzewodnicząca Komisji Viviane Reding na temat praw podstawowych: Od słów do działań: http://ec.europa.eu/justice/events/assises-justice-2013/files/factsheets/fundamental_rights_en.pdf

Strona internetowa wiceprzewodniczącej Komisji Viviane Reding, komisarz UE ds. sprawiedliwości: http://ec.europa.eu/reding

Wiceprzewodnicząca na Twitterze: @VivianeRedingEU

Kontakt:

Mina Andreeva (+32 2 299 13 82)

Joshua Salsby (+32 2 297 24 59)

Informacje dla obywateli: Europe Direct pod nr tel. 00 800 6 7 8 9 10 11 lub pocztą elektroniczną

ZAŁĄCZNIK

Załącznik 1: Pytania obywateli dotyczące praw podstawowych

Dane zebrane przez punkty kontaktowe Europe Direct (EDCC) potwierdzają, że obywatele są wyraźnie zainteresowani tematyką sprawiedliwości, obywatelstwa i praw podstawowych. W 2013 r EDCC udzieliły odpowiedzi na 11 974 pytania obywateli dotyczące wymienionych powyżej kwestii.

Załącznik 2: Odniesienia do Karty w orzeczeniach sądów UE

Sądy UE coraz częściej odwołują się do Karty w swoich orzeczeniach. Liczba wydanych przez te sądy orzeczeń, w których cytuje się Kartę w uzasadnieniu, wzrosła z 43 w 2011 r. do 87 w 2012 r. W 2013 r. postanowienia Karty przywołano w 114 orzeczeniach, czyli w prawie trzykrotnie wyższej liczbie orzeczeń niż w 2011 r.

Załącznik 3: „Lista kontrolna praw podstawowych” dla wniosków Komisji


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website