Navigation path

Left navigation

Additional tools

Θεμελιώδη δικαιώματα: Η σημασία του Χάρτη της ΕΕ αυξάνεται καθώς οι πολίτες θα ωφεληθούν

European Commission - IP/14/422   14/04/2014

Other available languages: EN FR DE DA ES NL IT SV PT FI CS ET HU LT LV MT PL SK SL BG RO HR

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Δελτίο Τύπου

Βρυξέλλες, 14 Απριλίου 2014

Θεμελιώδη δικαιώματα: Η σημασία του Χάρτη της ΕΕ αυξάνεται καθώς οι πολίτες θα ωφεληθούν

Η 4η ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ που δημοσιεύθηκε σήμερα καταδεικνύει ότι η σημασία και η προβολή του Χάρτη της ΕΕ εξακολουθούν να αυξάνονται: το Δικαστήριο της ΕΕ εφαρμόζει όλο και περισσότερο τον Χάρτη στις αποφάσεις του ενώ οι εθνικοί δικαστές αποκτούν όλο και μεγαλύτερη επίγνωση του αντίκτυπου του Χάρτη και ζητούν καθοδήγηση από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επίσης επιδιώξει σταδιακά να υλοποιήσει στην πράξη τον Χάρτη με την ανάληψη δράσης για την προώθηση και προάσπιση των δικαιωμάτων των πολιτών της ΕΕ που ορίζονται στον Χάρτη. Από το 2010, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταρτίσει έναν «κατάλογο σημείων προς έλεγχο σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα» και ως εκ τούτου ελέγχει κάθε νομοθετική πρόταση ώστε να διασφαλίσει ότι δεν παραβιάζει τα θεμελιώδη δικαιώματα. Η ετήσια έκθεση για την εφαρμογή του Χάρτη καταγράφει την σημειωθείσα πρόοδο και εντοπίζει τις προκλήσεις και ανησυχίες. Καταδεικνύει ότι: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τοποθετεί τα θεμελιώδη δικαιώματα στο επίκεντρο όλων των πολιτικών της ΕΕ.

«Σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά την παρουσίαση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή της στρατηγικής της για την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, έχουμε πετύχει να ενισχύσουμε την καλλιέργεια πνεύματος θεμελιωδών δικαιωμάτων στα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Όλοι οι επίτροποι ορκίζονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, ελέγχουμε κάθε ευρωπαϊκή νομοθετική πρόταση ώστε να διασφαλίσουμε ότι συμμορφώνεται με τις διατάξεις του Χάρτη και τα ευρωπαϊκά και εθνικά δικαστήρια έχουν σταδιακά καταστήσει τον Χάρτη σημείο αναφοράς στις αποφάσεις τους,» δήλωσε η Αντιπρόεδρος κα Viviane Reding, Επίτροπος της ΕΕ αρμόδια για τη δικαιοσύνη, τα θεμελιώδη δικαιώματα και την ιθαγένεια. «Με χαρά βλέπω ότι ο Χάρτης βρίσκεται σήμερα σε πλήρη λειτουργία και χρησιμεύει ως πραγματικό δίχτυ ασφαλείας για τους πολίτες μας και ως πυξίδα για τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, τα κράτη μέλη καθώς και τα εθνικά δικαστήρια. Θα μπορούσα να φανταστώ ότι μία μέρα οι πολίτες στα κράτη μέλη θα μπορούν να βασίζονται άμεσα στον Χάρτη — χωρίς να υπάρχει ανάγκη σαφούς συνδέσμου με το δίκαιο της ΕΕ. Ο Χάρτης θα αποτελεί τη διακήρυξη των δικαιωμάτων της ίδιας της Ευρώπης.»

Η έκθεση που εκδόθηκε σήμερα περιέχει γενική επισκόπηση του τρόπου με τον οποίο τα θεμελιώδη δικαιώματα υλοποιήθηκαν επιτυχώς στην ΕΕ κατά το παρελθόν έτος. Παρουσιάζει, για παράδειγμα, την καθοδήγηση που παρέχει το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στους εθνικούς δικαστές σχετικά με το εφαρμοστέο του Χάρτη κατά την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ σε εθνικό επίπεδο (η πολυσυζητημένη απόφαση Åkerberg Fransson του 2013). Η έκθεση παρουσιάζει πώς τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη λαμβάνονται πάντα προσεκτικά υπόψη από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ κατά την υποβολή των προτάσεων και τη θέσπιση νομοθεσίας, ενώ τα κράτη μέλη δεσμεύονται από τον Χάρτη μόνο στις περιπτώσεις που εφαρμόζουν στο εθνικό επίπεδο πολιτικές και νομοθεσία της ΕΕ. Τέλος, στην έκθεση αναφέρονται παραδείγματα περιπτώσεων στις οποίες τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη της ΕΕ διαδραμάτισαν ρόλο σε διαδικασίες επί παραβάσει που κίνησε η Επιτροπή κατά ορισμένων κρατών μελών.

Η έκθεση αποκαλύπτει επίσης ότι οι πολίτες δείχνουν μεγάλο ενδιαφέρον για θέματα θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων: το 2013, τα θέματα που τέθηκαν συχνότερα από τους πολίτες στην αλληλογραφία τους με τα κέντρα επαφής Europe Direct αφορούσαν την ελεύθερη κυκλοφορία και τη διαμονή (48% του συνολικού αριθμού των ερευνών), θέματα δικαιωμάτων του καταναλωτή (12%), τη δικαστική συνεργασία (11%), ζητήματα σχετικά με την ιθαγένεια (10%), την καταπολέμηση των διακρίσεων και τα κοινωνικά δικαιώματα (5%) και την προστασία των δεδομένων (4%) (βλ. Παράρτημα 1).

Δύο τρόποι για να καταστεί ο Χάρτης απτή πραγματικότητα

1. Πρωτοβουλίες της Επιτροπής για την προαγωγή του Χάρτη

Σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες η ΕΕ έχει αρμοδιότητα, η Επιτροπή μπορεί να προτείνει νομοθετικές πράξεις της ΕΕ οι οποίες υπερασπίζονται τα δικαιώματα και τις αρχές που κατοχυρώνονται στον Χάρτη.

Παραδείγματα προτάσεων της Επιτροπής κατά το 2013 αποτελούν:

πέντε νομικά μέτρα για την ενίσχυση των εγγυήσεων για τους πολίτες της ΕΕ σε ποινικές διαδικασίες (IP/13/1157, MEMO/13/1046). Σε αυτά περιλαμβάνονται μέτρα που εγγυώνται τον σεβασμό του τεκμηρίου αθωότητας όλων των πολιτών που είναι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι από τις αστυνομικές και δικαστικές αρχές, το δικαίωμα παράστασης στη δίκη, εξασφάλιση ειδικών διασφαλίσεων για παιδιά που εμπλέκονται σε ποινικές διαδικασίες και εξασφάλιση της πρόσβασης σε προσωρινή νομική συνδρομή στα πρώτα στάδια της διαδικασίας, ιδίως όσον αφορά πρόσωπα για τα οποία εκδίδεται ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης.

Υπήρχε ανάγκη να εξισορροπηθούν τα μέτρα ποινικού δικαίου που έχουν ήδη θεσπιστεί (όπως το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης) με νομοθετικές πράξεις που παρέχουν ισχυρά δικαιώματα υπεράσπισης των πολιτών­, σύμφωνα με τον Χάρτη. Η ύπαρξη ισχυρών προτύπων σε επίπεδο ΕΕ για τα δικονομικά δικαιώματα και τα δικαιώματα των θυμάτων έχει καίρια σημασία για την ενίσχυση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης στον ευρωπαϊκό χώρο δικαιοσύνης. Στο πλαίσιο αυτό, η έκδοση, το 2013, οδηγίας σχετικά με το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο, αποτελεί ένα ακόμη ορόσημο (IP/13/921).

Η ένταξη των Ρομά είναι άλλος ένας τομέας στον οποίο η ΕΕ συνεχίζει να ενισχύει την προστασία των ίσων δικαιωμάτων και να προωθηθεί τη θέσπιση θετικών μέτρων. Η Επιτροπή προβαίνει στον απολογισμό της προόδου των εθνικών στρατηγικών ένταξης των Ρομά και περιέγραψε τα πρώτα αποτελέσματα στα 28 κράτη μέλη της ΕΕ (IP/14/371). Επιπλέον, όλα τα κράτη μέλη έχουν δεσμευτεί για τη βελτίωση της οικονομικής και κοινωνικής ένταξης των κοινοτήτων των Ρομά, με την ομόφωνη έγκριση μιας σύστασης του Συμβουλίου την οποία είχε υποβάλει η Επιτροπή τον Ιούνιο του 2013 (IP/13/1226, IP/13/607).

Παραδείγματα μέτρων επιβολής (παραβάσεις) κατά το 2013:

Κατόπιν νομικών προσφυγών, η Επιτροπή διασφάλισε ότι η αρχή προστασίας δεδομένων της Αυστρίας δεν αποτελεί πλέον μέρος της ομοσπονδιακής καγκελαρίας, αλλά έχει δικό της προϋπολογισμό και προσωπικό και, επομένως, είναι ανεξάρτητη· επίσης, η Ουγγαρία έλαβε μέτρα, τον Μάρτιο του 2013, για να συμμορφωθεί με την απόφαση του Δικαστηρίου σχετικά με την αναγκαστική πρόωρη συνταξιοδότηση των 274 δικαστών (MEMO/12/832).

2. Δικαστήρια που βρίσκουν έρεισμα στον Χάρτη

Τα δικαστήρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφέρονται όλο και περισσότερο στον Χάρτη στις αποφάσεις τους και έχουν αποσαφηνίσει περαιτέρω τη δυνατότητα εφαρμογής του. Ο αριθμός των αποφάσεων των δικαστηρίων της ΕΕ (του Δικαστηρίου, του Γενικού Δικαστηρίου και του Δικαστηρίου Δημόσιας Διοίκησης) που παραπέμπουν στον Χάρτη στο αιτιολογικό τους αυξήθηκε από 43 το 2011 σε 87 το 2012. Το 2013, 114 αποφάσεις παραπέμπουν στον Χάρτη της ΕΕ, αριθμός σχεδόν τριπλάσιος από τον αριθμό των υποθέσεων του 2011 (βλ. παράρτημα 2).

Επίσης, όταν τα εθνικά δικαστήρια υποβάλλουν ερωτήματα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (προδικαστικές αποφάσεις) αναφέρονται όλο και περισσότερο στον Χάρτη: το 2012 οι εν λόγω αναφορές αυξήθηκαν κατά 65% σε σχέση με το 2011, από 27 σε 41. Το 2013, ο αριθμός των αναφορών παρέμεινε 41, ο ίδιος δηλαδή όπως και το 2012.

Η αυξανόμενη αυτή αναφορά στον Χάρτη αποτελεί σημαντικό βήμα στην οικοδόμηση ενός πιο συνεκτικού συστήματος προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, το οποίο θα διασφαλίζει το ίδιο επίπεδο δικαιωμάτων και προστασίας σε όλα τα κράτη μέλη, σε όλες τις περιπτώσεις εφαρμογής του ενωσιακού δικαίου.

Η αύξηση των δημοσίων αναφορών στον Χάρτη οδήγησαν σε μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση ως προς τον Χάρτη: Το 2013, η Επιτροπή έλαβε σχεδόν 4000 επιστολές από το ευρύ κοινό σχετικά με ζητήματα θεμελιωδών δικαιωμάτων. Από αυτές, μόνο το 31 % αφορούσε καταστάσεις που δεν ενέπιπταν καθόλου στην αρμοδιότητα της ΕΕ (έναντι 69 % το 2010 και 42 % το 2012). Τούτο φανερώνει ότι οι προσπάθειες της Επιτροπής να αυξήσει την ευαισθητοποίηση των πολιτών σχετικά με τον τρόπο και το πεδίο εφαρμογής του Χάρτη αποδίδουν καρπούς. Η Επιτροπή έλαβε επίσης άνω των 900 ερωτήσεων από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και περίπου 120 αναφορές.

Τέλος, η έκθεση εφιστά επίσης την προσοχή στην πρόοδο που σημειώθηκε για την προσχώρηση της ΕΕ στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ). Τον Απρίλιο του 2013, ολοκληρώθηκε το σχέδιο συμφωνίας για την προσχώρηση της ΕΕ στην ΕΣΔΑ, γεγονός που αποτελεί ορόσημο για τη διαδικασία προσχώρησης. Ως επόμενο βήμα, η Επιτροπή ζήτησε από το Δικαστήριο να γνωμοδοτήσει σχετικά με το σχέδιο συμφωνίας.

Η έκθεση που δημοσιεύτηκε σήμερα συνοδεύεται από έκθεση προόδου σχετικά με την εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών το 2013 (βλ. IP/14/423).

Ιστορικό

Με την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, την 1η Δεκεμβρίου 2009, ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέστη νομικά δεσμευτικός. Ο Χάρτης ορίζει θεμελιώδη δικαιώματα - όπως την ελευθερία έκφρασης και την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα - τα οποία αντανακλούν τις κοινές αξίες και τη συνταγματική παράδοση της Ευρώπης.

Τον Οκτώβριο του 2010, η Επιτροπή θέσπισε στρατηγική για την αποτελεσματική εφαρμογή του Χάρτη. Στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής, κατήρτισε «Κατάλογο ελέγχου των θεμελιωδών δικαιωμάτων» («Check List») (Παράρτημα 3) για να ενισχύσει την αξιολόγηση των επιπτώσεων των νομοθετικών προτάσεων της Επιτροπής στα θεμελιώδη δικαιώματα. Η Επιτροπή ανέλαβε επίσης τη δέσμευση αφενός να ενημερώνει τους πολίτες για τις περιπτώσεις κατά τις οποίες μπορεί να παρεμβαίνει όταν πρόκειται για ζητήματα που αφορούν θεμελιώδη δικαιώματα και αφετέρου να δημοσιεύει ετήσια έκθεση για την εφαρμογή του Χάρτη ώστε να παρακολουθείται η επιτελούμενη πρόοδος.

Η Επιτροπή συνεργάζεται με τις αρμόδιες αρχές σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, καθώς και σε επίπεδο ΕΕ, προκειμένου να προσφέρει καλύτερη ενημέρωση στους πολίτες σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματά τους και με το πού μπορούν να απευθύνονται για βοήθεια σε περίπτωση που πιστεύουν ότι τα δικαιώματά τους αυτά παραβιάζονται. Η Επιτροπή παρέχει τώρα πρακτικές πληροφορίες για τον σεβασμό των δικαιωμάτων των πολιτών μέσω της Ευρωπαϊκής Πύλης για τη Δικαιοσύνη και, από κοινού με διαμεσολαβητές, φορείς αρμόδιους για την ισότητα και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έχει δρομολογήσει έναν διάλογο σχετικά με την αντιμετώπιση των καταγγελιών που αφορούν θεμελιώδη δικαιώματα.

Ο Χάρτης απευθύνεται, κατά πρώτο και κύριο λόγο, στα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Συμπληρώνει εθνικά συστήματα και δεν τα αντικαθιστά. Τα κράτη μέλη υπόκεινται στα δικά τους συνταγματικά συστήματα και στα θεμελιώδη δικαιώματα που καθορίζονται σε αυτά. Τα συγκεκριμένα μέτρα που απαιτούνται για την εφαρμογή του Χάρτη διαμόρφωσαν ένα αντανακλαστικό θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά την εκπόνηση εκ μέρους της Επιτροπής νέων προτάσεων νομοθετικών πράξεων και πολιτικών. Η προσέγγιση αυτή είναι σημαντική καθόλη τη διάρκεια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων της ΕΕ, ακόμη και όταν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, όπου εκπροσωπούνται τα κράτη μέλη, επιφέρουν τροποποιήσεις στις προτάσεις που έχει καταρτίσει η Επιτροπή.

Για περισσότερες πληροφορίες

MEMO/14/284

Υλικό για τον Τύπο: Εκθέσεις για τα θεμελιώδη δικαιώματα και την ισότητα των φύλων: http://ec.europa.eu/justice/newsroom/fundamental-rights/news/140414_en.htm

Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Θεμελιώδη δικαιώματα: http://ec.europa.eu/justice/fundamental-rights/index_en.htm

Η Αντιπρόεδρος Reding για τα θεμελιώδη δικαιώματα: Από τα λόγια στις πράξεις: http://ec.europa.eu/justice/events/assises-justice-2013/files/factsheets/fundamental_rights_en.pdf

Ιστοσελίδα της αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και επιτρόπου Δικαιοσύνης Viviane Reding: http://ec.europa.eu/reding

Ακολουθήστε την αντιπρόεδρο στο Twitter: @ VivianeRedingEU

Αρμόδιοι επικοινωνίας:

Mina Andreeva (+32 2 299 13 82)

Joshua Salsby (+32 2 297 24 59)

Για το κοινό: Το Europe Direct τηλεφωνικώς 00 800 6 7 8 9 10 11 ή με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Παράρτημα 1: Αιτήσεις πληροφοριών των πολιτών στον τομέα των θεμελιωδών δικαιωμάτων

Τα στοιχεία που συλλέχθηκαν από τα κέντρα επαφής Europe Direct (EDCC) επιβεβαιώνουν ότι υπάρχει υψηλός βαθμός ενδιαφέροντος των πολιτών για τη δικαιοσύνη, τα θεμελιώδη δικαιώματα και την ιθαγένεια. Το 2013, το EDCC απάντησε σε 11974 ερωτήσεις από πολίτες σχετικά με τα θέματα που αναφέρονται ανωτέρω.

Παράρτημα 2: Παραπομπές των Δικαστηρίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον Χάρτη

Τα δικαστήρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφέρονται όλο και περισσότερο στον Χάρτη στις αποφάσεις τους . Ο αριθμός των αποφάσεων των εν λόγω δικαστηρίων με μνεία του Χάρτη στο σκεπτικό τους αυξήθηκε, από 43 το 2011 σε 87 το 2012. Το 2013, ο αριθμός των εν λόγω αποφάσεων που παραπέμπουν στον Χάρτη ανήλθε σε 114, αριθμός περίπου τριπλάσιος του αριθμού του 2011.

Παράρτημα 3: «Κατάλογος σημείων προς έλεγχο σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα» για προτάσεις της Επιτροπής


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website