Navigation path

Left navigation

Additional tools

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Δελτίο Tύπου

Στρασβούργο, 11 Μαρτίου 2014

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει ένα πλαίσιο για τη διασφάλιση του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε σήμερα ένα νέο πλαίσιο που επιτρέπει την αντιμετώπιση τυχόν συστημικών απειλών κατά του κράτους δικαίου στα 28 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί συνέχεια δύο συζητήσεων προσανατολισμού που πραγματοποίησε το Σώμα των Επιτρόπων σχετικά με το κράτος δικαίου στις 28 Αυγούστου 2013 και στις 25 Φεβρουαρίου 2014, οι οποίες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι απαιτείται η ανάπτυξη εργαλείου για την αντιμετώπιση, σε επίπεδο ΕΕ, των συστημικών απειλών κατά του κράτους δικαίου. Το νέο πλαίσιο για το κράτος δικαίου θα εφαρμόζεται συμπληρωματικά προς τις διαδικασίες επί παραβάσει -στις περιπτώσεις που παραβιάζεται το δίκαιο της ΕΕ- και την αποκαλούμενη «διαδικασία του άρθρου 7» της Συνθήκης της Λισαβόνας, η οποία, στην αυστηρότερη μορφή της, επιτρέπει την αναστολή του δικαιώματος ψήφου σε περίπτωση «σοβαρής και διαρκούς παραβίασης» των αξιών της ΕΕ από ένα κράτος μέλος. Το νέο πλαίσιο προβλέπει ένα εργαλείο έγκαιρης προειδοποίησης χάρη στο οποίο η Επιτροπή θα μπορεί να αρχίσει διάλογο με το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, ώστε να εμποδίσει την κλιμάκωση των συστημικών απειλών κατά του κράτους δικαίου. Αν δεν βρεθεί λύση εντός του νέου πλαισίου της ΕΕ, το άρθρο 7 θα παραμείνει η τελευταία επιλογή για την αντιμετώπιση της κρίσης και τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το νέο πλαίσιο δεν αναθέτει νέες αρμοδιότητες στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά καθιστά διαφανή τον τρόπο με τον οποίο αυτή ασκεί τον ρόλο της με βάση τις Συνθήκες.

Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζοζέ Μανουέλ Ντουράο Μπαρόζο δήλωσε: «Το κράτος δικαίου αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με βάση τον οποίο οικοδομήθηκε η Ένωση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καθοριστικό ρόλο, ως θεματοφύλακας των Συνθηκών, στην προάσπιση του κράτους δικαίου. Έχω κατ’ επανάληψη επισημάνει την ανάγκη για ένα καλύτερο πλαίσιο που θα επιτρέπει στην Επιτροπή να παρεμβαίνει εγκαίρως και με διαφάνεια σε περιπτώσεις σοβαρών και συστημικών απειλών κατά του κράτους δικαίου σε ένα κράτος μέλος. Σήμερα, η Επιτροπή υλοποιεί τη δέσμευση αυτή διασφαλίζοντας ότι, βάσει της πρόσφατης κτηθείσας πείρας, θα μπορούμε στο μέλλον να προλαμβάνουμε και να επιλύουμε αποτελεσματικά τα προβλήματα όσον αφορά το κράτος δικαίου στις χώρες μας».

«Ο σεβασμός του κράτους δικαίου είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την προστασία όλων των άλλων θεμελιωδών αξιών στις οποίες στηρίζεται η Ένωση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι ο θεματοφύλακας των Συνθηκών –άρα θα πρέπει να είναι και ένας από τους θεματοφύλακες του κράτους δικαίου», δήλωσε η αντιπρόεδρος και επίτροπος Δικαιοσύνης της ΕΕ Βίβιαν Ρέντινγκ. «Τα τελευταία χρόνια, κάθε φορά που υπήρξε μια πραγματική ή δυνητική απειλή για το κράτος δικαίου σε ένα κράτος μέλος, όλα τα θεσμικά όργανα στράφηκαν προς την Επιτροπή ως αμερόληπτο κριτή ζητώντας της να αναλάβει δράση. Σήμερα διαμορφώνουμε τα απαραίτητα εργαλεία δράσης για την προστασία των πολιτών μας από απειλές κατά του κράτους δικαίου στην Ένωση. Θεμέλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ο σεβασμός του κράτους δικαίου και της ισότητας όλων των κρατών μελών. Συνεπώς, το νέο εργαλείο για τη διασφάλιση του κράτους δικαίου θα εφαρμόζεται για το ίδιο επίπεδο σοβαρής και συστημικής απειλής κατά του κράτους δικαίου σε όλα τα κράτη μέλη, ανεξάρτητα από το μέγεθος ή τη γεωγραφική τους θέση.»

Τα κύρια χαρακτηριστικά του νέου πλαισίου για το κράτος δικαίου

Το νέο πλαίσιο βασίζεται πλήρως στις ισχύουσες Συνθήκες της ΕΕ και συμπληρώνει υπάρχοντα εργαλεία, ιδίως τη διαδικασία του άρθρου 7 και τις διαδικασίες επί παραβάσει της Επιτροπής. Αυτό βέβαια δεν αποκλείει μελλοντική εξέλιξη των Συνθηκών στον συγκεκριμένο τομέα.

Επικεντρώνεται στο κράτος δικαίου. Το κράτος δικαίου είναι το θεμέλιο όλων των αξιών στις οποίες βασίζεται η Ένωση. Όταν εξασφαλίζεται ο σεβασμός του κράτους δικαίου, προάγεται η προστασία και των άλλων θεμελιωδών αξιών. Η Επιτροπή δίνει έναν ευρύ ορισμό του κράτους δικαίου, με βάση τις αρχές που διατυπώνονται στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, χαρακτηρίζοντάς το ουσιαστικά ως ένα σύστημα όπου οι νόμοι ισχύουν και εφαρμόζονται (βλ. παράρτημα 2).

Το πλαίσιο μπορεί να ενεργοποιηθεί σε περιπτώσεις συστημικής κατάρρευσης που επηρεάζει αρνητικά την ακεραιότητα, τη σταθερότητα και την εύρυθμη λειτουργία των θεσμών και των μηχανισμών που έχουν θεσπισθεί σε εθνικό επίπεδο για την προστασία του κράτους δικαίου. Το πλαίσιο της ΕΕ δεν έχει σχεδιαστεί για ατομικές ή μεμονωμένες περιπτώσεις παραβίασης των θεμελιωδών δικαιωμάτων ή κακοδικίες.

Ισότητα των κρατών μελών: το πλαίσιο θα εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα κράτη μέλη και θα λειτουργεί βάσει των ίδιων κριτηρίων αξιολόγησης, ως προς το τι θεωρείται συστημική απειλή κατά του κράτους δικαίου.

Το πλαίσιο της ΕΕ θεσπίζει ένα εργαλείο έγκαιρης προειδοποίησης για την αντιμετώπιση των απειλών κατά του κράτους δικαίου, χάρη στο οποίο η Επιτροπή μπορεί να αρχίσει διάλογο με το οικείο κράτος μέλος, προκειμένου να βρεθούν λύσεις προτού χρησιμοποιηθούν οι υφιστάμενοι νομικοί μηχανισμοί που ορίζονται στο άρθρο 7 της Συνθήκης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παίζει κεντρικό ρόλο σε αυτό το νέο πλαίσιο για το κράτος δικαίου, ως ανεξάρτητος θεματοφύλακας των αξιών της Ένωσης. Μπορεί να αξιοποιήσει την πείρα άλλων θεσμικών οργάνων της ΕΕ και διεθνών οργανισμών (π.χ. Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Συμβούλιο, Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, Συμβούλιο της Ευρώπης, Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη [ΟΑΣΕ] κ.λπ.).

Διαδικασία τριών σταδίων

Σκοπός του πλαισίου είναι να μπορεί η Επιτροπή να βρίσκει λύση από κοινού με το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, ώστε να προλαμβάνεται κάθε συστημική απειλή κατά του κράτους δικαίου, που θα μπορούσε να εξελιχθεί σε «σαφή κίνδυνο σοβαρής παραβίασης" που ενδεχομένως θα ενεργοποιούσε τη χρήση του άρθρου 7 της ΣΕΕ. Όταν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις συστημικής απειλής κατά του κράτους δικαίου σε ένα κράτος μέλος, η Επιτροπή μπορεί να κινήσει τη «διαδικασία που προηγείται της διαδικασίας του άρθρου 7» ξεκινώντας διάλογο με το εν λόγω κράτος μέλος. Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει τρία στάδια (βλ. διάγραμμα στο παράρτημα 1):

  • Αξιολόγηση της Επιτροπής: η Επιτροπή συλλέγει και εξετάζει όλες τις σχετικές πληροφορίες προκειμένου να αξιολογήσει αν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις συστημικής απειλής κατά του κράτους δικαίου. Εάν η Επιτροπή κρίνει ότι ισχύει κάτι τέτοιο, ξεκινά διάλογο με το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, αποστέλλοντας «γνωμοδότηση για το κράτος δικαίου», η οποία αποτελεί προειδοποίηση για το κράτος μέλος, και τεκμηριώνοντας παράλληλα τον προβληματισμό της. Παρέχει δε στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος τη δυνατότητα να απαντήσει.

  • Σύσταση της Επιτροπής: στο δεύτερο στάδιο, εκτός αν το θέμα έχει ήδη επιλυθεί ικανοποιητικά, η Επιτροπή εκδίδει «σύσταση για το κράτος δικαίου» με αποδέκτη το κράτος μέλος. Συνιστά στο κράτος μέλος να λύσει τα προβλήματα που επισημάνθηκαν εντός καθορισμένης προθεσμίας και να την ενημερώσει για τα μέτρα που θα ληφθούν σχετικά. Η Επιτροπή δημοσιοποιεί τη σύστασή της.

  • Συνέχεια στη σύσταση της Επιτροπής: στο τρίτο στάδιο, η Επιτροπή παρακολουθεί τη συνέχεια που δίνεται από το κράτος μέλος στη σύσταση. Εάν δεν δοθεί ικανοποιητική συνέχεια εντός της καθορισμένης προθεσμίας, η Επιτροπή μπορεί να προσφύγει σε έναν από τους μηχανισμούς που προβλέπονται στο άρθρο 7 της ΣΕΕ.

Όλη η διαδικασία βασίζεται στον συνεχή διάλογο μεταξύ της Επιτροπής και του οικείου κράτους μέλους. Η Επιτροπή ενημερώνει τακτικά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για κάθε εξέλιξη.

Ιστορικό:

Η συμμόρφωση με το κράτος δικαίου αποτελεί προαπαιτούμενο για την προστασία των θεμελιωδών αξιών που απαριθμούνται στο άρθρο 2 της ΣΕΕ, καθώς και για την προάσπιση όλων των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που απορρέουν από τις Συνθήκες και από το διεθνές δίκαιο. Από το 2009, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αντιμετωπίσει διάφορες κρίσεις που έπληξαν ορισμένα κράτη μέλη, οι οποίες αποκάλυψαν συγκεκριμένα προβλήματα στον τομέα του κράτους δικαίου. Στην ομιλία του για την κατάσταση της Ένωσης, το 2012, ο πρόεδρος Μπαρόζο υπενθύμισε ότι σε μια πολιτική ένωση το κράτος δικαίου, ως θεμελιώδης αξία της ΕΕ, πρέπει να ενισχυθεί και ανακοίνωσε την ανάληψη σχετικής πρωτοβουλίας (ΟΜΙΛΙΑ/12/596). Το ψήφισμα που εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 3 Ιουλίου 2013 και τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων της 6ης Ιουνίου 2013 συμμερίζονται αυτή την άποψη (βλ. επίσης ΟΜΙΛΙΑ/13/348).

Το Σώμα των Επιτρόπων είχε μια πρώτη συζήτηση προσανατολισμού σχετικά με το πώς θα προστατευθεί καλύτερα το κράτος δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά τη διάρκεια σεμιναρίου τον Αύγουστο του 2013. Σε ομιλία της στο Κέντρο Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής, τον Σεπτέμβριο, η αντιπρόεδρος Ρέντινγκ περιέγραψε το όραμά της για ένα ενδεχόμενο νέο πλαίσιο για το κράτος δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΟΜΙΛΙΑ/13/677). Στην υψηλού επιπέδου διάσκεψη για το μέλλον της δικαιοσύνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση «Assises de la Justice», τον Νοέμβριο του 2013, στην οποία συμμετείχαν πάνω από 600 φορείς και ενδιαφερόμενα μέρη, μία συνεδρία ήταν ειδικά αφιερωμένη στο θέμα «Προς έναν νέο μηχανισμό για το κράτος δικαίου».

Με βάση όλες αυτές τις συζητήσεις, το Σώμα των Επιτρόπων πραγματοποίησε άλλη μια συζήτηση προσανατολισμού στις 25 Φεβρουαρίου 2014, προτού εγκρίνει το νέο πλαίσιο για το κράτος δικαίου, που παρουσίασε σήμερα.

Περισσότερες πληροφορίες

Ομιλία του προέδρου Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο για την κατάσταση της Ένωσης - 2012:

ΟΜΙΛΙΑ/12/596

Ιστοσελίδα του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο:

http://ec.europa.eu/commission_2010-2014/president/index_en.htm

Ιστοσελίδα της αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και επιτρόπου Δικαιοσύνης Βίβιαν Ρέντινγκ:

http://ec.europa.eu/reding

Ακολουθήστε τον πρόεδρο και την αντιπρόεδρο στο Twitter: @BarrosoEU @VivianeRedingEU

Αρμόδιοι υπάλληλοι:

Pia Ahrenkilde Hansen (+32 2 295 30 70)

Natasja Bohez Rubiano (+32 2 296 64 70)

Mina Andreeva (+32 2 299 13 82)

Natasha Bertaud (+32 2 296 74 56)

Για το κοινό: Europe Direct τηλεφωνικά 00 800 6 7 8 9 10 11 ή με e­mail

Annex 1: The new EU rule of law framework

Annex 2: The rule of law in the Union legal system

In its case law, the Court of Justice has highlighted a number of general principles of law stemming from the constitutional traditions common to the Member States that are linked to the rule of law. These include:

(a) the principle of legality, which in substantial terms includes a transparent, accountable, democratic and pluralistic process for enacting laws;

(b) legal certainty, which requires amongst other things that rules are clear and predictable and cannot be changed retrospectively;

(c) prohibition of arbitrariness of the executive powers. The principle of the rule of law regulates the exercise of public powers and makes sure that every State intervention has a legal basis and is constrained by law;

(d) independent and effective judicial review, including respect for fundamental rights. The Court reiterated that the EU is a union based on the rule of law in which the acts of its institutions are subject to review of their compatibility with, in particular, the Treaties, the general principles of law and fundamental rights. Citizens are entitled to effective judicial protection.

(e)There is a clear link between the right to a fair trial and the separation of powers. Only a tribunal which is independent from executive powers can guarantee a fair trial to citizens. The Court referred to an operational separation of powers implying an independent and effective judicial review, pointing out that "[…] EU law does not preclude a Member State from simultaneously exercising legislative, administrative and judicial functions, provided that those functions are exercised in compliance with the principle of the separation of powers which characterises the operation of the rule of law";

(f) equality before the law. The Court has emphasised the role of equal treatment as a general principle of EU law by stating that "it must be recalled that the principle of equal treatment is a general principle of EU law, enshrined in Articles 20 and 21 of the Charter of Fundamental Rights of the European Union".


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website