Navigation path

Left navigation

Additional tools

Za sprawą Karty UE ‑ prawa podstawowe rzeczywistością obywateli

European Commission - IP/13/411   08/05/2013

Other available languages: EN FR DE DA ES NL IT SV PT FI EL CS ET HU LT LV MT SK SL BG RO

Komisja Europejska

Komunikat prasowy

Bruksela, dnia 8 maja 2013 r.

Za sprawą Karty UE ‑ prawa podstawowe rzeczywistością obywateli

Karta praw podstawowych Unii Europejskiej jest od trzech lat dokumentem prawnie wiążącym; jej wpływ jest coraz znaczniejszy. Staje się punktem odniesienia nie tylko dla instytucji UE przy opracowywaniu przepisów prawa, ale także dla europejskich i krajowych sądów, przez co obywatele w Europie mogą faktycznie korzystać z praw podstawowych. Powyższe dane pochodzą z wydanego dzisiaj trzeciego sprawozdania rocznego za 2012 r. w sprawie stosowania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, w którym przy pomocy szeregu spraw dotyczących praw podstawowych ukazano, że UE nie zaprzestaje budowy bardziej spójnego systemu ochrony praw podstawowych obywateli. Do dzisiejszego sprawozdania dołączone jest nowe sprawozdanie za 2012 r. na temat równości kobiet i mężczyzn. Równocześnie planowany jest szereg nowych działań mających wzmocnić prawa obywateli, które Komisja przedstawiła w swoim sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE za 2013 r. (zob. IP/13/410 i MEMO/13/409).

„Prawa podstawowe są fundamentem, na którym opiera się Unia Europejska, dlatego trzeba o nie nieustannie dbać i zabiegać. Obywatele tego właśnie od nas oczekują” powiedziała wiceprzewodnicząca Viviane Reding, komisarz UE ds. sprawiedliwości, praw podstawowych i obywatelstwa. „Komisja jest zdecydowana być tu przykładem dla innych. Dlatego podjęto działania, aby wdrażać prawa podstawowe wszędzie tam, gdzie Unia ma prawo do tego prawo: w zakresie zapewniania ochrony danych osobowych, promowania równości kobiet i mężczyzn czy zapewniania prawa do rzetelnego procesu sądowego. Karta praw podstawowych UE jest czymś więcej niż tylko dokumentem — staje się ona rzeczywistością dla 500 milionów obywateli UE. Również sądy krajowe mają swój wkład w zwiększanie jej znaczenia.”

Dzisiejsze sprawozdanie przedstawia w zarysie, w jaki sposób prawa podstawowe wdrażane są w UE w ciągu ostatnich lat. Ukazuje ono, na przykład, w jaki sposób instytucje UE biorą pod uwagę prawa zawarte w Karcie podczas proponowania i przyjmowania prawodawstwa UE, podczas gdy państwa członkowskie są związane postanowieniami Karty tylko wówczas, gdy wdrażają politykę i przepisy UE. Sprawozdanie zostało podzielone na sześć rozdziałów, które odpowiadają sześciu tytułom Karty praw podstawowych UE: Godność, Wolność, Równość, Solidarność, Prawa obywatelskie i Wymiar sprawiedliwości (w celu uzyskania dokładniejszych informacji zob. MEMO/13/411).

Ze sprawozdania wynika, że kwestie dotyczące praw podstawowych najczęściej zgłaszane w listach od obywateli do Komisji dotyczyły swobodnego przemieszczania się i pobytu (18% wszystkich listów w sprawie praw podstawowych do Komisji), funkcjonowania krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości (15%), dostępu do wymiaru sprawiedliwości (12,5%), wolności wyboru zawodu i prawa do podejmowania pracy (7,5%), integracji osób niepełnosprawnych (4,5%) oraz ochrony danych osobowych (4%) (pełen podział zob. załącznik).

Dwa sposoby wprowadzenia Karty w życie

1. Działania Komisji na rzecz propagowania Karty

Tam, gdzie UE posiada uprawnienia do działania, Komisja może zaproponować prawodawstwo UE, które stanowi praktyczne zastosowanie praw i zasad Karty.

Przykłady wniosków Komisji w 2012 r., obejmują:

  1. propozycja zasadniczej reformy unijnych przepisów o ochronie danych osobowych (IP/13/46);

  2. aktywne podejście, aby przyspieszyć osiągnięcie równowagi płci w zarządach europejskich spółek notowanych na giełdzie (IP/12/1205);

  3. działania na rzecz zabezpieczenia praw proceduralnych i praw ofiar (IP/12/575, IP/12/1200).

Jako strażnik Traktatów, Komisja jest w razie potrzeby zobowiązana do interwencji, aby zapewnić, że państwa członkowskie wdrażają prawo UE skutecznie i zgodnie z Kartą.

Przykłady postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w 2012 r. obejmują:

  1. Zakwestionowanie przez Komisję wcześniejszej emerytury około 274 sędziów i prokuratorów na Węgrzech, po tym jak rząd węgierski obniżył nagle obowiązkowy wiek emerytalny dla tych zawodów z 70 do 62 lat. Trybunał Sprawiedliwości UE poparł stanowisko Komisji (MEMO/12/832), że wprowadzenie takiego ustawowego wieku emerytalnego jest niezgodne z unijnym prawem o równym traktowaniu (z dyrektywą zakazującą wszelkiej dyskryminacji ze względu na wiek oraz z art. 21 Karty);

  2. postępowanie w sprawie egzekwowania prawa małżonków tej samej płci lub zarejestrowanych partnerów do dołączenia do obywateli UE i przebywania z nimi na Malcie (na mocy unijnej dyrektywy w sprawie swobodnego przepływu, IP/12/981).

2. Działania sądów w oparciu o Kartę

Po upływie zaledwie trzech lat jej obowiązywania w prawie pierwotnym stosowanie Karty przez sądy krajowe w przypadkach podlegających prawu UE można postrzegać jako pozytywny sygnał. Austriacki Trybunał Konstytucyjny wydał na przykład przełomowe orzeczenie w sprawie stosowania Karty w przeglądzie zgodności krajowego systemu sądownictwa pod kątem zgodności z konstytucją. Trybunał ten orzekł, że w sprawach dotyczących zasadności prawodawstwa krajowego można powoływać się na prawa i zasady Karty UE.

Także Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w swoich orzeczeniach coraz częściej odwoływał się do Karty: liczba orzeczeń, w których w uzasadnieniu przywołano Kartę, wzrosła niemal dwukrotnie: z 43 w 2011 r. do 87 w 2012 r. Także sądy krajowe kierujące pytania do Trybunału Sprawiedliwości (orzeczenia w trybie prejudycjalnym) częściej odwoływały się do Karty: w 2012 r. liczba takich przywołań wzrosła o ponad 50% w porównaniu z 2011 r.: z 27 do 41.

Coraz częstsze odwoływanie się do Karty przyczynia się do uspójnienia systemu ochrony praw podstawowych, który gwarantuje równy poziom praw i ochrony w ramach wdrażania prawa UE we wszystkich państwach członkowskich.

Ochrona praw podstawowych wzmocni się jeszcze bardziej przez przystąpienie UE do europejskiej konwencji praw człowieka. Zakończono już negocjacje w sprawie umowy o przystąpienia.

Poprawa znajomości Karty

W 2012 r. Komisja otrzymała od obywateli i parlamentarzystów europejskich ponad 4000 listów, petycji i zapytań dotyczących kwestii związanych z prawami podstawowymi. Większość listów (58%) dotyczyła sytuacji, w których Karta miała zastosowanie. Pokazuje to, że starania Komisji zmierzające do podniesienia świadomości co metody i możliwości zastosowania Karty przynoszą owoce: w 2010 r. odsetek listów dotyczących spraw niewchodzących w zakres kompetencji UE wynosił aż 69%.

Sprawozdanie dotyczące postępów w zakresie równości płci w 2012 r.

Aby dokonać oceny postępów w zakresie prawa podstawowego do równego traktowania, w dniu dzisiejszym opublikowano także oddzielne sprawozdanie dotyczące postępów w realizacji europejskiej strategii na rzecz równouprawnienia płci. Stwierdzono w nim, że kobiety stanowią rosnący odsetek siły roboczej w UE i w coraz większym stopniu są głównym żywicielem rodziny. Udział kobiet pracujących wzrósł z 55% w 1997 r. do 62,4% w chwili obecnej. Jest on jednak nadal znacznie niższy niż udział pracujących mężczyzn (74,6%). Przed kryzysem we wszystkich krajach europejskich kobiety powoli doganiały mężczyzn na rynku pracy. Kryzys wstrzymał jednak ten pozytywny trend. W przypadku zatrudnienia mężczyzn spadek był szybszy i znaczniejszy niż w przypadku zatrudnienia kobiet, co jest rzeczywistą przyczyną zmniejszenia się różnic w udziale zatrudnienia kobiet i mężczyzn.

Kobiety nadal napotykają wysokie bariery w awansie na najwyższe szczeble podejmowania decyzji. Wniosek Komisji dotyczący równowagi płci w zarządach spółek notowanych na giełdzie jest znacznym osiągnięciem na drodze równości płci. Gorące debaty publiczne i środki regulacyjne wpłynęły na poprawę równowagi w zakresie obecności kobiet i mężczyzn w procesie podejmowania decyzji, a dane liczbowe za 2012 r. dotyczące kobiet w zarządach ukazują najwyższą dotychczas odnotowaną zmianę w skali roku (IP/13/51).

Chociaż ze sprawozdania wynika, że nastąpił pewien postęp, w większości dziedzin jest nadal jeszcze wiele do zrobienia. Aby osiągnąć cele strategii „Europa 2020” oraz strategii na rzecz równości kobiet i mężczyzn państwa członkowskie muszą podjąć dalsze działania.

Kontekst

Wraz z wejściem w życie traktatu lizbońskiego w dniu 1 grudnia 2009 r. Karta praw podstawowych Unii Europejskiej stała się dokumentem prawnie wiążącym. W Karcie określono prawa podstawowe, takie jak wolność wypowiedzi i prawo do ochrony danych osobowych, odzwierciedlające wspólne wartości Europy oraz jej dziedzictwo konstytucyjne.

W październiku 2010 r. Komisja przyjęła strategię skutecznego wprowadzania w życie Karty praw podstawowych. Opracowała ona też listę kontrolną dotyczącą praw podstawowych, aby usprawnić ocenę wpływu jej wniosków ustawodawczych na te prawa. Na wniosek Parlamentu Europejskiego Komisja zobowiązała się również do informowania obywateli, kiedy jest uprawniona do działania w odniesieniu do kwestii dotyczących praw podstawowych, oraz do corocznego publikowania sprawozdań ze stosowania postanowień Karty, co umożliwi kontrolę postępów w tym zakresie. Praktyczne informacje na temat egzekwowania praw obywatelskich dostępne są na europejskim portalu „e-sprawiedliwość”;

Informacje dodatkowe

MEMO/13/411

Informacje dla prasy:

http://ec.europa.eu/justice/newsroom/citizen/news/130508_en.htm

Komisja Europejska – Prawa podstawowe:

http://ec.europa.eu/justice/fundamental-rights/index_pl.htm

Komisja Europejska – równość płci:

http://ec.europa.eu/justice/gender-equality/index_pl.htm

Strona internetowa wiceprzewodniczącej Viviane Reding, komisarz UE do spraw sprawiedliwości, praw podstawowych i obywatelstwa:

http://ec.europa.eu/reding

Viviane Reding na Twitterze: @VivianeRedingEU

Contacts :

Mina Andreeva (+32 2 299 13 82)

Natasha Bertaud (+32 2 296 74 56)

ZAŁĄCZNIK


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website